Gamma Velorum (γ Vel) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Żagla, odległa od Słońca o około 1120 lat świetlnych.
Nazwa Oznaczenie Bayera Gamma Velorum wiąże się z faktem, że była ona trzecią co do jasności w historycznym gwiazdozbiorze Okrętu Argo, który w XIX wieku został podzielony na Żagiel, Kil i Rufę.
Starożytni Arabowie nazywali tę gwiazdę Suhail al Muhlif ( , „Suhail Przysięgi”). Nazwą Suhail określano kilka gwiazd widocznych z Arabii tuż nad południowym horyzontem, w tym Kanopusa i Lambda Velorum. Gamma Velorum ma także nowoczesną nazwę Regor, która została nadana przez astronautów programu Apollo. Spośród 36 gwiazd wykorzystywanych przez nich w astronawigacji, trzy nie miały powszechnie używanych nazw własnych. Astronauci nazwali je na cześć kolegów, którzy zginęli w 1967 roku w pożarze podczas rutynowego testu na pokładzie statku Apollo 1. Czytana wspak nazwa „Regor” upamiętnia astronautę Rogera Chaffeego. Międzynarodowa Unia Astronomiczna w 2016 roku orzekła, że nazwa Suhail odnosi się wyłącznie do Lambda Velorum, na razie nie rozstrzygając kwestii oficjalnej nazwy Gamma Velorum.
Charakterystyka obserwacyjna Obserwowana wielkość gwiazdowa Gamma Velorum to 1,75. Przez niewielki teleskop można rozdzielić dwa składniki tego układu wielokrotnego, z których jaśniejszy (Gamma Velorum A, γ² Vel) ma wielkość obserwowaną 1,83m, a słabszy, wschodni (Gamma Velorum B, γ¹ Vel) ma wielkość 4,17m.
Ta gwiazda nieba południowego jest widoczna dla obserwatorów na południe od równoleżnika 42° N (nie jest widoczna z terenu Polski).
Charakterystyka fizyczna Gamma² Velorum Jaśniejszy składnik jest gwiazdą spektroskopowo podwójną, którą tworzy gwiazda typu widmowego O oraz gwiazda Wolfa-Rayeta. Składniki układu okrążają wspólny środek masy w czasie 78,5 doby, orbity mają mimośród 0,3. Gwiazdy średnio dzieli 1,2 au, ale mogą zbliżać się na 0,8 au.
Do tego układu należy najjaśniejsza na niebie i najbliższa Słońca gwiazda Wolfa-Rayeta. Jest ona bardzo gorąca (57 000–), jej jasność jest 100 tysięcy razy większa niż jasność Słońca i większość promieniowania emituje ona w ultrafiolecie. Ma obecnie masę 8,4–9,6 razy większą niż Słońce, ale początkowo miała masę około 35 . Jest to związane z bardzo dużą utratą masy poprzez wiatr gwiazdowy – obecnie gwiazda traci masę ponad sto milionów razy szybciej niż Słońce (w tempie 10−5 M☉ na rok). Odrzuciła już całą otoczkę wodorową i większość helu, przez co jej atmosfera jest bogata w węgiel, produkt reakcji termojądrowych. Gwiazda jest w ostatnich fazach swojej ewolucji i zakończy życie jako supernowa.
Klasa spektralna składnika typu O nie jest pewna, może być jeszcze na ciągu głównym lub już w stadium błękitnego olbrzyma. Ma on masę 27–30 , początkowo była ona wyższa, choć mniejsza niż masa towarzyszącej mu gwiazdy Wolfa-Rayeta. Temperatura tego składnika to około , jasność jest około 180 tysięcy razy większa niż jasność Słońca, a promień to około 13 . Składnik ten także emituje silny wiatr gwiazdowy, choć tempo utraty masy jest około 25 razy niższe niż w przypadku towarzyszki. Zderzające się wiatry obu gwiazd powodują emisję promieniowania rentgenowskiego. Ten składnik także zakończy życie jako supernowa.
Gamma¹ Velorum Oddalony o 40,3 sekundy kątowej (w 2009 r.) składnik Gamma Velorum B również jest gwiazdą spektroskopowo podwójną. Jej głównym składnikiem jest błękitny olbrzym, gwiazda typu widmowego B2. Dwa składniki tego systemu obiegają wspólny środek masy w czasie 1,48 doby.
Pozostali towarzysze mały|lewo|Asocjacje gwiazdowe w gwiazdozbiorach Żagla i Rufy Washington Double Star Catalog wymienia trzy dalsze, optyczne składniki, które mogą być związane z układem Gamma Velorum. Składnik C ma wielkość 7,3 i jest niebieskobiałą gwiazdą typu B6 V, oddaloną o 61,5″ (pomiar z 2009 r.) od Gamma Velorum A. Składnik D jest odległy o 93,9″ od gwiazdy A i ma wielkość 9,4m; towarzyszy mu składnik E o wielkości 12,8m, oddalony o 1,5″ (pomiar z 1949 roku).
Gamma Velorum i pobliskie gwiazdy należą do asocjacji gwiazdowej, stanowiącej część większej asocjacji Vela OB2. Powstanie tego systemu, najmasywniejszego w asocjacji, prawdopodobnie doprowadziło do usunięcia gazu międzygwiazdowego i zatrzymania procesu powstawania gwiazd.
Zobacz też lista gwiazd w gwiazdozbiorze Żagla lista najjaśniejszych gwiazd według jasności wizualnej lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Błękitne olbrzymy Kategoria:Gwiazdozbiór Żagla Kategoria:Gwiazdy spektroskopowo podwójne Kategoria:Gwiazdy typu widmowego B Kategoria:Gwiazdy typu widmowego O Kategoria:Gwiazdy wielokrotne Kategoria:Gwiazdy Wolfa-Rayeta Vel, γ