Koźmianowie (Kośmianowie) herbu Nałęcz – polski ród szlachecki, wywodzący się z Lubelszczyzny. Z biegiem czasu, Koźmianowie uzyskali status jednej z bardziej prominentnych rodzin regionu. Rodzina wydała na świat wielu intelektualistów, polityków i duchownych.
Gniazdem rodu jest Rzeczyca na Lubelszczyźnie.
Nazwisko Nazwisko rodu ma charakter patronimiczny i wywodzi się od imienia protoplasty rodu, Koźmiana z Rzeczycy.
Historia Protoplastą rodziny był Koźmian, właściciel dóbr Rzeczyca-Koźmianowa (dziś część wsi Słodków Drugi). Syn Koźmiana, Andrzej, nie stawił się na wojnę w 1497 roku, za co został mu odebrany posiadany majątek.
Rodzina wzmiankowana jest na Lubelszczyźnie co najmniej od początku XV wieku. Gniazdem rodzinnym Koźmianów była Rzeczyca (dziś część wsi Słodków Drugi), skąd przenieśli się następnie na tereny powiatu lubelskiego i ziemi chełmskiej. Do połowy XVIII wieku należeli do drobnej szlachtyZ. Gołębiowska, Stanisława Egberta Koźmiana związki z Lubelskiem, [w:] Studia z dziejów ziemian 1795–1944, red. A. Koprukowniak, Lublin 2005, s. 192–193..
Pierwszą znaczącą postacią w rodzie był Andrzej Alojzy Koźmian (1746–1796), deputat Trybunału Lubelskiego i sędzia ziemski lubelski, który dzięki małżeństwu z Anną ze Skarbków-Kiełczewskich wszedł w posiadanie znacznego majątku. Jego potomkowie rozwinęli posiadłość, obejmującą m.in. Gałęzów, Bystrzycę, Piotrowice i Wolę Gałęzowską. Znani przedstawiciele Andrzej Koźmian (zm. 1796) – ziemianin, urzędnik, sędzia. Józef Koźmian (1773–1831) – biskup, działacz oświatowy i polityczny, senator. Kajetan Koźmian (1771–1856) – polityk, poeta, przedstawiciel klasycyzmu warszawskiego. Andrzej Koźmian (1804–1864) – pisarz, działacz polityczny. Stanisław Koźmian (1811–1885) – tłumacz dzieł Szekspira. Jan Koźmian (1814–1877) – duchowny, publicysta i działacz społeczny. Zofia Koźmian (1818–1907) – uczestniczka powstania styczniowego. Stanisław Koźmian (1836–1922) – polityk konserwatywny, reżyser, krytyk teatralny i publicysta.
Zobacz też heraldyka polska
Przypisy
Bibliografia
Z. Gołębiowska, Stanisława Egberta Koźmiana związki z Lubelskiem, w: Studia z dziejów ziemian 1795–1944, red. A. Koprukowniak, Lublin 2005. Maria Dębowczyk, Urszula Pytlak, Śladami Koźmianów, Przewłockich, Kowerskich, Bychawa 2016.
!