Hawajczyk rdzawoczelnySystematyka i nazwy polskie za: , hawajczyk (Chasiempis sandwichensis) – gatunek małego ptaka z rodziny monarek (Monarchidae). Zamieszkuje siedliska leśne na hawajskiej wyspie Hawaiʻi. Jest bliski zagrożenia wyginięciem.
Taksonomia i systematyka Gatunek po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego został opisany w 1789 roku przez niemieckiego przyrodnika Johanna Friedricha Gmelina w jego poprawionym i rozszerzonym wydaniu Systema Naturae Karola Linneusza. Gmelin umieścił go wraz z muchołówkami w rodzaju Muscicapa i ukuł binominalną nazwę Muscicapa sandwichensis.
Etymologia Nazwa rodzajowa Chasiempis (Chasiempsis, Chasciempis) pochodzi od khainō „otwierać się szeroko, trwać z szeroko otwartymi ustami”; εμπις empis, εμπιδος empidos „moskit, komar”. Epitet gatunkowy sandwichensis pochodzi od dawnej nazwy Hawajów – Sandwich Islands, nadanej na cześć Johna Montagu (4. hrabiego Sandwich) – pierwszego lorda Admiralicji.
Podgatunki Zwykle wyróżnia się trzy podgatunki Chasiempis sandwichensis: C. s. sandwichensis, C. s. ridgwayi i C. s. bryani. Sandwichensis występuje na zachodzie wyspy Hawaiʻi, bryani w jej północno-środkowej części, a ridgwayi na wschodzie.
Status podgatunków jest niepewny. Podgatunek północno-środkowy, bryani występujący na suchych zachodnich zboczach Mauna Kea na wysokości od 1900 do 3000 m n.p.m., wyróżnia się wizualnie i może być uważany za odrębną formę, ale analizy genetyczne nie znalazły dowodów na podział C. sandwichensis nawet na poziomie podgatunku (VanderWerf i in. 2010).
Dawniej za podgatunki C. sandwichensis uznawano także przedstawicieli rodzaju Chasiempis z innych hawajskich wysp – hawajczyka białobrodego (C. sclateri) i hawajczyka czarnogardłego (C. ibidis), ale badania genetyczne wykazały, że stanowią one osobne gatunki.
Morfologia Dorosłe osobniki są ciemnobrązowe od góry i białawe od spodu, z różną ilością brązowych akcentów. Mają białe paski na skrzydłach, kuprze i końcówkach ogona. Samce mają czarne gardła, a samice białe.
Występowanie Endemiczny dla wyspy Hawaiʻi (Big Island) na Hawajach. Występuje prawie na całej wyspie, ale wyraźnie liczniej po wschodniej stronie i może być lokalnie wytępiony z niektórych obszarów nizinnych, gdzie wcześniej występował. Bardziej pospolity w lasach na wyższych wysokościach, ale występuje również na niższych poziomach w niektórych obszarach, gdzie zachowały się lasy. Odizolowane populacje występują na Kohala i na zachodnim zboczu Mauna Kea. Historyczne rozmieszczenie prawdopodobnie obejmowało wszystkie zalesione obszary wyspy.
Miejsca, w których zwykle można go spotkać, obejmują Park Narodowy Wulkany Hawaiʻi, szlak Pu'u O'o wzdłuż Saddle Road, Kaloko Mauka, Manuka State Park i Pu'u La'au.
Zachowanie Odważny i ciekawski; nie boi się ludzi i może podążać za turystami. Często trzyma ogon wygięty pod kątem. Obie płcie wydają różne dźwięki i piski.
Zarówno samce, jak i samice uczestniczą prawie w równym stopniu we wszystkich aspektach wychowania. Drobno tkane gniazda kubkowe są budowane w ʻōhiʻa i na innych drzewach zależnie od ich dostępności. Zwykle składają dwa jaja, a kolejne gniazda są zakładane, często podczas gdy pisklęta z pierwszego są nadal karmione. Młode są karmione przez rodziców przez co najmniej miesiąc, ale pozostają na terytorium rodzicielskim przez okres do dziesięciu miesięcy.
Pożywienie Żywią się stawonogami, stosując różnorodne strategie polowań, zależne od środowiska. Mogą chwytać owady w locie lub przysiadając na gałęziach.
Status zagrożenia Hawajczyk rdzawoczelny od 2023 roku jest klasyfikowany przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody jako gatunek bliski zagrożenia (NT, Near Threatened); wcześniej miał status gatunku narażonego (VU, Vulnerable). Zajmuje niewielki i zmniejszający się zasięg, w którym jego populacja, choć nadal dość duża, jest poważnie rozdrobniona i zmniejsza się. W oparciu o dane z lat 1976–1979 i 1983 oszacowano całkowitą liczebność populacji w roku 1986 na około 215 000 osobników, czyli około 140 tysięcy osobników dojrzałych. Główne zagrożenia to utrata i degradacja siedlisk, negatywny wpływ gatunków introdukowanych, choroby czy zmiany klimatyczne.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Monarki Kategoria:Ptaki Oceanii Kategoria:Fauna endemiczna Hawajów Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1789 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johanna Friedricha Gmelina