thumb|A = aktinidia ostrolistna, C = a. chińska, D = a. smakowita, E = A. eriantha, I = A. indochinensis, P = A. polygama, S = A. setosa Kiwi, agrest chiński – jadalne owoce kilku gatunków aktinidii (Actinidia), w szczególności aktinidii chińskiej (A. chinensis) i smakowitej (A. deliciosa). Mniejsze znaczenie komercyjne mają także jadalne owoce aktinidii ostrolistnej (A. arguta) i pstrolistnej (A. kolomikta), nazywane czasem minikiwi oraz Actinidia polygama i in. Oba gatunki o największym znaczeniu użytkowym rosną dziko w Chinach i od dawna ich owoce są tam spożywane. Owoce spopularyzowane zostały w wyniku rozwoju ich hodowli i upraw w Nowej Zelandii, który nastąpił w tym kraju po 1904 roku. Stamtąd też trafiły do oferty handlowej nazwane w 1959 „kiwifruit”. Od lat 70. XX wieku owoce stały się popularne w różnych krajach świata, a roczna produkcja przekroczyła pół miliona ton.

Właściwości kiwi Owoce są jagodami. Ich miąższ jest soczysty, galaretowaty i w centralnej części zawiera liczne, brązowe lub czarne nasiona. Miąższ owoców aktinidii smakowitej jest zielony, rzadko u odmian czerwonawy, u aktinidii chińskiej – żółtawy. Skórka okrywająca owoc aktinidii chińskiej i smakowitej jest cienka, pokryta gęstym brązowym kutnerem. Owoce odmian tych gatunków osiągają do 100 g masy i są walcowate. Owoce aktinidii ostrolistnej i pstrolistnej są mniejsze (do 3 cm długości), zielonkawożółte i są jadalne wraz ze skórką.

Wyhodowano liczne odmiany uprawne, głównie grupy A. chinensis/A. deliciosa. Najbardziej rozpowszechniona jest odmiana ‘Hayward’, mniejsze znaczenie mają odmiany: ‘Tomeri’, ‘Jenny’, ‘Oriental Delight’ i ‘Balke’. Ta ostatnia wyróżnia się plennością – z jednej rośliny zebrać można do 90 kg owoców.

Wartość odżywcza owoców wynosi 60 kcal na 100 g. Wyróżniają się one dużą zawartością witaminy C – 100 do 200 mg%.

Kiwi Produkcja w 2020 Państwo Produkcja (w tonach) 2 230 065 624 940 521 530 307 440 289 608 158 919 73 745 49 770 45 820 36 290Świat4 407 407 Źródło: FAOSTAT of the United Nations

Przechowywanie i zastosowania kulinarne Owoce kiwi mogą być przechowywane przez 6 miesięcy (owoce aktinidii ostrolistnej tylko do 2 miesięcy) i przez ten czas nie tracą walorów odżywczych i smakowych.

Kiwi spożywane są w stanie świeżym, także w sałatkach owocowych. Poza tym są mrożone, puszkowane i przetwarzane na dżemy, soki, likiery i wina musujące. Służą także do ozdoby potraw. Ze względu na (będącą proteazą) nie należy dodawać ich do deserów z galaretkami. Te same enzymy jednak powodują, że mięso staje się bardziej miękkie i delikatne, dlatego kiwi używane bywają do przybrania także potraw niesłodkich.

Pochodzenie nazwy Nazwa owoców (kiwifruit, później skracana do kiwi) zaczęła być stosowana w 1959 roku. Wcześniej w języku angielskim dominowało określenie (Chinese gooseberry – „chiński agrest”). Eksporter owoców z Nowej Zelandii zmienił nazwę w celu uniknięcia problemów w obrocie handlowym ze Stanami Zjednoczonymi, ponieważ dotychczasowa nazwa przez skojarzenie z agrestem skutkowała podobnymi procedurami, w tym kwarantanną (procedura taka stosowana była dla owoców z roślin niskich, mogących mieć kontakt z ziemią). Nowa nazwa kojarzyła owoc z krajem-eksporterem poprzez użycie popularnego wśród Amerykanów określenia dot. mieszkańców Nowej Zelandii („kiwi’s”), które z kolei pochodziło od endemicznych dla tych wysp ptaków. Doszukiwanie się podobieństw między owłosioną skórką owocu i upierzeniem ptaków ma charakter wtórny.

Przypisy

Kategoria:Owoce jadalne