thumb|Dialekty bośniackiego występujące w Bośni i Hercegowinie Język bośniacki (bośn. / ) – język z grupy zachodniej języków południowosłowiańskich, używany głównie przez Boszniaków. Jest jednym z trzech języków urzędowych Bośni i Hercegowiny, obok chorwackiego i serbskiego. Dodatkowo jest oficjalnie uznawanym językiem mniejszościowym w Serbii i Kosowie. W Czarnogórze dopuszcza się go do użytku urzędowego.
W literaturze lingwistycznej klasyfikowany jest jako jedna z czterech odmian standardowych policentrycznego języka serbsko-chorwackiegoDavid Dalby, Linguasphere (1999/2000, Linguasphere Observatory), s. 445, 53-AAA-g, „Srpski+Hrvatski, Serbo-Croatian”..
Standaryzacja Nazwa „język bośniacki” została przyjęta w 1995 roku po rozpadzie Jugosławii, stosuje się ją również w standardzie ISO 639. Niektórzy językoznawcy (niemal wyłącznie bośniaccy) wyrażają pogląd, że język bośniacki istniał już wcześniej i posiada własną, sięgającą wczesnego średniowiecza, historię. Jest to kwestia dyskusyjna i umowna, ponieważ gwary sztokawskie, jak i same języki standardowe – bośniacki, chorwacki i serbski są do siebie bardzo zbliżone. Jednak choć już w latach 70. XX w. zaczęto wyróżniać w języku serbsko-chorwackim subwariant bośniacki (obok wariantu serbskiego i chorwackiego), dopiero w 1995 r. Boszniacy zdecydowali się podnieść status swojej mowy do rangi języka narodowego i standardowego.
W latach 90. XX w. rozpoczął się proces kodyfikacji oraz elaboracji języka bośniackiego. Wydano pierwszy słownik i akademicką gramatykę, a także liczne podręczniki do nauki tego standardu (Isaković, Rječnik bosanskoga jezika: karakteristična leksika, Sarajewo 1995; Jahić, Školski rječnik bosanskoga jezika, Sarajewo 1999; Jahić, Halilović, Palić, Gramatika bosanskoga jezika, Zenica 2000). Na razie jednak stopień elaboracji i kodyfikacji tego wariantu jest wyraźnie niższy niż w przypadku większości języków standardowych.
Bośniacki język literacki został oparty na dialektach sztokawskich, a dokładniej na dialektach wschodniohercegowińskim i wschodniobośniackim. Bośniacki wyróżnia się stosunkowo licznymi zapożyczeniami z osmańskotureckiego, arabskiego i perskiego. Norma języka bośniackiego ma czerpać z muzułmańskiej tradycji kulturowej i językowej, choć w istocie jest bardzo zbliżona do normy języka chorwackiego. Pożyczki tureckie w języku bośniackim to w znacznej mierze wyrazy religijne. Dominujący system pisma to alfabet łaciński, ale sankcjonowany jest również zapis cyrylicą serbską.
Język bośniacki wraz z pozostałymi trzema sztokawskimi językami literackimi włącza się pod pojęcie „języka serbsko-chorwackiego”. Miano to nie jest powszechnie akceptowane w krajach byłej Jugosławii, ale pozostaje w użyciu wśród części (zagranicznych) językoznawców i określa się nim wspólną podstawę dzisiejszych języków narodowych. Przy wzięciu pod uwagę aspektów socjopolitycznych mówi się o odrębnych językach (typu Ausbau, tj. językach wyróżnianych ze względu na czynnik rozwoju socjolingwistycznego). Jako zamiennik określenia „język serbsko-chorwacki” stosuje się niekiedy termin „diasystem środkowo-południowosłowiański”.
Pismo Do zapisu języka bośniackiego używa się alfabetów łacińskiego i rzadziej cyrylickiego, chociaż oba są oficjalne. Alfabety te są identyczne do tych używanych do zapisu języka chorwackiego i serbskiego, które również są urzędowe w Bośni i Hercegowinie. mały|Alfabet łaciński używany m.in. do zapisu języka bośniackiego mały|Alfabet cyrylicki używany m.in. do zapisu języka bośniackiego Charakterystyczne dla Bośni jest natomiast tzw. bosančica, czyli szczególna odmiana cyrylicy, zawierająca unikatowe litery, używana głównie w Bośni, Dalmacji i Dubrowniku od XI do XIX wieku, a także arebica, czyli alfabet na bazie pisma arabskiego.
Kontrowersje wokół nazewnictwa Nazwa „język bośniacki” ( / босански) ma charakter kontrowersyjny dla niektórych Chorwatów Serbów, którzy nazywają ten etnolekt językiem boszniackim ( / бошњачки). Kontrowersje wynikają ze zbyt rozległego znaczenia, jakie ma nieść promowany przez Boszniaków termin. Określenie „język bośniacki” sugeruje bowiem, że omawiany język jest językiem wszystkich mieszkańców Bośni i Hercegowiny, podczas gdy większość bośniackich Chorwatów i Serbów swoje etnolekty określa odpowiednio mianem języka chorwackiego i języka serbskiego.
Wielu serbskich i chorwackich językoznawców uznaje narzucenie nazwy „język bośniacki” za próbę unitaryzacji obszaru językowego BiH i zaleca używanie – ich zdaniem – odpowiedniejszego terminu „język boszniacki”. Wśród boszniackich językoznawców dominuje natomiast pogląd, że jedyne właściwe określenie to „język bośniacki”.
Zobacz też
dialekt wschodniobośniacki język serbsko-chorwacki (obszerniejsze przedstawienie pisowni, fonetyki i gramatyki języka) język chorwacki język czarnogórski język serbski
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Języki południowosłowiańskie Kategoria:Języki Bośni i Hercegowiny Kategoria:Języki Serbii Kategoria:Języki Kosowa