thumb|Familok w Czerwionce, w którym wychował się Wilhelm Szewczyk (2007) thumb|Popiersie Wilhelma Szewczyka w Galerii Artystycznej na placu Grunwaldzkim w Katowicach Wilhelm Szewczyk (ur. 5 stycznia 1916 (lub 1918) w Czuchowie, zm. 8 czerwca 1991 w Katowicach) – prozaik, publicysta, krytyk literacki, poeta, tłumacz z języka niemieckiego, literaturoznawca w zakresie literatury niemieckiej i serbołużyckiej, redaktor naczelny czasopism „Odra”, „Przemiany” i „Poglądy”, działacz nacjonalistyczny i komunistyczny, poseł na Sejm PRL II, III, V, VI, VII i VIII kadencji, Budowniczy Polski Ludowej. Znana postać katowickiej bohemy, ojciec Grażyny Barbary Szewczyk.

Długoletni prezes Oddziału Związku Literatów Polskich w Katowicach. Autor ok. 500 publikacji – wierszy, opowiadań, powieści, esejów, reportaży. Znawca problemów polsko-niemieckich, autor licznych przekładów z literatury niemieckiej.

Życiorys Wilhelm Szewczyk urodził się w Czuchowie w kamienicy czynszowej przy ul. Młyńskiej jako syn Hieronima i Anny. Następnie jego rodzina przeprowadziła się do Czerwionki, gdzie mieszkała w familoku przy ul. Kościuszki. Uczęszczał do Państwowego Gimnazjum i Liceum w Rybniku, jednak nie zdał egzaminu maturalnego z matematyki.

Po ukończeniu liceum przeniósł się do Katowic, gdzie w 1935 w czasopiśmie „Kuźnica” opublikował swoje pierwsze poezje. Działał w Obozie Narodowo-Radykalnym. Postulował wyeliminowanie Żydów z życia kulturalnego i gospodarczego. Literaturę i prasę żydowską uznawał za jedną z najgroźniejszych broni „żydowskiego państwa eksterytorialnego”W. Szewczyk, Ghetto w literaturze, „Kuźnica” 1937, nr 15.. Sprzeciwiał się jednak paleniu literatury żydowskiejW. Mich, Obcy w polskim domu. Nacjonalistyczne koncepcje rozwiązania problemu mniejszości narodowych 1918–1939, Lublin 1994.. W 1938 ukazał się jego poemat Hanys, przedstawiający dramatyczne losy Ślązaka – górnika oraz splot narastających na Górnym Śląsku konfliktów społecznych i narodowych. Do 1939 pracował w redakcji literackiej katowickiej rozgłośni Polskiego Radia.

Podczas II wojny światowej został wcielony do Wehrmachtu i przewieziony do Wrocławia. W 1941 jako żołnierz niemiecki przebywał w Normandii. Po ataku Niemiec na Związek Radziecki w 1941 roku przeniesiono go na front wschodni. W sierpniu 1941 został ranny pod Smoleńskiem i przebywał w szpitalu w Baranowiczach. Po leczeniu w Turyngii przeniesiono go w styczniu 1942 do Alzacji. Jak twierdził sam Szewczyk, za demonstrowaną postawę pacyfistyczną oraz krytykę Hitlera miał zostać aresztowany, wydalony z oddziału, a w 1942 osadzony w więzieniu w Katowicach. Stamtąd miał zbiec do Generalnego Gubernatorstwa podczas przepustki, gdzie – jak utrzymywał – uczestniczył w tajnym nauczaniu do 1945. Będąc w wojsku niemieckim, prezentował jednak jednoznacznie propolską postawę, m.in. korespondując w tej kwestii z gauleiterem Fritzem BrachtemG. Bębnik, S. Rosenbaum, B. Warzecha, „Nie ma dla mnie, jako Polaka, miejsca na Niemieckiej Liście Narodowościowej”. Przyczynek do wojennej biografii Wilhelma Szewczyka, „Czasypismo” 2015, nr 1 (7), s. 98–103..

Po wojnie wrócił do Katowic. Podjął pracę w Wydziale Informacji i Propagandy Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. Następnie został zatrudniony w Rozgłośni Śląskiej Polskiego Radia. Wstąpił do Stronnictwa Demokratycznego, z rekomendacji którego został członkiem Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach jako reprezentant Związku Zawodowego Literatów Polskich. W 1947 wystąpił z SD. W latach 1947–1948 był członkiem Polskiej Partii Robotniczej, a następnie, od 1948 należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Redagował materiały propagandowe dla tutejszego Komitetu Wojewódzkiego PZPR. W 1949 został wykluczony z partii. W 1953 był wśród grona 53 członków krakowskiego Związku Literatów Polskich, którzy poparli komunistyczne represje wobec duchowieństwa katolickiego w Polsce. Wspierał działania propagandy komunistycznej w trakcie głośnego procesu księży kurii krakowskiejF. Musiał, Katolicy przeciw Kościołowi, rp.pl, 3 grudnia 2007..

W 1960 powrócił do PZPRInformacje w BIP IPN.. Jednym z przykładów jego propagandowego zaangażowania jest wydana w latach 60. książka Z teczki wspomnień PPR. Propagował w niej marksizm i leninizm oraz zmiany ustrojowe Polski. Żołnierzy Armii Krajowej nazwał wrogiem w cywilu, który popełnił najohydniejsze zbrodnie na działaczach komunistycznych. Polska, według tej publikacji, kierowana była nieomylną busolą mądrości doświadczonej – nauki marksizmu-leninizmuW. Szewczyk, Z teczki wspomnień PPR, KW PZPR Katowice [brak roku wydania].. „(...) szybko stał się liderem środowiska katowickich literatów. Umiejętnie poruszał się po przedpokojach władzy, bywał częstym gościem wojewody Jerzego Ziętka, ale też zręcznie lawirował po wojewódzkim aparacie partyjnym.”M. Smolorz, Elity znad Brynicy. Wilhelm Szewczyk (1916–1991), „Dziennik Zachodni” 5 marca 2010.. Od 1971 był członkiem KW PZPR w Katowicach, w latach 1980–1981 zasiadał w jego egzekutywie.

W latach 1945–1950 był redaktorem naczelnym tygodnika „Odra”, oraz w latach 1947–1951 kierownikiem literackim Teatru Śląskiego im. Stanisława Wyspiańskiego. Od 1951 pełnił funkcję redaktora „Życia Literackiego” wydawanego w Krakowie. W latach 1952–1956 był dyrektorem Studium Teatralnego w Katowicach, zaś później w okresie 1956–1957 redaktorem naczelnym czasopisma „Przemiany”. W latach 1962–1983 pełnił funkcję redaktora naczelnego dwutygodnika „Poglądy”, wokół którego koncentrowali się w tym czasie prawie wszyscy „koncesjonowani” literaci Górnego Śląska.

Był także wielokrotnym posłem na Sejm PRL – pełnił tę funkcję przez sześć kadencji (II, III, V, VI, VII i VIII kadencja), zasiadał w Sejmie od 1957 z przerwą w latach 1965–1969 aż do 1985.

Będąc posłem na Sejm PRL, był osobą równie barwną, jak w okresie wcześniejszym. W Sejmie III kadencji zasiadało oprócz niego jeszcze dwóch pisarzy: Bohdan Czeszko i Władysław Machejek. Przynosili oni do Sejmu wódkę w butelkach po wodzie sodowej i pod koniec sesji nie potrafili już siedzieć w ławach poselskich. Oburzeni posłowie z Katowic na czele z Wilhelmem Szewczykiem złożyli wówczas interpelację do laski marszałkowskiej, że skandalem jest sprzedawanie towarzyszom pisarzom wódki w bufecie, a im nie. Po interpelacji przepisy podobno złagodniałyPor. J. Głowacki, Z głowy, Warszawa 2004..

Zmarł 8 czerwca 1991 w Katowicach, pochowany na cmentarzu ewangelickim przy ul. Francuskiej (kwatera 10-11-14). mały|Grób Wilhelma Szewczyka na cmentarzu ewangelickim przy ul. Francuskiej w Katowicach Osoba Wilhelma Szewczyka wzbudza duże kontrowersje wśród badaczy. 20 kwietnia 2009 w Chorzowskim Centrum Kultury odbył się wykład otwarty Sebastiana Rosenbauma, pracownika naukowego Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej IPN w Katowicach pt. „Wilhelm Szewczyk – intelektualista zaangażowany”, wygłoszony został w ramach cyklu wykładów „PRL – takie były czasy”.

Dorobek literacki Jest autorem wielu powieści, nowel oraz szkiców na tematy śląskie. Do jego dorobku literackiego należą m.in.:

Posągi – zbiór wierszy (1945) Portret Łużyczanki Mina Witkojc (1948)

Powieści: Wyprzedaż samotności (1959) Od wiosny do jesieni (1965) Skarb Donnersmarcków (1956) Kleszcze (1951) Czarne słońce (1953) Klara Krause – zbiór opowiadań Ptaki ptakom Marnotrawstwo serca czyli Lou Andreas Salomé (1980)

Szkice i eseje: 13 Portretów Śląskich – szkice portretowe Ślązaków. Wydawnictwo Literackie Kraków (1953) Z kraju Lompy (1957) Literatura niemiecka w XX wieku (1962, wyd. 2 uzupełnione 1964) Co robią Niemcy – Wydawnictwo Literackie Kraków (1969) Syndrom śląski – zbiór esejów (1985) Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1976)„Miesięcznik literacki”, T. 11 (1976), s. 141. Order Sztandaru Pracy I klasy (1964) Order Sztandaru Pracy II klasy (1959) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (15 lipca 1954) („w 10. rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”). Złoty Krzyż Zasługi (18 stycznia 1946) („w uznaniu zasług dla pożytku Rzeczypospolitej Polskiej w dziele pracy organizacyjnej przy utworzeniu administracji państwowej i samorządu, uruchomieniu uczelni i odbudowie demokratycznej państwowości polskiej na ziemiach Województwa Śląsko-Dąbrowskiego”). Medal 30-lecia Polski Ludowej (1973) Medal 10-lecia Polski Ludowej (28 lutego 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 28 lutego 1955 r. nr 0/350 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki. Medal Rodła (1987)Umacnianie więzi posłów z wyborcami, „Trybuna Robotnicza”, nr 137, 13–14 czerwca 1987, s. 4. Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1973) Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1968) Odznaka „Zasłużonemu w Rozwoju Województwa Katowickiego” (1986) Odznaka honorowa „Zasłużony dla Warmii i Mazur” (1965)Pisarze Ziem Zachodnich i Północnych obradują w Olsztynie, „Trybuna Ludu”, nr 140, 22 maja 1965, s. 1. Złota Odznaka Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Czechosłowacji (1978) Złota Odznaka Trybuny Robotniczej (1973)Spotkanie członków kierownictwa partii ze środowiskiem dziennikarskim, „Trybuna Robotnicza”, nr 137, 11 czerwca 1973, s. 3.

Nagrody 1946 – Nagroda Literacka m. Katowic za rok 1946 1963 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki 1966 – Nagroda „Odry” za całokształt twórczości literackiej i publicystycznej 1972 – Nagroda Państwowa II stopnia 1977 – Nagroda „Trybuny Ludu”Nagrody „Trybuny Ludu”, „Trybuna Ludu”, nr 192, 19 sierpnia 1977, s. 2. 1979 – Nagroda indywidualna RSW Prasa-Książka-RuchDoroczne nagrody prezesa RSW dla dziennikarzy, drukarzy i kolporterów, „Życie Warszawy”, nr 123, 29 maja 1979, s. 2. 1984 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji 1986 – Nagroda im. Karola Miarki 1986 – Nagroda Państwowa I stopnia 1988 – Nagroda im. J. Ziętka

Pamięć o Wilhelmie Szewczyku Rokrocznie pod patronatem miasta Czerwionka-Leszczyny odbywa się międzynarodowy konkurs literacki „O złote cygaro Wilhelma”. W czerwcu 2001 nazwano jego imieniem Zespół Szkół w Czerwionce-Leszczynach, jest on także patronem ulicy w Czuchowie. Od 1995 był patronem placu przed dworcem kolejowym w Katowicach. W 2017 wojewoda śląski wydał zarządzenie o zmianie nazwy placu, jednak Rada Miasta Katowice podjęła uchwałę o wniesieniu skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na zarządzenie wojewody. 17 maja 2018 sąd unieważnił zarządzenie wojewody, przywracając pierwotną nazwę placu. Wojewoda śląski złożył w związku z tym skargę kasacyjną od wyroku WSA do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA uchylił wyrok niższej instancji z poprzedniego roku i podtrzymał zarządzenie wojewody zmieniające nazwę pl. Wilhelma Szewczyka na pl. Marii i Lecha Kaczyńskich.

W 2000 Wilhelm Szewczyk zajął 18. miejsce w plebiscycie ogłoszonym przez „Gazetę Wyborczą” na „Najwybitniejszego Ślązaka XX wieku”.

Zobacz też Ptaki, ptakom...

Przypisy

Bibliografia Wilhelm Szewczyk – w siedemdziesiątą piątą rocznicę urodzin, piątego stycznia tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego pierwszego roku. Związek Literatów Polskich. Oddział w Katowicach. Katowice 1991. Wilhelm Szewczyk – wspomnienia. Wszechnica Górnośląskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk im. Walentego Roździeńskiego. Katowice 1991.

Wilhelm Szewczyk. Pisarz, publicysta, niemcoznawca. Red. J. Śliwiok. Katowice 2002. (materiały posesyjne)

Maciej Fic: Wilhelm Szewczyk (1916–1991). Śląski polityk i działacz społeczny, Katowice 2007.

Kategoria:Członkowie Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach Kategoria:Członkowie Obozu Narodowo-Radykalnego Kategoria:Członkowie Związku Literatów Polskich (Polska Rzeczpospolita Ludowa) Kategoria:Laureaci nagrody „Trybuny Ludu” Kategoria:Ludzie urodzeni w Czuchowie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem 30-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Medalem Rodła Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zasługi dla obronności kraju”