250px|mały|prawo|Grota św. Onufrego w Ułaszkowcach Grota św. Onufrego – cenny i unikalny geologiczny zabytek przyrody, archeologii i historii lewego brzegu środkowego Dniestru. Znajduje się we wsi Ułaszkowce w hromadzie Nagórzanka w rejonie czortkowskim w obwodzie tarnopolskim.
Ogólne informacje Znajduje się na zachodnich obrzeżach miejscowości, na pierwszym tarasie zalewowym prawego brzegu rzeki Seret, na skalistej trawertynowej półce góry 4 m poniżej jej szczytu (uroczysko Pid klasztorom), nad którym znajduje się klasztor ojców bazylianów). Północno-wschodnia część skalnej półki w wąwozie jest obmywana przez prawy brzeg nienazwanego potoku. Do groty można dotrzeć z północno-zachodniej części zbocza góry. Przed wejściem do groty znajduje się pochyły trójkątny płaskowyż powstały w wyniku akumulacji osadów deluwialnych.
Wzmianki o nim pojawiają się zarówno w publikacjach autorów polskich, jak i ukraińskich, jak np. Mieczysław Orłowicz, Iwan Krypjakewycz, Bohdan Ridusz i inni, którzy donosili o istnieniu groty związanej z kultem świętego Onufrego.
W latach 2011–2012 grota została zbadana przez archeologa, speleologa, badacza starożytności, fortyfikacji i toponimii Wołodymyra Dobrianskiego. Podczas badań okazało się, że grota powstała w trawertynie. Takie formacje geologiczne nie występują w warunkach morskich, ale kontynentalnych. Zgodnie z główną klasą morfologiczną, formacja ta powstała kaskadowo w wyniku narastania trawertynu, w którym zachodził proces jego krasowienia – później na procesy formowania się skały trawertynowej i groty wpłynęło wietrzenie i erozja wodna.
70 metrów na północ od groty, w zboczu wąwozu, z którego wypływa źródło (w jego pobliżu znajduje się figura św. Jana Chrzciciela), znaleziono krzemienną podłużno-piramidalną płytkę kamienną wykonaną techniką łupania. Narzędzie to datowane jest na okres późnego paleolitu-mezolitu.
Wiosną 2013 r. Wołodymyr Dobrianski odkrył i zbadał wielowarstwową osadę leżącą 250–300 m na zachód od groty, znajdującą się na przedmieściach wsi, która nosi toponimiczną nazwę Chatky. Znajduje się ona na trójkątnym cyplu w pobliżu głębokich zboczy stromego, prawego brzegu rzeki Seret. Podczas badań stwierdzono, że osada została całkowicie zniszczona przez nowoczesne budynki. Niestety, warstwa kulturowa została odnaleziona jedynie w prywatnych ogrodach położonych wzdłuż zboczy wąwozu. Odkryto tu i przebadano zabytki kultury trypolskiej, komarowskiej i goligradzkiej.
Najprawdopodobniej w czasach przedchrześcijańskich istniało tu pogańskie sanktuarium, o którego istnieniu świadczy zachowany wapienny menhir, który został tu specjalnie przywieziony z daleka. Leży on na północ od groty w górnej części trawertynowej skały, w pobliżu której wypływa źródło. Na miejscu menhiru znajduje się obecnie zbiornik wodny i posąg Jana Chrzciciela. Później, mniej więcej w XV-XVI wieku, na miejscu tego sanktuarium pojawiła się chrześcijańska świątynia, dlatego ta mała trawertynowa grota jest prekursorem i początkiem chrześcijańskiego życia monastycznego, które rozwijało się i kształtowało we wsi Ułaszkiwce przez kilka stuleci. Jego funkcjonalnym celem jest pustelnia, a wyznawcy tej doktryny ucieleśniają praktykę hermetyzmu. Zjawisko to jest również ucieleśnione w obrządku greckokatolickim w Podnistrowiu, który jest wyjątkowy w przestrzeni kulturowej świata katolickiego, ponieważ jest związany z kultem św. Onufrego Wielkiego. Dlatego twierdzimy, że jest to wyjątkowy region, który nie ma odpowiedników nie tylko na Ukrainie, ale także w innych krajach sąsiednich i za granicą. Filozofia hezychazmu była również obecna w życiu codziennym, architekturze i innych przejawach życia kulturalnego lewobrzeżnej części Środkowego Dniestru i Galicji w XVI-XIX wieku.
Przypisy Wołodymyr Dobrianski. Про археологічно-спелеологічне обстеження в с. Улашківцях на Чортківщині, Матеріали XIV Подільської історико-краєзнавчої конференції (14-15 листопада 2014 року), Кам'янець-Подільський: ФОП Сисин О. В. «Абетка», 2014, s. 93—100.
Iwan Krypjakewycz. Печери в Галичині, Туристика і краєзнавство, Львів, 1925, Ч. 2, s. 1—12. Bohdan Ridusz. Бакотсько-комарівський білатеріальний скельний комплекс, Археологічні студії, Київ-Чернівці: Наші книги, Вип. 3, s. 223—240 Wołodymyr Dobrianski. В пошуках літописного Моклекова, Слово краю, Чортків, № 9 (31) від 6.4.2012 р. Wołodymyr Dobrianski. Де спочили в задумі віки, Голос народу, 2013, 4.12.2023, s. 8, (З історії рідного краю) Pawlo Neczytajlo. Печерна християнська архітектура в басейні Верхнього і Середнього Дністра в XI-XVIII ст.: автореферат дисертації... канд. іст. наук, Київ, 2008, 16 s
Bibliografia Wołodymyr Dobrianski. Про результати археологічних обстежень пам`яток голіградської культури (XI-VI ст. до н. е.) на півдні Тернопільської області, Наукові записки Національного заповідника «Замки Тернопілля», Збараж: «Вік», 2013, No. 3, s. 58–63. Wołodymyr Dobrianski. Геологічне формування печер на Західному Поділлі та їх антропогенне використання: історія вивчення, дослідження і збереження, Археологія і фортифікація Середнього Подністров'я. III Всеукраїнська науково-практична конференція Кам`янець-Подільського музею-заповідника, Кам'янець-Подільський: ПП «Медобори-2006», 2013, s. 45–50. Wołodymyr Dobrianski. Природні карстові порожнини Західного Поділля як оборонно-фортифікаційні об'єкти, Наукові записки Національного заповідника «Замки Тернопілля», Збараж: «Вік», 2013, No. 3, s. 118–124. Wołodymyr Dobrianski. Печерні християнські скити Західного Поділля, Богословсько-філософські пошуки людини в історичному контексті: Збірник матеріалів II Християнських постових читань, Львів: ЛПБА УПЦ КП, 2014, s. 139–154. Wołodymyr Dobrianski. Печерні християнські скити Лівобережжя Середнього Дністра, Наукові записки Національного історико-етнографічного заповідника «Переяслав», IV Єфремівські читання «Релігійне життя Переяславської землі (ІХ-ХХІ ст.)», присвячені 1025-літтю хрещення Русі: збірник наукових статей, 2015, Випуск 9 (11), s. 143–152. Wołodymyr Dobrianski. Археологічно-спелеологічне обстеження гроту Святого Онуфрія в с. Улашківцях Тернопільської області, Наукові записки Національного історико-етнографічного заповідника «Переяслав» / IV Єфремівські читання «Релігійне життя Переяславської землі (ІХ-ХХІ ст.)», присвячені 1025-літтю хрещення Русі: збірник наукових статей, 2016, Випуск 10 (12), s. 31–35.
Kategoria:Jaskinie na Ukrainie Kategoria:Stanowiska archeologiczne na Ukrainie