Joan Halifax (ur. 30 lipca 1942 w Hanover, New Hampshire) – amerykańska nauczycielka i kapłanka buddyzmu zen zainteresowana antropologią kulturową, a zwłaszcza antropologią medyczną, opiekunka w hospicjach i innych zakładach opieki paliatywnej (w młodości badaczka terapeutycznego działania substancji psychoaktywnych), pisarka propagująca (Socially Engaged Buddhism, SEB), popularyzatorka osiągnięć współczesnej neuronauki i jej związku z buddyzmem, problemów ochrony globalnego ekosystemu i in. (publikacje książkowe, prelekcje).
Życiorys Dzieciństwo Jako kilkuletnie dziecko przeżyła ciężką, trwającą dwa lata chorobę (prawdopodobnie wirusową), której skutkiem była utrata wzroku („ślepota prawna”). Wspomnienia odbieranych w tym okresie wrażeń dotyczyły pojawiającego się w świadomości „świata wewnętrznego” – np. wspomnień zapamiętanych obrazów oraz emocji, budzonych przez dotyk czułych i silnych rąk opiekunów. Wspomnienie z okresu choroby zawarła m.in. w tekście wystąpienia pt. Współczucie i prawdziwe znaczenie empatii na Konferencji TED w roku 2011:
Po chorobie empatyczni rodzice podarowali jej prezent, który podsycił rozbudzoną fascynację obrazami – aparat fotograficzny Kodak Brownie. Zaczęła zapisywać obrazy i emocje. Fotografowała np. swojego ojca, „stojącego dumnie obok swojego Lincolna”, a niedługo potem – „ciężkie niebo złowieszczo wiszące nad zbombardowaną katedrą w Kolonii” i tysiące innych wymownych obrazów. W kolejnych latach uczęszczała do , prywatnej szkoły żeńskiej W Tulane University (Nowy Orlean, Luizjana), w której panował duch progresywizmu.
W czasie pobytu w Nowym Orleanie włączyła się w amerykański ruch praw obywatelskich i uczestniczyła w protestach antywojennych. Szkołę ukończyła w roku 1964.
Studia Antropologia medyczna i psychologia thumb|left|180px|Meksykańskie na Quemado Mountain w San Luis Potosí W latach 1964–1968 pracowała w , którego dyrektorem od 1963 roku był Alan Lomax – etnomuzykolog i folklorysta znany z kolekcji nagrań terenowych muzyki ludowej, wytrwały obrońca „umierających kultur”, np. pieśni Cajunów i Kreoli z Luizjany (Zydeco).
W latach 1968/1969 opracowywała zbiory nagrań etnograficznych, zgromadzonych w Musée de l’Homme w Paryżu. Po powrocie na Florydę pracowała dwa lata (1970–1972) w Uniwersytecie Miami (School of Medicine). Badała na Mali kulturę rdzennego plemienia Dogonów oraz w Meksyku, kulturę grupy etnicznej Huiczole (1970). Uczestniczyła w badaniach Alana Lomaxa, których wyniki zamieszczono w wielokrotnie wznawianych publikacjach nt. miejsca pieśni ludowych w kulturze. Po przeprowadzce do Nowego Jorku związała się z Uniwersytetem Columbia.
W roku 1973 uzyskała stopień naukowy doktora Ph.D. w dziedzinie antropologii medycznej i psychologii w Uniwersytecie w Cincinnati, Ohio (Union Institute & University Cincinnati, Union Graduate School).
Mistrzowie zen Joan Halifax interesowała się buddyzmem w latach sześćdziesiątych XX wieku. Swoim pierwszym mistrzem zen nazywała Thích Nhất Hạnha – łagodnego wietnamskiego mnicha buddyjskiego, którego książki czytała w czasie studiów antropologicznych oraz w początkowym okresie działalności społecznej. Był autorem ponad 100 książek i poetą oraz znanym aktywistą ruchów pokojowych (w roku 1987 został nominowany przez Martina Luthera Kinga do Pokojowej Nagrody Nobla). Jednym z pierwszych odosobnień medytacyjnych Thich Nhat Hanha w Stanach Zjednoczonych był kierowany przez Joan Halifax ośrodek rekolekcyjny „The Wizard’s Camp” w Ojai Foundation (Kalifornia). Gdy w połowie lat 1970. rozpoczynała formalną praktykę zen, jej mistrzem zen był Seung Sahn, były uczestnik wojny koreańskiej, który po wojnie zarządzał dużą koreańską społecznością w Japonii (po przyjeździe do USA w 1942 roku utworzył tam pierwszy ośrodek zen). W latach 1990. i później, do śmierci w roku 2018, szanowanym mistrzem był .
Joan Halifax z wdzięcznością wspominała również – tybetańskiego mnicha, znanego na całym świecie nie tylko jako wytrwały popularyzator buddyzmu obdarzony melodyjnym, śpiewnym głosem, lecz również jako lekarz, utalentowany rzeźbiarz i malarz.
Obszary działalności Ośrodki akademickie Joan Halifax rozpoczynała pracę akademicką w latach 1964–1968 jako antropolog na Uniwersytecie Columbia, a w latach 1970–1972 pracowała w Uniwersytecie Miami (School of Medicine), a następnie w (Maryland Psychiatric Research Center), gdzie uczestniczyła w badaniach prowadzonych przez Stanislava Grofa (krótko męża), analizującego działanie LSD na świadomość chorych w czasie leczenia paliatywnego.
The Happy Valley w Kalifornii Nazwę „Happy Valey” nadano dolinie położonej w zróżnicowanej kulturowo Kalifornii, w pobliżu miejscowości Ojai. Została wybrana przez grono członków Towarzystwa Teozoficznego towarzyszących Annie Besant – przywódczyni Towarzystwa (był wśród nich Jiddu Krishnamurti, przygotowywany przez teozofów do roli „wehikułu Nauczyciela Świata”, a od roku 1929 niezależny nauczyciel duchowy). W 1927 roku Annie Besant zakupiła dla grona teozofów prawie 500 akrów ziemi, na której mieli oni zamiar stworzyć „zalążek braterstwa wszystkich ludzi bez względu na różnice rasy, wyznania, pochodzenia społecznego czy koloru skóry”.
W roku 1946 otwarto istniejącą do dzisiaj , a od roku 1975 działała Fundacja Happy Valley nadzorująca szkołę i działalność Human Dimensions Institute / West, którego celem stały się badania związku między nauką i duchowością. thumb|180px|, Joseph Campbell i Joan Halifax, Feathered Pipe Ranch, Montana (koniec lat 1970.) Instytut prowadził początkowo Luke’a Gatto, absolwent Tulane University zafascynowany rozwojem wiedzy i odkryciami możliwości człowieka (pracujący m.in. nad stworzeniem ekologicznie samowystarczalnego ekosystemu). W roku 1979 kierownictwo objęła dr Joan Halifax, polecana przez Josepha Campbella (jego ówczesna naukowa asystentka), autorka popularnych książek: Shaman: The Wounded Healer i Shamanic Voices. Fundację przemianowano na The Ojai Foundation, TOF). W latach 1980–1990 rozpoczęła w TOF próbę stworzenia społeczności kierowanej przez Radę, w której nie ma stałych liderów. Rada ustala reguły działania w czasie swobodnej wymiany myśli w kręgach (praktyka wielu ludów tubylczych świata). W przypadku społeczności szkolnej jest realizowana , zanikają bariery między wykładowcami i uczniami (słuchaczami) – wszyscy uczą się wypowiedzi „z serca, a nie z głowy” i słuchają innych z pełną uwagą.
W pierwszym etapie eksperymentu dyskusje były organizowane w domku w stylu rustykalnym, który nieformalnie nazywano „Wizard’s Camp”. Dotyczyły takich tematów, jak np. teoria chaosu, praca w hospicjum, „szamanizm roślin”, etnobotanika, psychoimmunologia, badania snów, mind-body problem (filozofia umysłu) itp. Uczestniczyli w nich m.in. Joseph Campbell, Thích Nhất Hạnh, Ronald David Laing, Rupert Sheldrake, Terence McKenna, Robert Bly i wielu innych.
W 1990 roku Joan Halifax wyjechała do Nowego Meksyku, pozostawiając kierownictwo Besant Hill School) Radzie Dyrektorów, której współprzewodniczyli pedagodzy, Jack Zimmerman i Virginia Coyle. Dziedzictwo Fundacji Ojai pielęgnuje Topa Institute.
Nowy Jork i Zen Peacemakers Po wyjeździe z Kalifornii Joan Hallifax poświęciła się intensywnej pracy realizowanej zgodnie z zasadami (Socially Engaged Buddhism, SEB), zakorzenionymi w najwcześniejszej historii buddyzmu (zob. filozofia buddyjska) i wskazywanymi przez , działającego w Los Angeles i w Nowym Yorku.
Glassman odszedł od wcześniej stosowanego formalnego treningu zen (głównie medytacja zazen). Skoncentrował się na udzielaniu pomocy cierpiącym mieszkańcom Bronxu i innych ubogich dzielnic (chorym, bezdomnym, pozbawionych źródła dochodów, więźniom). W latach 80. założył w Nowym Jorku – firmę zatrudniającą wszystkich chętnych („otwarte zatrudnienie”) i kierującą dochód do fundacji zajmującej się budową tanich mieszkań, organizacją dziennej otwartej opieki społecznej, centrum medycznego dla chorych na AIDS itp. Joan Halifax poprosiła Roshi Berniego Glassmana, aby został jej głównym nauczycielem. Wyjaśniała, że Thich Nhat Hanh jest „niezwykłą siłą dobra”, ale ona nie jest „miłym” buddystą – bardziej interesuje ją „zwykły ryż”, buddyzm „zejdź na ulicę i ubrudź się”.
W styczniu 1994, w dniu 55-tych urodzin Glassmana, grupa nowojorskich buddystów spotkała się w Waszyngtonie w warunkach „odosobnienia ulicznego” („Street Retreat”), aby „doświadczyć bezdomności” i rozważyć możliwości ulepszenia swojej służby ludziom odrzuconym przez społeczeństwo. Po powrocie do domu Bernie i jego druga żona (Sandra Jishu Holmes) podjęli decyzję o utworzeniu religijnego zakonu – . Do grona założycieli należała Joan Halifax, zaangażowana w opiekę paliatywną. Uzgadniając zasady organizacji zakonu korzystano z jej opracowań dotyczących praktyk społeczności Irokezów (zob. Deganawida). Współcześnie centra Zen Peacemakers tworzą międzynarodową sieć placówek działających w 12 krajach na pięciu kontynentach (Zen Peacemakers International), znaną m.in. z rekolekcji Bearing Witness organizowanych w różnych miejscach na świecie dla upamiętniania ofiar popełnionych tam zbrodni (od roku 1996 w Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu)Rosen, Philip & Apfelbaum, Nina (2002). Bearing Witness: A Resource Guide to Literature, Poetry, Art, Music, and Videos by Holocaust Victims and Survivors, s. 128. Greenwood Publishing Group. , .. Jedna z filii ZPO mieści się w Santa Fe (Nowy Meksyk).
Santa Fe – Upaya Zen Center i Prajna Forest Refuge thumb|180px|Upaya Zen Center (lokalizacja i zdjęcia) thumb|180px|Joan Halifax w Upaya Zen Center Joan Halifax w roku 1990 zorganizowała w Santa Fe (Nowy Meksyk) . Budynek ufundowali Laurance Rockefeller i . Dr Halifax należała wówczas do – stowarzyszenia działającego w latach 1973–2012 (silnie związanego z buddyzmem zen), finansowo wspieranego przez Fundację Rockefellera. Grupowało w rodzaju think tanku pisarzy, artystów i intelektualistów analizujących możliwości wprowadzania w życie „nowej kultury planetarnej” (rodzaj kontrkultury – alternatywy dla nadmiernej konsumpcji, materializmu itp.). Czynnym uczestnikiem spotkań członków stowarzyszenia był Francisco Varela – uczeń i wieloletni współpracownik Humberto Maturany, neurobiolog i filozof, jeden z głównych twórców i popularyzatorów teorii autopoezy, od roku 1974 praktykujący buddysta. Francisco Varela i Joan Halifax, przyjaciele jednakowo zainteresowani związkami kognitywistyki z buddyzmem, zostali współtwórcami Mind and Life Institute. thumb|180px|Francisco Varela (neurobiolog i filozof, wykładowca kognitywistykii epistemologii): O świadomości wiemy tyle,co ludzie przed Galileuszem patrzący w niebo Utworzony przez Joan Halifax Upaya Zen Center (rok 1990) stał się centrum studiów buddyjskich i praktyk kontemplacyjnych oraz różnych form aktywnej działalności społecznej na rzecz cierpiących, śmiertelnie chorych z rodzinami i innych. Realizowane są np. programy SEB: Project on Being with Dying, Upaya Prison Project, Nomads Clinic in Nepal Joan Halifa opracowała i spopularyzowała model budzenia się współczucia (współczucie jako aktywność), nazwany G.R.A.C.E. (Gathering, Recalling, Attuning, Considering, Engaging), oparty na neuronauce, psychologii społecznej, etyce i perspektywach kontemplacyjnych. W Upaya Zen Center prowadzona jest również działalność edukacyjna – seminaria, wykłady i debaty. Kalendarz wydarzeń w Upaya Zen Center jest udostępniany na stronie internetowej Centrum Upaya (możliwe jest uczestnictwo osobiste lub online). Wydarzeniem roku 2020 było Varela International Symposium nt. Exploring the Great Landscape of Awareness – Insights from Neuroscience, Cognitive Science, Buddhism.