Sarkofagi z kościoła Świętych Piotra i Pawła w Tworkowie – zespół zabytkowych XVII-wiecznych metalowych sarkofagów rodziny von Reisswietz, odkryty podczas prac konserwatorskich prowadzonych w latach 90. XX wieku w kościele Świętych Piotra i Pawła w Tworkowie. W skład zespołu wchodzi dziesięć sarkofagów miedzianych (w tym dziewięć dziecięcych) i jeden ze stopu cynkwo-ołowianego.

Sarkofagi tworkowskie tworzą jednolity zespół pod względem formy, dekoracji i treści ideowych. Ubranka znalezione w sarkofagach (kontusik z pasem, koszulka niemowlęca, sukienka dziecięca) są, obok bucików koronacyjnych królewicza Zygmunta Augusta, jedynymi zachowanymi dziecięcymi strojami na terenie Polski sprzed końca XVII wieku. Rodzina von Reisswietz W 1637 roku właścicielem Tworkowa poprzez jego zakup stał się starosta ziemski Wilhelm Borek. Wilhelm zmarł cztery lata później, a Tworków przejęli jego krewni Kaspar i Johann. W roku 1651 majątek w Tworkowie nabyła od nich za 23 tysiące talarów wdowa po Wilhelmie Borku, Ewa z Wilczków von Guttenland und Hultschin, która wówczas była już żoną Wacława von Reisswietza. 1 marca 1664 roku Wacław von Reisswietz napisał testament, w którym zalecił, aby jego ciało po śmierci pochowano w krypcie kościoła w Tworkowie, w drewnianej trumnie umieszczonej w miedzianym sarkofagu. W 1655 zmarła żona Wacława i została pochowana w krypcie kościoła. Wacław von Reisswietz zmarł w 1669 i zgodnie ze swoją wolą również spoczął w kościelnej krypcie.

Historia odkrycia i prace konserwatorskie thumb|Ekspozycja w dawnej marowni Podczas prowadzonych w kościele kompleksowych prac konserwatorskich, we wrześniu 1993 roku odkryto wejście do krypty. Krypta znajdująca się pod ławkami, w południowej części nawy była zamurowana od 1839 roku, od śmierci hrabianki Filipiny Cappy.

W wypełnionej piaskiem i gruzem krypcie znaleziono metalowe sarkofagi, drewniane trumny oraz ludzkie szczątki. Wartość artystyczna odkrycia spowodowała, że podjęto decyzję o konserwacji sarkofagów. W 1994 roku zespół sarkofagów został wpisany do rejestru zabytków, co umożliwiło starania się o środki na ich ratowanie. thumb|Żupanik z sarkofagu Jerzego Wilhelma Reisswietza Prace rozpoczęły badania mikrobiologiczne i odgrzybianie krypty wykonane w 1995 roku przez Bolesława Smyka i Wiesława Barabasza. W tym samym roku wykonano również dokumentację historyczno-konserwatorską oraz badania korozji i nawarstwień.

W krypcie kościoła w Tworkowie znajdowało się 11 metalowych sarkofagów, zdobionych polichromiami. Wszystkie w bardzo złym stanie. Powierzchnie pokryte były grubą warstwą korozji, a także nawarstwieniami organicznymi, blachy były uszkodzone, pogięte i z ubytkami, warstwa malarska bardzo słabo czytelna. W sarkofagach znajdowały się drewniane trumny, a w nich rozłożone szczątki ludzkie. W sarkofagach znaleziono ubiory (tzw. stroje pośmiertne) zachowane w różnym stanie, pozostałości poduszek, wianuszki i resztki prawdopodobnie laleczki lub pacynki.

Sarkofagi, trumny i wybrane elementy zostały poddane pracom konserwatorskim w latach 1996–1998. Fragmenty niewytypowane do konserwacji oraz szczątki ludzkie zostały złożone do nowych trumien i zamknięte w krypcie. Z przedmiotów po konserwacji utworzono ekspozycję w kościele, w pomieszczeniu dawnej marowni.

Sarkofagi +1.centruj|bezramkiSarkofag Ewy Reisswietz z domu Wilczek (1613–1655)Sarkofag o bogatej dekoracji, spoczywający na nogach w kształcie lwich łap. Na dłuższych polach skrzyni znajdują się złocone napisy (cytaty z Biblii).2.centruj|bezramkiSarkofag Jerzego Wilhelma Reisswietza (1680–1683)Jasnozielony, zdobiony napisami memoratywnymi, cytatami biblijnymi oraz motywami roślinnymi i główkami uskrzydlonych aniołków. Z sarkofagu pochodzi żupanik poddany konserwacji i pokazywany na ekspozycji w kościele. 3.Sarkofag córki Wilhelma Borka i Ewy z Wilczków (zm. 1643)Sarkofag o skromnej dekoracji z białym krzyżem na wieku. Boczne ściany ozdobione inskrypcjami.4.centruj|bezramkiSarkofag Leopolda Reisswietza (ur. 1659)Czerwony sarkofag ozdobiony na wieku dużym, białym krzyżem. Ściany ozdabiają inskrypcje i kwiatowa dekoracja malarska. 5.centruj|bezramkiSarkofag Eleonory ReisswietzSarkofag o złoconych narożach z dużym krzyżem na wieku. Zdobiony napisami w owalnych obramieniach, kartuszami herbowymi, aniołami i stylizowanymi kwiatami.6.centruj|bezramkiSarkofag Joanny Henryki Reisswietz (1669–1670)Sarkofag ozdobiony na wieku złoconym krzyżem wspartym na czaszce ze skrzyżowanymi piszczelami. Na dłuższych ścianach znajdują się inskrypcje, krótsze ozdobione są aniołkami i kwiatami7.centruj|bezramkiSarkofag Jana Bernarda ReisswietzaSarkofag w kolorze czarnym, z wiekiem ozdobionym krzyżem i inskrypcjami, w dolnej części dekorację stanowią głowy aniołków i spiralne wici roślinne8.Sarkofag Klary Ludwiki Reisswietz (1658–1659)Czerwony sarkofag z wiekiem ozdobionym białym krzyżem. Udekorowany różnokolorowymi, malowanymi kwiatami9.Sarkofag Marii Eleonory Reisswietz (1651–1652)Czarny sarkofag z wiekiem ozdobionym białym krzyżem. Wieko ozdobione inskrypcjami, część dolna – dekoracją roślinną10.centruj|bezramkiSarkofag dziecka Wacława Reisswietza i Ewy z domu Wilczek (zm. 1654)Ciemnoczerwony sarkofag z białym krzyżem na wieku. Ścianki boczne wieka z inskrypcjami. W dekoracji wyróżniają się przedstawienia śpiącego dziecka z klepsydrą oraz z klepsydrą i trupią czaszką11.centruj|bezramkiSarkofag Wacława Reisswietza (1616–1669)Zachowany we fragmentach, bogato polichromowany, złocony z nakładaną, odlewaną dekoracją.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Sarkofagi Kategoria:Tworków