thumb|Tablica informacyjna przy zachowanej oficynie pałacu w parku w Bytomiu-Miechowicach Waleska von Tiele-Winckler (ur. 26 sierpnia 1829 w Kolonii Łagiewnickiej koło Królewskiej Huty, zm. 18 marca 1880MOSZNA moszna.info [dostęp 2024-08-15]. w Berlinie) – niemiecka szlachcianka, właścicielka dóbr katowickich, matka m.in. Franza Huberta i Evy von Tiele-Winckler.
Życiorys Waleska von Winckler urodziła się jako córka Franza von Wincklera, właściciela m.in. Miechowic i Katowic, oraz jego pierwszej żony – Alwiny Kalide, siostry górnośląskiego rzeźbiarza Teodora Kalidego. Alwina zmarła, gdy Waleska miała trzy miesiąceDzieje rodziny Tiele-Wincklerów luteranie.pl [dostęp 2024-08-15].. Waleskę wychowywała jej macocha, druga żona Franza – Maria Aresin. Mieszkali wówczas w pałacu w Miechowicach koło Bytomia. Waleska nosiła imiona: Waleska Franciszka Charlotta Florentyna (niem. Valeska Franziska Charlotte Florentine), a w późniejszym czasie używała nazwiska von Winckler-Domes (Domes to nazwisko panieńskie jej macochy Marii Aresin).
W 1854 mężem Waleski został Hubert von Tiele, służący w wojsku pruskim na Górnym Śląsku jako podporucznikArchiwum Rodziny Tiele-Wincklerów z Miechowic szukajwarchiwach.gov.pl [dostęp 2024-08-15].. Dzięki temu Hubert uzyskał prawo używania nazwiska i herbu żony (połączenie nazwisk i herbów von Tiele-Winckler według nadania ks. von Mecklenburg-Schwerin z 6 grudnia 1854). Mieli wspólnie ósemkę dzieci, w tym Franza Huberta i Ewę. Waleska była katoliczkąMichał Dzióbek, Ewangelicy w Katowicach. Przewodnik, Katowice 2017, s. 133. ISBN 978-83-64356-23-0., a Hubert protestantemTiele-Winckler Ewa von (1866-1930) silesia.edu.pl [dostęp 2024-08-15].. W kolejnych latach majątek rodziny został pomnożony pięciokrotnie, zakupiono posiadłość Kujawy w okolicach Prudnika, a w 1886 – dobra w Mosznej.
Waleska jako spadkobierczyni fortuny Wincklerów prowadziła szeroko zakrojoną działalność dobroczynną, obejmując opieką ubogich i chorychMaria i Waleska, czyli Róża ze Śląska i złotowłosa dama dziennikzachodni.pl [dostęp 2024-08-15].. Przyczyniła się do rozwoju urbanistycznego Bytomia i KatowicMichał Bulsa, Barbara Szmatloch, Katowice których nie ma, Łódź 2019, s. 60. ISBN 978-83-7729-502-1.. W 1858 roku Waleska i Hubert założyli w szybko rozwijającej się wsi Katowice Dworską Dyrekcję Górniczą Mysłowice–Katowice (niem. Herrschaftlich Myslowitz–Kattowitzer Bergwerksdirektion). W latach 1856–1864 Waleska zrealizowała plany swej macochy Marii, polegające na budowie katolickiego kościoła w Miechowicach. Sfinansowała także przebudowę kościoła mariackiego w Bytomiu oraz odnowienie kościoła pw. Świętego Krzyża w Mysłowicach. Przyczyniła się do budowy pierwszej katolickiej świątyni w KatowicachMichał Bulsa, Ulice i place Katowic, wyd. 2, Katowice 2015, s. 276. ISBN 978-83-63780-10-4.. Przekazała teren pod budowę kościoła ewangelickiego i szkoły w Katowicach. W 1871 Waleska sprzedała Katowicom teren przeznaczony na budowę miejskiego gimnazjum, a Hubert miał zapewnić środki finansowe na urządzenie pracowni fizycznej (2000 talarów)Arkadiusz Kuzio-Podrucki, Właściciele terenów współczesnych Katowic od XIX wieku do 1939 roku, [w:] Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, red. A. Barciak, E. Chojecka, S. Fertacz, tom 1, Katowice 2012, s. 167..
Była autorką „Tradycji rodzinnych”, stanowiących jej osobiste wspomnienia, będących bardzo ważnym źródłem wiedzy na temat rodziny Tiele-Wincklerów oraz dziejów Miechowic. „Tradycje rodzinne” w zamiarze Waleski miały być wskazówkami dla jej dzieci w dorosłym życiu. Pierwsza część powstała w 1868, a druga (kilkustronicowe uzupełnienie) została spisana jesienią 1875. Wspomnienia w przekładzie na język polski wydano w 2019 nakładem Muzeum Historii KatowicTradycje rodzinne opac.r-sl.pl [dostęp 2024-08-15].Promocja książki „Tradycje rodzinne” Waleski von Tiele-Winckler mhk.katowice.pl [dostęp 2024-08-15].. Waleska była osobą głęboko wierzącą, a jednocześnie wrażliwą na kulturę i sztukę. Znała kilka języków oraz interesowała się naukami ścisłymiIzabella Wójcik-Kühnel, Ewa von Tiele-Winckler – górnośląski Anioł Miłosierdzia. Dzieło i życie Matki Ewy z Miechowic, „Szkice Archiwalno-Historyczne”, nr 14 (2017), s. 133, 134.. Córka Waleski, Ewa, pisała po śmierci matki:
Zmarła w Berlinie 18 marca 1880 po długiej chorobieArkadiusz Kuzio-Podrucki, Córki Tiele-Wincklera, „Kronika Katowicka” 2007, nr 12, s. 5.. Pochowano ją w krypcie rodowej w kościele w Miechowicach, a następnie w 1907 przeniesiono na cmentarz rodzinny w Mosznej. Po śmierci Waleski, Hubert ożenił się powtórnie 14 marca 1883 z Różą von der SchulenbergHistoria rodu Tiele-Wincklerów opolskie-atrakcje.info.pl [dostęp 2024-08-15]..
Zobacz też Parafia Ewangelicko-Augsburska w Katowicach Plac Tiele-Wincklerów w Katowicach Zamek Tiele-Wincklerów w Katowicach Tiele-Wincklerowie
Przypisy
Kategoria:Urodzeni w 1829 Kategoria:Zmarli w 1880 Kategoria:Ludzie związani z Katowicami Kategoria:Ludzie związani z Bytomiem Kategoria:Tiele-Wincklerowie