Monitory typu Abercrombie – typ brytyjskich monitorów z okresu I wojny światowej. Okręty miały wyporność 6150 ton i osiągały prędkość 6,5 węzła, a ich główne uzbrojenie stanowiły dwa działa kalibru 356 mm produkcji amerykańskiej, uzupełniane przez artylerię mniejszego kalibru. W latach 1914–1915 w stoczniach Harland and Wolff i Swan Hunter & Wigham Richardson zbudowano cztery okręty tego typu. Jednostki zostały wcielone do służby w Royal Navy w maju i czerwcu 1915 roku. Monitory wzięły czynny udział w działaniach wojennych na Morzu Śródziemnym, uczestnicząc m.in. w kampanii dardanelskiej. Z wyjątkiem zatopionego w styczniu 1918 roku w bitwie koło Imroz „Raglana”, pozostałe trzy okręty zostały wycofane ze służby w 1919 roku. „Abercrombie” i „Havelock” zostały złomowane w 1927 roku, natomiast „Roberts” wykorzystywany był jako maszt kotwiczny i stacja paliwowa dla sterowców oraz służył do testów nowych rozwiązań ochrony podwodnej części kadłuba, a w 1936 roku został sprzedany w celu złomowania.
Historia powstania Wojna światowa, która wybuchła w sierpniu 1914 roku, unaoczniła nieprzygotowanie do walki niemal wszystkich uczestniczących w nim flot, w tym brytyjskiej Royal Navy. Gdy 30 października po raz drugi w swym życiu został John Arbuthnot Fisher, z właściwą sobie energią zaczął realizować nowe koncepcje strategiczne, zakładające m.in. plan przeprowadzenia desantu na niemieckim wybrzeżu Bałtyku siłami armii rosyjskiej wspartej przez flotę brytyjską, co wiązało się z forsowaniem przez Royal Navy Cieśnin Duńskich. Planowane działania wymagały posiadania okrętów artyleryjskich o dużej sile ognia, mogących wspomóc lądowanie sił desantowych, oraz niewielkim zanurzeniu, zdolnych do działań na wodach przybrzeżnych. W rezultacie projektanci rozpoczęli prace nad wielkimi krążownikami typu oraz mniejszymi, znacznie prostszymi okrętami, dysponującymi silniejszym uzbrojeniem od kanonierek – monitorami. Zadaniem tych ostatnich miało być także uczestnictwo w operacji zaplanowanej przez Winstona Churchilla, która zakładała zdobycie cieśnin tureckich, co umożliwić miało transport zaopatrzenia do Rosji przez Morze Czarne. Wobec stabilizacji frontu zachodniego, opartego na północy o wybrzeże kanału La Manche, nowo projektowane monitory potrzebne były także jako okręty wspierające obronę wojsk Ententy, mające zastąpić zbyt narażone na uszkodzenie lub nawet utratę okręty liniowe. Inną koncepcją ich użycia miało być wsparcie sił mających zdobyć wyspę Borkum.
3 listopada 1914 roku wizytę w Wielkiej Brytanii złożył , prezes amerykańskiego koncernu Bethlehem Steel, spotykając się m.in. z Fisherem i Churchillem. Poza zawarciem kontraktu na budowę w neutralnych wówczas Stanach Zjednoczonych 20 okrętów podwodnych dla Royal Navy, Schwab zaoferował Admiralicji sprzedaż czterech niemal ukończonych wież artyleryjskich z armatami kalibru 356 mm (14 cali), zamówionych przez Grecję dla budowanego w Niemczech pancernika „Salamis”. 10 listopada Brytyjczycy przyjęli ofertę i zakupili osiem dział, cztery podwójne łoża, cztery opancerzone wieże, dwa zestawy opancerzonych barbet i po 500 sztuk pocisków i ładunków miotających na lufę, z zamiarem wykorzystania na mających dopiero powstać monitorach, nazwanych wstępnie typem Styx.
Projekt i budowa Trzeci Lord Morski, kontradmirał F.C.T. Tudor zlecił szefowi Departamentu Budowy Okrętów (ang. Department of the Director of Naval Construction), którym był , skonstruowanie opancerzonego okrętu artyleryjskiego o zanurzeniu nieprzekraczającym 3,05 metra, o maksymalnym stopniu ochrony przed torpedami i minami, osiągającego prędkość 10 węzłów i uzbrojonego w amerykańską wieżę z dwoma armatami kalibru 356 mm. Już 6 listopada powstał wstępny projekt okrętu o wyporności około 6000 ton, stworzony przez A.M. Worthingtona, a trzy dni później jego dopracowaniem zajął się Charles S. Lillicrap. Ważnym elementem ochrony przeciwpodwodnej były tzw. bąble przeciwtorpedowe, zwiększające szerokość o 4,58 metra z każdej burty; zastosowanie tych elementów jednak nie tylko zmniejszało prędkość i manewrowość, ale też powodowało problemy z budową jednostek tego typu (odpowiednia infrastruktura stoczniowa) i ich późniejszym dokowaniem. 17 listopada były gotowe linie teoretyczne kadłuba, na podstawie których w ośrodku Admiralty Experiment Works w koło Portsmouth powstał model, przeznaczony do prób przeprowadzonych w basenie testowym. Badania modelu wykazały, że zakładana moc siłowni (2000 KM) nie zapewni osiągnięcia prędkości 10 węzłów, wskazywano też na potrzebę zmiany kształtu kadłuba; lecz jako że stocznia już rozpoczęła prace nad budową prototypowej jednostki, proponowane zmiany zostały odrzucone.
Z czterech monitorów typu Abercrombie trzy zbudowane zostały w stoczni Harland and Wolff (dwa w Belfaście i jeden w Govan), a jeden powstał w stoczni Swan Hunter & Wigham Richardson w Wallsend. Stępki okrętów położono w grudniu 1914 roku, zwodowane zostały w kwietniu 1915 roku. W lutym 1915 roku do stoczni dotarły przewiezione z USA działa głównego kalibru i rozmontowane wieże, które zostały złożone w zakładach i Armstrong Whitworth’s Elswick Ordnance Company.
Początkowo, w lutym 1915 roku jednostkom nadano oznaczenia alfanumeryczne M1 – M4, po czym w tym samym miesiącu otrzymały nazwy upamiętniające amerykańskich dowódców wojskowych okresu wojny secesyjnej: admirała Davida Farraguta, generała Ulyssesa Granta, generała Roberta E. Lee i generała Thomasa Jacksona. Władze USA wystosowały jednak protest, powołując się na swą neutralność, więc 31 maja monitory powróciły do pierwotnych oznaczeń. Między 19 a 23 czerwca za aprobatą króla Jerzego V okręty otrzymały nazwy na cześć XIX-wiecznych brytyjskich dowódców wojskowych: generała Ralpha Abercromby’ego, generała Henry’ego Havelocka, marszałka polnego lorda Raglana i marszałka polnego Fredericka Robertsa.
Koszt pojedynczego okrętu wyniósł około 550 000 £, na co składało się 215 000 £ za budowę i wyposażenie jednostki w stoczni i 335 000 £ za importowane uzbrojenie wraz z amunicją.
+ Monitory typu Abecrombie Okręt Stocznia Położenie stępki Wodowanie Wejście do służby Los HMS „Abercrombie” Harland and Wolff, Belfast 12 grudnia 1914 15 kwietnia 1915 29 maja 1915 wycofany ze służby 9 maja 1919, złomowany w 1927 HMS „Havelock” 12 grudnia 1914 29 kwietnia 1915 18 maja 1915 wycofany ze służby 14 maja 1919, złomowany w 1927 HMS „Raglan” Harland and Wolff, Govan 1 grudnia 1914 24 czerwca 1915 18 maja 1915 zatopiony 20 stycznia 1918 HMS „Roberts” Swan Hunter & Wigham Richardson, Wallsend 17 grudnia 1914 15 kwietnia 1915 14 czerwca 1915 wycofany ze służby 26 maja 1919, złomowany w 1936
Dane taktyczno-techniczne Charakterystyka ogólna Okręty typu Abercrombie były monitorami o wysokim, płaskim kadłubie o masie 2091 ton, wewnątrz którego znajdowały się trzy ciągłe pokłady: górny, główny i ładowni. Na sięgającym na ¾ długości kadłuba płaskim pokładzie dziobowym znajdowały się: opancerzone stanowisko dowodzenia, wieża artyleryjska, trójnożny maszt oraz pojedynczy komin. Umiejscowienie stanowiska dowodzenia przed wieżą artyleryjską okazało się niefortunne, więc przeniesiono je na platformę reflektora bojowego umieszczoną w połowie wysokości masztu, co jednak spowodowało jego zadymianie. Podczas pierwszych remontów podwyższono więc kominy o 3,66 metra (12 stóp), by rozwiązać ten problem. Górny pokład był częściowo otwarty z obu burt i znajdowały się na nim m.in. kuchnie i toalety; pozostałe dwa pokłady mieściły maszynownię, kotłownię wraz z mechanizmami pomocniczymi, zasobnie węglowe, komory amunicyjne, magazyny i pomieszczenia mieszkalne. Integralną częścią kadłuba, zastosowaną po raz pierwszy na brytyjskich okrętach, były umieszczone na poziomie pokładu ładowni tzw. bąble przeciwtorpedowe o szerokości 4,58 metra każdy, składające się z dwóch części oddzielonych grodzią o grubości 38 mm (1,5 cala): wodoszczelnej zewnętrznej o szerokości 2,05 metra oraz otwartej wewnętrznej wypełnionej wodą morską, wpływającą przez otwory w poszyciu, o szerokości 1,53 metra. Wzdłuż „bąbla” zamocowana była linka stalowa, mająca chronić kadłub przed minami kotwicznymi.
Okręty miały długość całkowitą wynoszącą 102 metry (97,54 metra między pionami), szerokość całkowitą 27,5 metra (z „bąblami”; szerokość samego kadłuba wynosiła 18,29 metra) i zanurzenie 3,05 metra. Wyporność pełna wynosiła 6150 długich ton), a lekka 5300 ts.
Załoga pojedynczego okrętu składała się początkowo z 198 osób – 12 oficerów oraz 186 podoficerów i marynarzy. Kabiny oficerskie znajdowały się na pokładzie głównym w części rufowej, a pomieszczenia dla podoficerów i marynarzy na tym samym poziomie na śródokręciu i dziobie. Były to duże, wieloosobowe sale przeznaczone jednocześnie do spania, spożywania posiłków i rekreacji, w których każdy członek załogi miał swój hamak, miejsce do siedzenia i szafkę na rzeczy osobiste; ogrzewane były piecykami węglowymi i miały wentylację mechaniczną. Instalacja dodatkowego uzbrojenia podczas wojny spowodowała wzrost liczebności załogi do 208 osób.
Napęd Siłownię jednostek stanowiły dwie pionowe maszyny parowe potrójnego rozprężania o łącznej mocy projektowej 2000 KM. Faktycznie na poszczególnych okrętach maszyny osiągały moc od 1800 do 2310 KM. Parę wytwarzały dwa kotły wodnorurkowe Babcock & Wilcox o ciśnieniu roboczym 14 at, opalane węglem. Okręty napędzały dwie trójłopatowe śruby o średnicy 2,29 metra każda i skoku 2,59 metra; miały one dwa równoległe stery. Maksymalna prędkość okrętów wynosiła 6,5 węzła. Normalny zapas węgla wynosił 200 ton, a maksymalny 380 ton, co pozwalało osiągnąć zasięg wynoszący 1340 Mm przy prędkości 6 węzłów. Zużycie paliwa wynosiło około 40 ton węgla i 5–9 ton wody kotłowej na dobę. Masa siłowni z zapasem wody kotłowej wynosiła 376 ton.
Energię elektryczną wytwarzały dwa generatory elektryczne o mocy po 200 kW, napędzane głównymi silnikami parowymi, zużywające moc 300 KM na każdy generator.
Uzbrojenie i jego modyfikacje mały|lewo|alt=Dziennikarze na pokładzie monitora typu Abercrombie. Widoczna wieża dział kalibru 356 mm|Dziennikarze na pokładzie monitora typu Abercrombie. Widoczna wieża dział kalibru 356 mm. Główną bronią artyleryjską monitorów były dwa działa kalibru 356 mm produkcji zakładów Bethlehem Steel, umieszczone w obrotowej pancernej wieży. Działa miały stanowić uzbrojenie budowanego na greckie zamówienie w Niemczech drednota „Salamis”, a w US Navy wyposażone w nie były pancerniki typów New York, i Pennsylvania. Lufa miała długość 16,32 metra (45 kalibrów), w tym część gwintowana 15,82 metra. Masa lufy z zamkiem wynosiła 63,1 tony, a cała wieża z pancerzem i wyposażeniem ważyła 620 ton. Elektrycznie napędzana wieża mogła się obracać w zakresie kątów od 0° do 150° na każdą burtę z prędkością 100° na minutę, a kąt podniesienia lufy wynosił od -1° do +15°, regulowany z prędkością 4° na sekundę. Działa wykorzystywały amunicję rozdzielnego ładowania: pociski odłamkowo-burzące (HE) 4 C.R.H. o masie 615 kg, wystrzeliwane przy pomocy ładunku miotającego N.C.T. o masie 106 kg, który składał się z rurek z nitrocelulozy w jedwabnych woreczkach. Maksymalna donośność wystrzeliwanego z prędkością początkową 762 m/s pocisku wynosiła 18 200 metrów, a szybkostrzelność 1–2 strzały na minutę. Łączny zapas amunicji bojowej kalibru 356 mm wynosił 240 sztuk (na okrętach przewożono również 30 pocisków ćwiczebnych). Pociski i ładunki miotające znajdowały się w położonych na pokładzie ładowni komorach amunicyjnych, poniżej wodnicy; pociski były przechowywane w pozycji pionowej. Ogień dział artylerii głównej był kierowany za pomocą dalmierza, zainstalowanego na maszcie głównym.
W 1916 roku na „Abercrombie”, „Raglanie” i „Robertsie” zainstalowano dodatkowo pojedyncze działo kalibru 152 mm (6 cali).