Oranżada w proszku (także lemoniada w proszku, czasem sorbet w proszku) – sproszkowana mieszanka do produkcji gazowanych napojów bezalkoholowych. Proszek musujący jest również farmaceutyczną postacią dawkowania niektórych leków lub suplementów diety.

Skład i działanie Jeśli do wody doda się mieszaninę sody oczyszczonej (wodorowęglanu sodu, NaHCO3) i kwasu winowego lub kwasu cytrynowego, soda oczyszczona i kwas zareagują ze sobą, tworząc winian sodu lub cytrynian sodu i kwas węglowy, który następnie rozpada się na wodę i dwutlenek węgla, co sprawia, że napój jest musujący.

Kwas cytrynowy (C6H8O7) wywołuje następującą reakcję endotermiczną:

Produkowane przemysłowo proszki musujące mogą również zawierać cukier, aromaty, barwniki spożywcze i inne dodatki.

Historia Już w XIX wieku produkowano proszek musujący (łac. Pulvis aërophŏrus, jak nazywali go farmaceuci). W tym okresie powszechna była mieszanina kwasu winowego.

Proszek musujący był konsumowany pod koniec XIX wieku w następujący sposób: „Wsyp czubatą łyżeczkę proszku do szklanki wypełnionej do połowy wodą, raz zamieszaj i wypij tak szybko, jak to możliwe, dopóki napój musuje. […] Ponieważ w procesie zawsze traci się dużo kwasu węglowego, a działanie proszku opiera się głównie na jego działaniu, zwykły sposób jego stosowania jest dość niekorzystny. O wiele lepiej jest włożyć proszek do ust i popić wodą.”

W Anglii proszek musujący nazywano soda-powder: 2 g wodorowęglanu sodu i 1,5 g kwasu winowego sprzedawano oddzielnie w kolorowych kapsułkach i dodawano do wody tylko bezpośrednio przed spożyciem. Pod koniec XIX wieku istniały już warianty smakowe o smaku imbiru lub mięty pieprzowej. Był używany nawet jako proszek do leków, dla uprzyjemnienia smaku, na przykład w siarkowym proszku musującym.

Pierwszy produkowany przemysłowo napój musujący w proszku został wyprodukowany przez firmę Stollwerck w Kolonii w XIX wieku. Proszek składał się z odparowanych soków owocowych, cukru trzcinowego, kwasu cytrynowego i wodorowęglanu sodu. Ta sama zasada co w przypadku musującego proszku, jest również stosowana w przypadku musujących rozpuszczalnych tabletek witaminowych i podobnych produktów.

W 1925 roku Theodor Beltle z Bad Cannstatt k. Stuttgartu i jego szwagier Robert Friedel założyli firmę Robert Friedel GmbH (Frigeo), która produkowała Friedel-Brause jako „musującą lemoniadę w proszku dla wszystkich warstw społecznych”. Początkowo mus pakowano w trójkątne saszetki zawierające dwie osobne tabletki sody oczyszczonej i kwasu winowego, które trzeba było dodać razem do wody. Jako smaki oferowano tylko pomarańczę i cytrynę. W latach trzydziestych XX wieku preparat zmieniono na proszek i wprowadzono markę Ahoj.

Po drugiej wojnie światowej coraz popularniejsze stawały się gotowe lemoniady, a proszek musujący, który teraz dostępny był również innych smakach, prawie nie odgrywał już roli w napojach. Obecnie niektórzy spożywają również proszek musujący wraz z alkoholem, przy czym proszek miesza się z alkoholem w ustach. W Niemczech proszki musujące sprzedawane pod marką Ahoj, a np. Szwajcarii proszek musujący jest najlepiej znany jako tabletka musująca oznaczona jako Tiki. W Wielkiej Brytanii Sherbet Fountain („Fontanna Sorbetowa”) firmy Barratt składa się z 25-gramowej tuby proszku musującego z laską lukrecji i jest sprzedawana od 1925 roku. Alternatywna wersja składa się z twardego cukierka żelatynowego w sztyfcie o smaku truskawkowym, który jest koloru czerwonego. W tradycyjnym opakowaniu papierowym wierzch sztyftu miał być odgryziony w celu uformowania słomki, a proszek przez nią jest wsysany, po czym musuje i rozpuszcza się na języku.

W Polsce oranżady w proszku były dostępne także w czasach PRL. Występowały (i nadal występują) również jako produkty medyczne (np. dla dzieci napoje witaminowe w proszku pod marką Vibovit produkowane przez zakłady należące w PRL do Zjednoczenia Przemysłu Farmaceutycznego „Polfa”).

Zobacz też oranżada lemoniada sorbet

Uwagi

Przypisy artykuł Brausepulver w: Kleineres Brockhaus’sches Conversations-Lexikon für den Handgebrauch. In vier Bänden, Erster Band, F. A. Brockhaus, Leipzig 1854, s. 616. Friedlieb Ferdinand Runge, Hauswirthschaftliche Briefe. Erstes bis drittes Dutzend, Zentralantiquariat der DDR, Leipzig 1988, (reprint: Berlin 1866 ), s. 62.

artykuł Brausepulver w: Meyers Konversations-Lexikon, 3. Band, wydanie 3, Leipzig 1874, s. 680. Robert Habs, Leopold Rosner: Appetit-Lexikon: ein alphabetisches Hand- und Nachschlagebuch über alle Speisen und Getränke; zugleich Ergänzung eines jeden Kochbuches, Badenweiler 1997 (reprint pierwszego wydania: Wien 1894).

Kategoria:Słodycze