Kampania kambodżańska

Kampania kambodżańska () – seria operacji wojskowych przeprowadzonych we wschodniej Kambodży przez Wietnam Południowy i Stany Zjednoczone jako przedłużenie wojny wietnamskiej i jednocześnie zagraniczna interwencja w czasie wojny domowej w Kambodży pomiędzy 29 kwietnia a 22 lipca 1970.

Celem kampanii było pokonanie około 40 000 żołnierzy Wietnamskiej Armii Ludowej i Vietcongu ukrywających się we wschodnich regionach granicznych Kambodży. Neutralność Kambodży i słabość militarna tego państwa uczyniły jej terytorium bezpieczną strefą, w której siły komunistyczne mogły zakładać bazy do prowadzenia operacji za granicą. Wraz ze zmianą formy zaangażowania USA w Wietnamie na wietnamizację konfliktu i stopniowym wycofywaniem wojsk amerykańskich z tego kraju, Stany Zjednoczone starały się wzmocnić rząd i armię Wietnamu Południowego, eliminując zagrożenie z sąsiedniej Kambodży.

Przeprowadzenie kampanii umożliwiła zmiana władzy w Kambodży, po tym jak książę Norodom Sihanouk został zdetronizowany i zastąpiony przez proamerykańskiego gen. Lon Nola. Seria operacji wojsk Wietnamu Południowego i Republiki Khmerów doprowadziła do zdobycia kilku miast, ale przywódcy wojskowi i polityczni komunistów cudem uniknęli śmierci lub schwytania. Kampania była częściowo odpowiedzią na ofensywę Wietnamskiej Armii Ludowej przeciwko armii kambodżańskiej rozpoczętą 29 marca, która zdobyła duże obszary wschodniej Kambodży. Operacje wojskowe aliantów nie doprowadziły ani do wyeliminowania wielu żołnierzy sił komunistycznych ani do przejęcia ich nieuchwytnej siedziby, znanej jako Centralne Biuro Wietnamu Południowego (COSVN), ponieważ ta została opuszczona miesiąc wcześniej, ale z uwagi na dużą ilość zdobytego w Kambodży sprzętu alianci ogłosili sukces kampanii.

Wstęp Tło Wietnamska Armia Ludowa wykorzystywała duże obszary słabo zaludnionej wschodniej części Kambodży jako schronienie, do którego mogła wycofać się z walk w Wietnamie Południowym, aby odpocząć i zreorganizować się bez narażania się na ataki. Te obszary były również wykorzystywane przez komunistów do przechowywania broni i innego sprzętu, który był tam transportowany na dużą skalę Szlakiem Sihanouka. Siły północnowietnamskie rozpoczęły wykorzystywanie terytorium Kambodży już w 1963 roku.

Neutralność Kambodży została już wcześniej naruszona przez wojska południowowietnamskie w konflikcie z frakcjami polityczno-wojskowymi sprzeciwiającymi się reżimowi Ngô Đình Diệma pod koniec lat 50. i na początku lat 60. W 1966 roku książę Norodom Sihanouk, władca Kambodży, przekonany o ostatecznym zwycięstwie komunistów w Azji Południowo-Wschodniej i obawiający się o przyszłość swoich rządów, zawarł porozumienie z Chińską Republiką Ludową, które zezwalało na utworzenie stałych baz komunistycznych na terytorium Kambodży i wykorzystanie kambodżańskiego portu Sihanoukville do ich zaopatrywania.

thumb|Spotkanie w Pekinie w 1965 roku: Mao Zedong (po lewej), książę Norodom Sihanouk (drugi z prawej) i Liu Shaoqi (po prawej) W 1968 roku rdzenny ruch komunistyczny Kambodży, nazwany przez Sihanouka Czerwonymi Khmerami, rozpoczął powstanie w celu obalenia rządu. Chociaż Czerwoni Khmerzy otrzymali wówczas bardzo ograniczoną pomoc materialną od Wietnamu Północnego (rząd w Hanoi nie miał motywacji, aby obalić Sihanouka, ponieważ był zadowolony z jego polityki), to byli w stanie zapewnić schronienie swoim oddziałom na obszarach kraju kontrolowanych przez wietnamskie wojska komunistyczne.

Rząd USA był świadomy tych działań, ale powstrzymał się od podejmowania jawnych operacji militarnych w Kambodży, mając nadzieję na przekonanie kapryśnego Sihanouka do zmiany stanowiska. Aby to osiągnąć, prezydent Lyndon B. Johnson zatwierdził tajne transgraniczne operacje rozpoznawcze prowadzone przez tajną formację SOG w celu zebrania informacji wywiadowczych na temat działań komunistów w przygranicznych regionach Kambodży (projekt Wezuwiusz).

Operacja Menu, zamach stanu i ofensywa północnowietnamska thumb|B-52D podczas misji bombowej nad Azją Południowo-Wschodnią Nowy szef amerykańskiego Dowództwa Pomocy Wojskowej w Wietnamie (MACV), generał Creighton Abrams, wkrótce po inauguracji Richarda Nixona zalecił nowemu prezydentowi zbombardowanie kambodżańskich baz przez bombowce B-52 Stratofortress. Początkowo Nixon odmówił, ale punktem zwrotnym było rozpoczęcie ofensywy Wietnamskiej Armii Ludowej w Wietnamie Południowym w okresie święta Tết w 1969 roku. Nixon, rozgniewany tymi działaniami, które uznał za naruszenie „porozumienia” z Hanoi po zaprzestaniu bombardowań Wietnamu Północnego, zezwolił na tajną kampanię lotniczą. Operacja Menu rozpoczęła się 18 marca, a do jej zakończenia 14 miesięcy później wykonano ponad 3000 lotów bojowych i zrzucono 108 000 ton bomb na wschodnią Kambodżę.

Podczas gdy Sihanouk przebywał we Francji na rekonwalescencji w styczniu 1970 roku, w całej Kambodży odbywały się sponsorowane przez rząd antywietnamskie demonstracje. Ciągłe niepokoje skłoniły premiera i ministra obrony Lon Nola do zamknięcia portu Sihanoukville dla dostaw komunistycznych i wydania 12 marca ultimatum wobec Wietnamu Północnego, w którym domagał się, aby ten wycofał swoje siły z Kambodży w ciągu 72 godzin. Książę, oburzony tym, że jego „modus vivendi” z komunistami zostało zakłócone, natychmiast zorganizował podróż do Moskwy i Pekinu, aby uzyskać ich zgodę na wywarcie nacisku na Hanoi, by Wietnam Północny powstrzymał swoje siły w Kambodży.

Doradca ds. bezpieczeństwa narodowego Henry Kissinger napisał w swoich pamiętnikach, że „historycy rzadko doceniają znaczeniu stanu psychicznego decydenta”, zauważając, że na początku 1970 roku prezydent Nixon czuł się oblężony i skłonny do ataku na świat, który, jak uważał, planował jego obalenie. Nixon przysiągł zakończyć wojnę w Wietnamie do 1 listopada 1969 roku i nie dotrzymał słowa, a jesienią 1969 Senat odrzucił dwie jego nominacje do Sądu Najwyższego. Nixon uznał odrzucenie swojej nominacji za osobiste upokorzenie, nad którym nieustannie rozmyślał. W lutym 1970 roku ujawniono „tajną wojnę” w Laosie, ku jego niezadowoleniu.

Kissinger zaprzeczył w oświadczeniu prasowym, że jacykolwiek Amerykanie zginęli w Laosie, ale dwa dni później okazało się, że w walkach na terytorium tego kraju poległo 27 Amerykanów. Momentalnie poparcie dla Nixona spadło o 11 punktów procentowych, co spowodowało, że odmawiał on spotkania z Kissingerem przez następny tydzień. Nixon miał nadzieję, kiedy Kissinger potajemnie spotkał się z Lê Đức Thọ w Paryżu w lutym 1970 roku, że może to doprowadzić do przełomu w negocjacjach i był rozczarowany, że tak się nie stało.

Nixon stał się w tym czasie obsesyjnie zainteresowany filmem Patton, biograficznym portretem gen. George’a S. Pattona Jr., który oglądał wielokrotnie i widząc, jak film przedstawia Pattona jako samotnego i niezrozumianego geniusza, którego świat nie doceniał, odnosił to jako paralelę do siebie samego. Nixon powiedział swojemu szefowi sztabu, H.R. Haldemanowi, że on i reszta jego personelu powinni zobaczyć Pattona i być bardziej podobni do bohatera filmu. Czując, że wydarzenia nie układają się po jego myśli, Nixon szukał śmiałych, zuchwałych działań, które mogłyby odmienić jego losy.

W szczególności Nixon uważał, że spektakularna akcja militarna, która udowodniłaby, że „USA nadal poważnie podchodzą do swego zaangażowania w Wietnamie”, może zmusić Wietnam Północny do zakończenia rozmów pokojowych w Paryżu w sposób satysfakcjonujący dla amerykańskich interesów. W 1969 roku Nixon miał wycofał 25 000 żołnierzy amerykańskich z Wietnamu Południowego i planował wyprowadzić 150 000 w niedalekiej przyszłości. Już pierwsze zmniejszenie kontyngentu w 1969 roku doprowadziło do nasilenia działań komunistów w rejonie Sajgonu, a Abrams ostrzegł Nixona, że wycofanie kolejnych 150 000 żołnierzy bez wyeliminowania zagrożenia płynącego z baz komunistycznych za granicą Kambodży stworzy sytuację militarną nie do opanowania. Jeszcze przed zamachem stanu przeciwko Sihanoukowi Nixon był skłonny do inwazji na Kambodżę.

18 marca Zgromadzenie Narodowe Kambodży usunęło Sihanouka i mianowało Lon Nola tymczasowym szefem państwa. Sihanouk przebywał wtedy w Moskwie, gdzie rozmawiał z radzieckim premierem Aleksiejem Kosyginem, który w połowie rozmowy musiał poinformować go, że właśnie został obalony. W odpowiedzi Sihanouk natychmiast utworzył rząd na uchodźstwie w Pekinie, sprzymierzając się z Wietnamem Północnym, Czerwonymi Khmerami, Vietcongiem i laotańskim ruchem komunistycznym Pathet Lao. W ten sposób Sihanouk użyczył swojego nazwiska i popularności na terenach wiejskich Kambodży ruchowi, nad którym miał niewielką kontrolę.

Sihanouk był czczony przez kambodżańskich chłopów jako postać boska, a jego poparcie dla Czerwonych Khmerów miało natychmiastowe skutki na obszarach wiejskich (Silhanouk był mniej popularny wśród bardziej wykształconej ludności miejskiej Kambodży). Cześć dla rodziny królewskiej była tak wielka, że po zamachu stanu Lon Nol udał się do Pałacu Królewskiego, uklęknął u stóp królowej matki Sisowath Kossamak i poprosił ją o wybaczenie za obalenie jej syna. W wiejskim miasteczku Kâmpóng Cham rolnicy wściekli, że ich ukochany władca został obalony, zlinczowali jednego z braci Lon Nola, wycięli mu wątrobę, ugotowali ją i zjedli, aby zaznaczyć swoją pogardę dla krewnego człowieka, który obalił Sihanouka, uważanego przez nich za prawowitego, dawnego i przyszłego króla.

Sihanouk był wściekły z powodu ostrych ataków medialnych Lon Nola na niego i jego rodzinę, mówiąc w wywiadzie dla Stanleya Karnowa w 1981 roku, że pomimo faktu, że Czerwoni Khmerzy wymordowali znaczną część rodziny królewskiej, w tym kilkoro jego dzieci, nadal nie żałuje sojuszu z Czerwonymi Khmerami z 1970 roku. Podnosząc głos w furii, Sihanouk powiedział Karnowowi: „Musiałem się zemścić na Lon Nolu. Był moim ministrem, moim oficerem i mnie zdradził”. Sihanouk opuścił Moskwę i udał się do Pekinu, gdzie został ciepło przywitany przez Zhou Enlaia, który zapewnił go, że Chiny nadal uznają go za prawowitego przywódcę Kambodży i wesprą jego wysiłki na rzecz powrotu do władzy.

Sihanouk wystąpił w chińskim radiu z apelem do swojego ludu o obalenie Lon Nola, którego przedstawiał jako marionetkę Amerykanów. Lon Nol był zagorzałym nacjonalistą, który nienawidził Wietnamczyków, odwiecznych wrogów narodu khmerskiego. Podobnie jak wielu innych nacjonalistów khmerskich, Lon Nol nie zapomniał, że obszar Wietnamu Południowego był częścią imperium khmerskiego aż do XVIII wieku, ani nie wybaczył Wietnamczykom podboju obszaru, który historycznie był częścią Kambodży.

Chociaż Kambodża miała słabą armię, Lon Nol dał Hanoi 48 godzin na wycofanie swoich sił z Kambodży i rozpoczął pospieszne szkolenie 60 000 ochotników do walki z komunistami. Pod koniec marca 1970 roku Kambodża popadła w anarchię, jak zauważył Karnow: „Rywalizujące gangi kambodżańskie rozcinały się nawzajem na kawałki, w niektórych przypadkach świętując swoje osiągnięcia, zjadając serca i wątroby swoich ofiar”.

Reakcja Wietnamu Północnego była szybka; zaczął on bezpośrednio dostarczać duże ilości broni i doradców Czerwonym Khmerom, a Kambodża pogrążyła się w wojnie domowej. Lon Nol uznał 400 000 etnicznych Wietnamczyków żyjących w jego państwie za zakładników, aby zapobiec atakom Wietnamskiej Armii Ludowej i nakazał ich zatrzymanie oraz internowanie. Następnie kambodżańscy żołnierze i cywile rozpętali rządy terroru, mordując tysiące wietnamskich cywilów. Lon Nol zachęcał do pogromów przeciwko mniejszości wietnamskiej, a kambodżańska policja stanęła na czele organizacji pogromów.