Wierzbno () – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Informacje ogólne Wierzbno położone jest 22 km na południowy wschód od Wrocławia. Do siedziby powiatu – Oławy – jest 9 km, a do siedziby gminy – Domaniowa – jest 6 km. Przez południową część wsi przebiega droga wojewódzka nr 346.

Wieś składa się z starszej części o historycznym układzie ruralistycznym wpisanym do wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu oraz nowszej, czyli osiedla mieszkaniowego z wielkiej płyty wzniesionego w okresie PRL-u dla pracowników państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 13. We wsi znajduje się market sieci „Dino”, istniejący od 2019 r., a także sklepy spożywczo-przemysłowe „Odido” i „Groszek”. We wsi znajduje się również placówka Poczty Polskiej, a także barRaport o stanie gminy Domaniów w 2025 roku, s. 15.

Podział administracyjny W okresie pruskim Wierzbno należało do gminy z siedzibą w Polwicy (Polwitz), tamteż znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy dla Wierzbna. Od 1816 r. Wierzbno należało do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wchodziło w skład wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

W latach 1945–1954 siedziba gminy WierzbnoWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa, a w latach 1954-1972 siedziba gromady WierzbnoUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). Od 1973 r. w granicach gminy DomaniówUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. Wierzbno znajdowało się w powiecie oławskim województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś starosłowiańska o układzie owalnicy z prostokątną nawsią, w północnej i południowej części nabierająca cechy wydłużonej ulicówki. Wieś istniała już w XII w., a do 1149 r. była własnością Piotra Włostowica. W 1149 r. Piotr Włostowic przekazał wieś opactwu św. Wincentego na Ołbinie na terenie dzisiejszego Wrocławia. Od 1149 r. do sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. wieś była własnością premonstratensów (norbertan) z opactwa św. Wincentego na Ołbinie.

Około 1235 r. we wsi osiedlili się tkacze walońscy, a Wierzbno uzyskało lokację na prawie niemieckim od księcia śląskiego Henryka I Brodatego, włączając tym samym wieś w jurysdykcję wójta książęcego w OławieZientara 1975, s. 357-358. Po okresie najazdów mongolskich na Polskę w 1253 r. Wierzbno ponownie uzyskało lokację na prawie niemieckim z rąk opata klasztoru premonstratensów na Ołbinie WitaZientara 1975, s. 358-359. Wzmiankowany jest wtedy sołtys Wierzbna Jan, który w 1267 r. wraz z Mikołajem zwanym Gallicus nabył trzy łany od opata GotfrydaZientara 1975, s. 359. W 1253 r. Wierzbno miało powierzchnię 57 łanów, z czego trzy należały do sołtysa, a jeden do kościoła. W 1260 r. Lambinus, syn Jakuba zwanego Nonfraus, posiadał połowę karczmy w WierzbnieZientara 1975, s. 360. Walonowie osiedleni w Wierzbnie nie tylko zajmowali się tkactwem, ale też piwowarstwemMiniewicz 2020, s. 90.

W 1318 r. mieszkańcy Wierzbna i Jankowa wraz z ok. 100 zbrojnymi pojmali księcia oraz rycerza-rozbójnika Władysława legnickiego wraz z jego 20 towarzyszami, gdy ten najeżdżał ziemie księstwa brzeskiego oraz przekazali go księciu brzeskiemu Bolesławowi III Rozrzutnemu, który następnie uwięził księcia Władysława w więzieniu zamkowym w Legnicy na rokMiniewicz 2020, s. 80-81Jan Długosz, Roczniki..., ks. 9 (1300-1370), s. 125.

W 1318 r. pojawia się pierwsza wzmianka o kościele św. Mikołaja w Wierzbnie, a w 1362 r. jest wspomniany wolny majątek (Freigut) we wsi składający się z 6 łanów. W 1604 r. we wsi znajdowało się 7 wolnych łanów, z czego 5 należało do sołtysa Wierzbna. Od 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła katolicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1783 r. w Wierzbnie jest wzmiankowana obecność zarówno języka niemieckiego, jak i języka polskiego wśród mieszkańców wsi. Jeszcze w XIX w., w okolicach 1827 r. wieś była zamieszkiwana przez ludność polską. Likwidacja polskich nabożeństw w Wierzbnie miała miejsce w 1838 r.Gładkiewicz (red.) 2000, s. 15 i 17. W 1845 r. we wsi jest wzmiankowana obecność przybytku dla ubogich. W 1885 r. we wsi znajdowało się 115 domów.

W okresie PRL-u w Wierzbnie powstało osiedle dla pracowników państwowego gospodarstwa rolnego w Polwicy. Osiedle to należało do PGR-u w Polwicy oraz zostało sprzedane w 1993 r. i przekazane nieodpłatnie spółdzielniom mieszkaniowym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która likwidowała PGR w PolwicyPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 13-14.

Nazewnictwo Miejscowość została wymieniona w zlatynizowanej formie Wirben w łacińskim dokumencie wydanym 10 sierpnia 1201 r. przez kancelarię papieża Innocentego III wydanym w Segni. Wymieniono ją także w zlatynizowanej, staropolskiej formie Wirbna w łacińskim dokumencie wydanym 11 czerwca 1330 r. we Wrocławiu.

W ciągu swojego istnienia wieś nosiła następujące nazwy:

1148 i 1149 r.: Virbeno 1193 r.: Wirbinic 1201 r.: Wirben 1235 r.: Wirbno 1330 r.: Wirbna 1343 r.: Wirbin 1375 r.: Wierben 1783 r. i do 1945 r.: Würben (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r. Wierzbno (nazwa wsi nadana po ustanowieniu administracji polskiej na Dolnym Śląsku, wcześniej występująca w tomie XIII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1893 r.) Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Würben" do grupy nazw wsi wywodzących się "von wierzba = Weide (wendisch werba)". Adamy podawał pierwotną, starosłowiańską nazwę wsi „Wirbna” oraz jego znaczenie w języku niemieckim jako "Palmweidendorf".

Gospodarka W pierwszej połowie XIX w. we wsi istniała karczma, młyn z wiatrakiem, gorzelnia należąca do sołtysa wsi w 1830 r., młyn wodny, cztery przędzalnie lnu, dwie olejarnie, 16 zakładów rzemieślniczych i 6 sklepów spożywczych. W 1830 r. odnotowano sadownictwo z produkcją gruszy. W 1845 r. odnotowano hodowlę 785 owiec merynosów, uprawę lnu i rzepaku oraz działalność sadowniczą z uprawą owoców. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 1194 ha, z czego pola uprawne stanowiły 1132 ha, łąki 27 ha, a lasy 0,3 ha. Dochód netto z podatku gruntowego w 1885 r. wynosił 27,42 marek niemieckich za hektar pola, 23,11 marek za hektar łąki i 9,40 marek za hektar lasu. Powierzchnia katastralna wsi w 1931 r. wynosiła 1195,3 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 27,36 reichsmarek za hektar. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Lizawicach (Leisewitz) i Marszowicach (Marschwitz).

W okresie PRL-u i do 1993 r. na terenie wsi funkcjonował zakład rolny należący do jednostki w Polwicach będącej częścią państwowego gospodarstwa rolnego w PolwicyPaweł Poławski oraz inni, Monografia powiatu oławskiego, s. 11 i 13. Około 2010 r. znaczna część mieszkańców Wierzbna pracowała we Wrocławiu.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest: kościół parafialny pw. św. Mikołaja, z XIV w., przebudowany w XVIII w., odbudowany w latach 1956-1958 po zniszczeniach wojennych . mały|Kościół św. Mikołaja w Wierzbnie na rycinie z połowy XVIII w. autorstwa Friedricha Bernharda Wernera. Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie Wierzbna znajdują się, oprócz kościoła św. Mikołaja, następujące zabytki: historyczny układ ruralistyczny wsi cmentarz, mur z dwoma bramami i kaplica koło kościoła. budynek gospodarczy nr 1d w dawnym folwarku. budynki mieszkalno-gospodarcze nr 9 i 10 dom mieszkalny nr 12 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 15 dom mieszkalny nr 16 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 17 ze stodołą. budynek mieszkalno-gospodarczy nr 18 domy mieszkalne nr 19, 20 i 21 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 48 domy mieszkalne nr 49 i 59 remiza nr 68-69 domy mieszkalne nr 72, 83, 90 i 95 dom mieszkalny nr 99 z budynkiem gospodarczym dwie stacje transformatorowe, jedna w południowej i druga we wschodniej części wsi.

Bezpieczeństwo i zdrowie lewo|mały|Remiza OSP w Wierzbnie We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Wierzbnie, włączona do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego 1 maja 2018 r.Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 160. Jednostka ochotniczej straży pożarnej w Wierzbnie powstała krótko po zakończeniu II wojny światowej.

Na terenie szkoły podstawowej we wsi znajduje się stacja monitoringu jakości powietrzaStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 119. Od 2012 r. działa w Wierzbnie zmodernizowana oczyszczalnia ścieków, obsługująca teren całej gminy Domaniów. Przed modernizacją oczyszczalnia ścieków obsługiwała jedynie osiedle mieszkaniowe należące dawniej do PGR-u w Polwicy.

W Wierzbnie znajduje się też punkt podstawowej opieki zdrowotnej - Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej „Zdrowie”Strategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 163.

Religia Wierzbno jest siedzibą parafii pw. św. Mikołaja będącej częścią dekanatu Oława archidiecezji wrocławskiej. Parafia ta została erygowana w XIV w. W miejscowości znajduje się kościół parafialny pw. św. Mikołaja, a także cmentarz parafialny z kaplicą cmentarną pw. św. Józefa.

Kultura i oświata We wsi znajduje się filia Centrum Kultury i Czytelnictwa Gminy Domaniów, a także biblioteka. Ponadto we wsi znajduje się sala oraz świetlica wiejska. We wsi funkcjonuje też koło gospodyń wiejskich „Wierzbianki”, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji RolnictwaStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 162, które funkcjonuje od początku lat 60. XX wieku.

W Wierzbnie znajduje się Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza, utworzona w 1945 r. W 2009 r. otrzymała imię Adama Mickiewicza i sztandar szkoły. Szkoła posiada trzy sale sportowe. W latach 2021-2024 budynek szkoły podstawowej poddany został remontowi połączonemu z termomodernizacją. W roku szkolnym 2024/25 do szkoły uczęszczało 199 uczniów zrzeszonych w 11 oddziałówStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 153. Do okręgu szkoły podstawowej należą oprócz Wierzbna następujące miejscowości: Chwastnica, Gęsice, Janków, Kuny, Polwica, Piskorzów, Swojków i TeodorówRaport o stanie gminy Domaniów w 2025 roku, s. 84.

W 2026 r. do Wierzbna zostało przeniesione z Polwic przedszkoleUchwała Nr. XXIII/128/26 Rady Gminy Domaniów z dnia 17 lutego 2026 r. w sprawie zamiaru przekształcenia Przedszkola Publicznego w Polwicy poprzez zmianę jego siedziby (dostęp 2026-07-23), które zostało otwarte 29 sierpnia 2026 r.. Na terenie wsi znajduje się od 2016 r. plac zabaw „Podwórko NIVEA”.

Sport