Pałac Tieriemny () – zabytek architektury z XVII wieku, znajdujący się na terenie Kremla moskiewskiego. Został zbudowany w latach 1635–1636 na polecenie cara Michała Fiodorowicza jako komnaty carskie. Budowę pierwszych kamiennych komnat carskich przeprowadzili mistrzowie Łarion Uszakow, Bażen Ogurcow i Trefił Szarutin pod przewodnictwem Antipa Konstantinowa. Obecnie pałac jest częścią zespołu Wielkiego Pałacu Kremlowskiego i rezydencją Prezydenta Rosji.
Historia Komnaty książąt moskiewskich były historycznie budowane na Wzgórzu Borowickim Kremla. Według autora „Przeglądu Moskiewskiego” Aleksieja Malinowskiego „od czasów Iwana Daniiłowicza Kality Pałac Wielkiego Księcia zajmował najpiękniejsze miejsce na Kremlu, dominując nad całą okolicą”. W pierwszej połowie XV wieku na skraju wzgórza znajdował się dwór wielkiej księżnej Zofii Witoldówny, żony Wasyla I. Następnie dwór książęcy powiększył się na wschód do Soboru Zwiastowania i zajął miejsce dzisiejszego Wielkiego Pałacu Kremlowskiego. Rezydencje książęce często zmieniały swój wygląd na skutek pożarów, przebudów i rozbudowy.
Za Iwana III podjęto generalną przebudowę Kremla moskiewskiego: wielki książę postanowił całkowicie zburzyć stare białe kamienne mury i zbudować na ich miejscu ceglane. Prace rozpoczęto latem 1485 roku i ukończono je dopiero za czasów Wasyla III. Na terenie Kremla wzniesiono wiele nowych kamiennych budynków, m.in.: Sobór Uspieński, salę uroczystych przyjęć – Granowitą Pałatę czy Sobór św. Michała Archanioła. Pierwsze kamienne budynki mieszkalne dworu książęcego pojawiły się w latach 1499–1508, ich projekt należy do włoskiego architekta Alewiza Friazina. Pałac Alewiza stał długo, lecz wielokrotnie dobudowywano do niego drewniane rezydencje, przedsionki i inne budowle.
Budowa thumb|Car Michał Fiodorowicz (miniatura z księgi tytułowej cara z 1672) Do czasu wstąpienia na tron Michała Fiodorowicza pałac carski na Kremlu znajdował się w złym stanie: w czasie wielkiej smuty wiele budynków spalono, splądrowano i zniszczono. W latach 1635–1636 na polecenie władcy wybudowano nowe kamienne komnaty carskie, zwane Pałacem Tieriemnym. Wznieśli je rosyjscy architekci Trefił Szarutin, Bażen Ogurcow i Łarion Uszakow „pod nadzorem suwerennego mistrza” Antipa Konstantinowa. Cechą szczególną nowej budowli był układ amfiladowy – pierwszy przykład takiej konstrukcji na Rusi.
Podstawą budowy nowych komnat carskich były komnaty Iwana III zbudowane przez Alewiza Friazina. Nad dwoma istniejącymi nadbudowano trzy nowe kondygnacje, wcięte od ich zewnętrznej krawędzi, tworząc otwartą galerię wokół pałacu. Żelazne opaski, które przejmowały nacisk sklepień, umożliwiły zmniejszenie grubości murów. Główne wejście do Pałac Tieriemnego znajdowało się od strony wschodniej. Na poziomie piwnicy wybudowano frontowy ganek Postelny (platforma Bojarska), gdzie schody Postielne prowadziły aż do cerkwi Zbawiciela na Borze. Z platformy Bojarskiej, wzdłuż otwartych Złotych Schodów (Dolny Złoty Ganek), biegnących pod kątem prostym do pałaty Postielnej, można było wejść na Kamienny Dziedziniec Frontowy lub platformę Wierchospasską (nazwa pochodzi od cerkwi Zbawiciela „na sieniach” – cerkwi domowej – zbudowanej równolegle z pałacem nad Złotą Komnatą Carycy; cerkiew ta graniczyła z platformą od wschodu). Od lat 70. XVII wieku Złote Schody zamykane były na platformie Wierchospasskiej złoconą miedzianą kratą (ze względu na tę kratę nazywano czasem cerkiew Zbawiciela cerkwią „za złotą kratą”). Z platformy Wierchospasskiej przez Górny Złoty Portyk, ozdobiony czterospadowymi szafkami, można było przejść na trzecie piętro pałacu, do komnat carskich. Ostatnie piętro, „Pałac Tieriemny Górny”, wzniesiono w 1637 roku. Dobudowane zostało z wcięciem w ścianach zewnętrznych czwartego piętra, dlatego też otacza je otwarty taras (Górny Dziedziniec Kamienny). Tym samym cała bryła Pałacu Tieriemnego otrzymała unikalną schodkową, piętrową kompozycję z otwartymi klatkami schodowymi i gankami.
Budowa Pałacu Tieriemnego stała się dla Michała Fiodorowicza ważną częścią dużej przebudowy na Kremlu. W 1637 roku ukończono dekorację nowego kamiennego dworu: mistrz Iwan Osipow pomalował dach srebrem i złotem, a w oknach wstawił kolorowe mikowe okiennice. Malowanie pomieszczeń pałacowych wykonano pod kierunkiem malarza ikon Simona Uszakowa.
Ostateczny wygląd Pałacu Tieriemnego ukształtował się za panowania Aleksego Michajłowicza. Przy budynku wzdłuż Wzgórza Borowickiego wybudowano ogrody i szklarnie, co stało się dodatkową ozdobą Kremla.
Pałac Tieriemny był jednym z budynków dworu carskiego, który w XVII wieku stanowił złożony zespół niejednorodnych budynków. Granowita Pałata wychodziła na frontową stronę, w kierunku placu Soborowego; na południu znajdowała się Środkowa Złota Sala i Jadalnia. Na skraju wzgórza znajdowały się Komnaty Nadbrzeżbne, a od strony północnej – rezydencje sypialne członków rodziny carskiej. W pożarze w 1696 roku spłonęła cała drewniana zabudowa kompleksu, co doprowadziło do stopniowego upadku carskiego dworu kremlowskiego.
XVIII–XIX wiek thumb|Widok na Pałac Tieriemny, obraz z 1797 W pożarze 19 lipca 1701 roku, kiedy to według naocznego świadka „doszczętnie spłonął dziedziniec carski; drewniane rezydencje i wszystkie wnętrza z kamienia”, zniszczeniu uległ także Pałac Tieriemny. Według inwentarza z 1722 roku w jego komnatach nie było pieców, drzwi, podłóg ani okien, a wystrój i malowidła z białego kamienia miejscami uległy zniszczeniu. Pałac był odnawiany w 1723 roku przed koronacją Katarzyny I oraz w 1743 roku, przed koronacją jej córki Elżbiety (w pożarze w 1737 roku pękło jedynie szkło w jednej z izb i spłonął dach nad gankiem pokryty białym żelazem).
Od 1743 do 1810 roku w Pałacu Tieriemnym przechowywano skarby Zbrojowni Carskiej i Wielkiego Skarbca.
W czasie wojny z Napoleonem 1812 roku stacjonował w nim orszak napoleoński, a następnie, do 1838 roku, mieszkali tam urzędnicy dworscy.
Rekonstrukcja thumb|Sala tronowa Pałacu Tieriemnego, obraz z XIX wieku W latach 1836–1837 dokonano przebudowy Pałacu Tieriemnego, przywracając mu pierwotny wygląd. Prace prowadzono pod przewodnictwem akademika Fiodora Sołncewa i grupy architektów, w skład której wchodzili Konstantin Thon, Piotr Gierasimow, Iwan Mironowski, Fiodor Richter i inni.
Dokumenty archiwalne i rysunki pozwalają opisać tę renowację jako odtworzenie oryginalnego stylu. Architekci poszukiwali korzystnej wielkości okien i konstrukcji listew, projektując galerie pałacowe na różne sposoby. Zabytkową budowlę potraktowano dość swobodnie, niszcząc oryginalne części i dodając nowe. Proste obramienia okien drugiego piętra z naprzemiennymi trójkątnymi i łukowymi frontonami zastąpiono listwami z białego kamienia, wzorowanymi na oknach trzeciej kondygnacji. Za namową Prezesa Kancelarii Pałacowej Lwa Bodego do Pałacu Tieriemnego dobudowano wieżę schodową od strony Dziedzińca Kuchennego. Wnętrza pałacu pomalowane zostały według rysunków Fiodora Sołncewa autorstwa Trofima Kisieliowa. We wszystkich komnatach na piętach sklepień zainstalowano rzeźbione orły, których podstawą były rzeźbione kamienie w odpowiednich miejscach Molennej, zróżnicowane tematycznie i różniące się charakterem projektu z Sołncewa. Wnętrza pałacu uzupełniały piece kaflowe, rzeźbione drewniane meble w stylu XVII-wiecznym oraz dębowe stolarki okienne z kolorowym szkłem.
thumb|Fiodor Sołncew, okno Pałacu Tieriemnego od strony Zbrojowni (lata 1846–1853)
W 1838 roku rozebrano stary Pałac Kremlowski, z wyjątkiem Granitowej Pałaty i Pałac Tieriemnego. Już w 1849 roku na jego miejscu wybudowano nową rezydencję cesarską, zaprojektowaną przez architekta Tona.
Równolegle wznowiono odbudowę Pałacu Tieriemnego, podczas której jego wygląd ulegał dalszym zmianom. Za sugestią Tona południową emporę komnat majsterskich zastąpiono krytym korytarzem, a wschodnią emporę cerkwi Tieriemskich przebudowano. Nad platformą Wierchospasską zamontowano strop, przebudowano klatkę schodową Złotego Werandy, a obok niej ustawiono dwa lwy trzymające tarcze z monogramami Mikołaja I. Rzeźby wykonano z kamienia miaczkowskiego ofiarowanego w 1845 roku przez Santino Campioniego.
Okres sowiecki W 1929 roku w Sali Bufetowej odkryto i odrestaurowano historyczne malowidło ozdobne. W latach 1966–1969 przeprowadzono renowację fasad Pałacu Tieriemnego.
Współczesność Pałac Tieriemny jest częścią zespołu Wielkiego Pałacu Kremlowskiego, który stanowi oficjalną rezydencję Prezydenta Rosji. Pałac jest zamknięty dla zwiedzających, wejście na jego teren wymaga zgody komendanta Kremla.
Architektura Pięciopiętrowy pałac Michała Fiodorowicza był budowlą dużą i monumentalną. Jego wygląd łączy w sobie elementy stylu staroruskiego i architektury włoskiej. Oprócz tradycyjnych rosyjskich technik zdobniczych – szyrynki, ornamentowych wzorków, kafli i rzeźbionego złoconego grzebienia na kalenicy – w architekturze pałacu zastosowano klasyczne formy porządkowe. Wielopoziomowa schodkowa kompozycja z otwartymi galeriami i schodami zachowuje cechy choromskiej historycznej architektury rosyjskiej. Był to jednak nowy typ budowli kamiennej z amfiladą przestrzeni wewnętrznych, równoważoną regularnie rozmieszczonymi bryłami, charakterystycznymi dla pałaców z czasów późniejszych. We wschodniej i zachodniej części piwnicy, otoczonej łukowymi emporami, znajdowały się cerkwie domowe; tym samym Pałac Tieriemny był pierwotnie centrum trzyczęściowej kompozycji osiowej. Zmianom można przypisać także wygląd głównej fasady od strony dziedzińca frontowego.
Pałac wzniesiony jest z cegły, jego poszczególne elementy – pilastry, ościeżnice okienne, portale drzwiowe, parapety chodników – wykonano z białego kamienia. Architektura budynku prezentuje się tak okazale dzięki rzeźbionym ościeżnicom okiennym z trójkątnymi frontonami i wiszącymi ciężarkami, szerokim gzymsom z kolorowych płytek na trzecim piętrze i Tieriemce (charakterystyczny dach czterospadowy). Kafelki uzupełniały wystrój elewacji prawdopodobnie już pod koniec XVII wieku. Do celów dekoracyjnych służą pilastry znajdujące się w przestrzeniach między oknami; nie odpowiadają one podziałom wewnętrznym budynku. Dekoracje zewnętrzne zdobią także płaskorzeźby w formie przeplatających się motywów ziół, kwiatów, owoców oraz wizerunków heraldycznych orłów, innych ptaków i masek. Szczególnie bogato zdobione jest okno „sali suwerennej”, ozdobione frontonem i kolumnami z postaciami lwów. Pałac ze złoconym dachem wyróżniał się na tle innych budowli XVII wieku i stanowił integralną część kremlowskiego zespołu pałacowego.
Niższe piętra thumb|Pałac Tieriemny. Plan parteru W sumie pałac ma cztery piętra, z których każde miało swoje własne przeznaczenie.
Dwie dolne kondygnacje to odbudowane sypialnie Iwana III. W ich podziemiach znajdował się Pałac Syty liczący 30 piwnic, w którym przechowywano żywność, sól, świece i inne zapasy niezbędne do zapewnienia funkcjonowania dworu carskiego.
Na drugim piętrze pierwotnie znajdowały się pomieszczenia mieszkalne i wizytowe rodziny wielkoksiążęcej. Jedynie Złota Komnata Carycy i znajdujący się przed nią przedsionek zachowały swój uroczysty status, a w pozostałych komnatach w XVII wieku mieściły się komnaty majsterskie, w których pracowali rusznikarze, złotnicy, mistrzowie rzeźby i płaskorzeźby, tkacze i inni. W XIX wieku znajdowały się tu pomieszczenia dla orszaku carskiego. Obecnie pomieszczenia te wykorzystywane są do celów gospodarczych.
Drugie piętro thumb|Pałac Tieriemny. Plan drugiego piętra thumb|Pałac Tieriemny. Wnętrze jednej z komór trzeciego piętra (1909) Piwnica Na drugim piętrze znajduje się piwnica Tieriemna w dobrym tego słowa znaczeniu. Jej pomieszczenia nakrywają niskie sklepienia z głębokim szalunkiem nad oknami. W podłodze pierwszego z nich znajduje się właz skrywający drabinę prowadzącą do skrytki znajdującej się nad sklepieniem drugiego piętra.