Zamek w Złotowie – nieistniejący zamek zbudowany na wyspie jeziora koło Złotowa w północnej Wielkopolsce.
Historia Zamek na wyspie zbudował w średniowieczu wielkopolski ród rycerski pieczętujący się herbem Grzymała. Wcześniej w miejscu zamku w IX wieku znajdowała się osada. Wyspę z lądem łączył drewniany most, natomiast obecnie dawna Wyspa Zamkowa jest półwyspem.
Złotów pojawił się w kronice Janka z Czarnkowa w 1370 roku pod nazwą Welatowo i VlathowJanocha Henryk, Skrzypek Ignacy, Z badań archeologicznych nad początkami Złotowa, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, Tom 16, 1986, s. 27–50.. Według Janka z Czarnkowa król polski Kazimierz Wielki zapisał w testamencie zamek swojemu wnukowi Kaźkowi Słupskiemu (Kazimierzowi IV). Ponownie castrum wymieniono w 1378 roku. Zamek średniowieczny mógł przebudować w XVI wieku wojewoda inowrocławski Mikołaj Potulicki, a rozbudować jego syn Jan Potulicki (zm. 1633) nadając głównemu domowi zamkowemu cechy stylu późnorenesansowego. W czasie Potopu szwedzkiego zamek należał do wojewody kaliskiego Andrzeja Karola Grudzińskiego, który przeszedł na stronę Szwedów, ale gdy od nich odstąpił i przeszedł na stronę Rzeczypospolitej wycofujące się do Szczecina wojska szwedzkie spaliły zamek 28 czerwca 1657 roku (według kalendarza juliańskiego, co odpowiada 8 lipca 1657 r. według dzisiejszego kalendarza gregorjańskiego; 6 lipca zostało zniszczone miasto). Zamek był później użytkowany, ponieważ wymieniono go w 1687 roku w akcie sprzedaży zamku Piotrowi z Bnina Opalińskiemu. Ponownie zamek wymieniono w 1715 roku, gdy właścicielem zamku był Zygmunt Działyński. Po raz ostatni zamek wymieniono w akcie sprzedaży z 1735 roku po śmierci wojewody czernihowskiego Józefa Potulickiego. Pozostałości zamku uległy ostatecznemu zniszczeniu podczas porządkowania półwyspu w XIX wieku.
Architektura Zamek składał się z głównego domu zamkowego zwieńczonego renesansowymi szczytami, który flankowały dwie narożne wieloboczne baszty przystosowane do użycia broni palnej. Do głównego domu zamkowego przylegał z boku niższy budynek tworząc łącznie z nim kształt litery L. Całość otaczały drewniane fortyfikacje wzmocnione w narożach bastionami widocznymi na widoku z 1657 roku. Od strony północnej zamku podczas prac archeologicznych odsłonięto fundamenty kwadratowej wieży o wymiarach 7 × 8 metra z dwiema klatkami schodowymi.
Podczas badań archeologicznych stwierdzono, że zamek z XVII wieku posadowiono na miejscu wczesnośredniowiecznego osadnictwa z IX wieku. W trakcie prowadzonych prac wykopaliskowych odsłaniano resztki murów fundamentowych zamkowych o grubość od 1,1 do 1,4 metrahttps://zlotow.nazwa.pl/index.php/warto-zobaczy/archeologi-o-zotowie-i-zamku.. Odsłonięte mury wykonane były z dużych, obrobionych (ociosanych) głazów kamiennych i cegieł gotyckich spojonych zaprawą murarską. Mury spoczywały na drewnianym ruszcie, wykonanym z ociosanych belek o grubości około 25 × 25 cm. Wnętrze pomiędzy poziomymi legarami rusztu wypełniały grube pionowe pale, wbite głęboko w piaszczysty i podmokły grunt wyspy zamkowej. Konstrukcja tworzyła podstawę nośną budowli zamkowej na sypkim i wilgotnym podłożu. Przy murach fundamentowych odsłonięto również dziedziniec zamkowy wyłożony brukiem kamiennym, z zachowanym rowkiem do odprowadzania nadmiaru wody. Odsłonięto także resztki spalonych budynków gospodarczych, które były wykonane z drewna i cegieł w konstrukcji szachulcowej, które widoczne są na widoku Erika Dahlberga z 1657 roku.
Badania archeologiczne W 1974 roku na terenie dawnego zamku badania archeologiczne prowadzono pod kierunkiem Henryka Janochy i Ignacego SkrzypkaJanocha Henryk, Lachowicz Franciszek, Zamki Pomorza Środkowego, Koszalin 1990, s. 213–216.. W 1976 i 1977 roku na terenie dawnego zamku badania archeologiczne prowadzono pod kierunkiem Henryka Janochy i Ignacego Skrzypka W 2007 i 2008 roku na terenie dawnego zamku prowadzono wykopaliska archeologiczne pod kierunkiem mgr Mirosławy Dernogi na zlecenie Urzędu Miejskiego w Złotowie.
Przypisy
Bibliografia Leszek Kajzer, Jan Salm Stanisław Kołodziejski, Leksykon zamków w Polsce, Wydanie II, Warszawa, Arkady, 2022, ISBN 978-83-213-5213-8. Janocha Henryk, Skrzypek Ignacy, Z badań archeologicznych nad początkami Złotowa, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, Tom 16, 1986, s. 27–50. Janocha Henryk, Archeologia o początkach przedlokacyjnego Złotowa i zachowanych śladach zamku późnorenesansowego z XVII wieku, Kronika Wielkopolski, 2001, Nr 3 (99), s. 5–17.
Janusz Tomala, Murowana architektura romańska i gotycka w Wielkopolsce. T. 2: Architektura obronna, Kalisz, Wydawnictwo: Edytor – Sławomir Woźniak, 2011, ISBN 978-83-60579-77-0.
Kategoria:Zamki w województwie wielkopolskim Kategoria:Nieistniejące zamki w Polsce Kategoria:Zamki Wielkopolski Kategoria:Obiekty zniszczone w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1655–1660 Kategoria:Zamki i pałace Opalińskich herbu Łodzia