Język niemiecki w Austrii – odmiana języka niemieckiego używana na terenie Austrii: austriacki język standardowy, język potoczny i dialekt.
Rys historyczny Począwszy od XV wieku wśród języków pisanych w Austrii i w miastach południowych Rzeszy Niemieckiej dominował wariant wschodnio-górno-niemiecki () oparty na języku kancelarii cesarskiej w Wiedniu. Wariant ten używany był przez drukarzy miast południowych aż do drugiej połowy XVIII wieku. Wtedy bowiem – w latach 1774–1780 – wraz z przejęciem idei oświeceniowych i reformą szkolnictwa przeprowadzoną na zlecenie cesarzowej Marii Teresy przyjęto w Austrii język wschodnio-środkowo-niemiecki (), oparty na języku kancelarii miśnieńskiej i języku Biblii Lutra. Wprowadzono naukę języka niemieckiego na podstawie norm Johanna Christopha Gottscheda i Johanna Christopha Adelunga. Szkolnictwo, czasopisma, literatura spowodowały rozwój języka mówionego, który zawierał w sobie zarówno elementy dialektu bawarskiego, jak i cechy ogólnego języka pisanego.
Po utworzeniu monarchii austro-węgierskiej w 1867 roku nasiliły się tendencje do wyrażania swojej odrębności językowej opartej na bawarskich źródłach gramatyki i słownictwa wzbogaconego o wyrazy pochodzące z wielonarodowościowego państwa austriackiego. W tym czasie po raz pierwszy pojawia się nazwa „niemczyzna austriacka” ().
Niemniej jednak przyłączono się do większości ustaleń konferencji ortograficznej z 1901 w Berlinie oraz zaleceń w słowniku Konrada Dudena. W ten sposób została zachowana (względna) jednolitość pisowni niemieckiej w Austrii i w Niemczech.i
Język niemiecki standardowy w Austrii a język niemiecki w Niemczech – różnice W zakresie słownictwa Najwięcej różnic pomiędzy niemczyzną austriacką a standardem ogólnoniemieckim występuje w zakresie słownictwa. W słowniku austriacyzmów Jakoba Ebnera (2. wyd. 1980) znajduje się ponad 4000 austriacyzmów specyficznych dla języka w Austrii. Norbert Morciniec wymienia niektóre z nich z zakresu kulinariów i gastronomii, m.in.:
(niem. , , pol. knajpka, kawiarenka) (niem. , pol. białko) (niem. , pol. mała kawa ze śmietanką) (niem. , pol. drożdże) (niem. , pol. filiżanka) (niem. , pol. kalafior) (niem. , pol. rogalik) (niem. , pol. ciasto upieczone) (niem. , pol. kukurydza) (niem. , pol. flaczki) (niem. , pol. kawa z mlekiem) (niem. , pol. śmietanka) (niem. , pol. naleśnik) (niem. , pol. pomidor) (niem. , pol. grzyb) (niem. , pol. twarożek) (niem. , die Semmel, pol. bułka) (niem. , pol. rodzynka) (niem. , pol. śliwka)
W zakresie słowotwórstwa Niemieckim sufiksom - i - odpowiadają w niemczyźnie austriackiej -, -, -, np.:
(kurczak z rożna) (cukierek) (woreczek) (kufelek)
Różnice w tworzeniu złożeń:
(niem. , pol. egzamin wstępny) (niem. , pol. chór) (niem. , pol. ciemna strona) Różnice w tworzeniu czasowników z sufiksem - (niem. , pol. parkować) (niem. , pol. polerować) (niem. , pol. prześwietlać)
W zakresie gramatyki Różnice w zakresie rodzaju gramatycznego rzeczowników:
(niem. , pol. kąt) (niem. , pol. pobory) (niem. ) (niem. , pol. talerz) (niem. , pol. marynarka)
Różnice w tworzeniu liczby mnogiej rzeczowników:
(niem. , pol. dekrety) (niem. ) (niem. , pol. kołnierze)
Różnice w użyciu czasowników posiłkowych w czasie Perfekt: zamiast :
Różnice w rekcji czasownika:
(niem. , pol. o czymś zapomnieć) (niem. , pol. cieszyć się z czegoś)
Różne przyimki w grupach przyimkowych:
(niem. , pol. na targu) (niem. , pol. na wsi) (niem. , pol. na głowie)
W zakresie wymowy Końcowe - wymawiane jest jako [-ik]: , Inny akcent niż w języku ogólnoniemieckim: (akcent na pierwszej sylabie) , (akcent na ostatniej sylabie) Zapożyczenia z języka francuskiego: wymowa francuska: (bez samogłoski końcowej) Chance, Balance Nagłosowe ch- wymawiane jak {k} w wyrazach takich jak: .
Zobacz też język niemiecki na terenie Szwajcarii austriacka odmiana języka niemieckiego
Przypisy
Linki zewnętrzne Sprachen in Österreich – DemokratieWEBstatt.at
Kategoria:Język niemiecki Kategoria:Dialekty niemieckie Kategoria:Języki Austrii Kategoria:Austria