Nauki niepisane () Platona to teorie metafizyczne przypisywane mu przez jego uczniów i innych starożytnych filozofów, nie sformułowane wprost w jego pismach. W najnowszych badaniach są one czasami znane jako „teoria zasad” Platona, ponieważ obejmują dwie podstawowe zasady, z których wywodzi się reszta systemu. Uważa się, że Platon ustnie przekazał te doktryny Arystotelesowi i innym uczniom w Akademii. Platon uważał pewne części swoich nauk za nieodpowiednie do otwartej publikacji. Ponieważ doktryn tych nie można było wyjaśnić na piśmie w sposób, który byłby dostępny dla ogółu, ich rozpowszechnianie prowadziłoby do nieporozumień. Dlatego też Platon ograniczył się do nauczania niepisanych doktryn swoich bardziej zaawansowanych uczniów w Akademii. Zachowane dowody na temat treści niepisanych doktryn (Testimonia Platonica) pochodzą z tego ustnego nauczania. Pierwszym ważnym świadkiem, który wspomina o jej istnieniu, jest Arystoteles, który w pisze: „Prawdą jest, że sprawozdanie, które tam podaje [tzn. w Timajosie] różni się od tego, co mówi w swoich tak zwanych niepisanych naukach”Fizyka 209 b., tj. w fundamentalnym nauczaniu metafizycznym, które Platon ujawnił tylko swoim najbardziej zaufanym uczniom. Zdaniem Thomasa SzlezákaT. A. Szlezák, „O zwykłej niechęci wobec agrapha dogmata”, Peitho 1 (1), 2010, s. 57–73. błędem jest tłumaczenie wyrażenia „ta legomena agrapha dogmata”Phys. 209b14–15. za pomocą frazy „tak zwane niepisane nauki”. W innych dialogach Platon używa bowiem słowa dogmata w znaczeniu „poglądów”, „opinii”, „przekonań”Państwo 506b9, 509b6, 509e2.. W poprawnym tłumaczeniu należy więc mówić raczej o „tym, co nazywa się [platońskimi] niepisanymi naukami [poglądami, opiniami]”.
Historia rekonstrukcji nauk niepisanych Platona Rekonstrukcją nauk niepisanych Platona zajmowało się wielu badaczy w XIX i XX wieku. Chociaż nie zostały one zachowane w formie pisemnej, publikacje i prace tych uczonych przyczyniły się do rekonstrukcji tych nauk. Szczególnie badania Konrada Gaisera i tzw. szkoły tybingeńskiej doprowadziły do odtworzenia systematycznej postaci nauk niepisanych, w szczególności do zrekonstruowania treści wyrażającego je zaginionego wykładu Platona „O dobru”, którego treść stanowi istotną część dzieł Platona.
W 1823 roku Christian August Brandis opublikował „De perditis Aristotelis libris de ideis et de bono”, w którym analizował zaginione księgi Arystotelesa dotyczące idei i dobra. Ta praca była ważnym przełomem w badaniach nad naukami niepisanymi PlatonaBrandis, De perditis Aristotelis libris de ideis et de bono, 1823.. Tłumaczenie tej pracy na język angielski ukazało się w 2005 roku pod tytułem „A Study of the Lost Books of Aristotle on the Ideas and on the Good or on Philosophy”Brandis, A Study of the Lost Books of Aristotle, Frankfurt am Main 2005.. W 1826 roku Friedrich Adolf Trendelenburg opublikował pracę „Platonis de ideis et numeris doctrina ex Aristotele illustrata”, w której wyjaśniał naukę Platona o ideach i liczbach na podstawie prac ArystotelesaTrendelenburg, Platonis de ideis et numeris doctrina ex Aristotele illustrata, 1826.. Ta praca przyczyniła się do dalszego rozwoju rozumienia nauk niepisanych Platona. W wydanych pośmiertnie w 1832 roku „Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie”Hegel, Vorlesungen über die Geschichte der Philosophie, 1832. Hegel zauważył, powołując się na rozprawę Brandisa, że gdybyśmy mieli dostęp do nauk niepisanych Platona znanych z wykładu „O dobru”, mielibyśmy bardziej uporządkowaną filozofię Platona, ponieważ Plato systematycznie przedstawiał tam swoje poglądy. W 1908 roku Leon Robin opublikował pracę „La theorie platonicienne des idees et des nombres d’apres Aristote”, która koncentrowała się na teorii idei i liczb Platona, opartej na pismach ArystotelesaLeon Robin, La theorie platonicienne des idees et des nombres d’apres Aristote, Paris 1908.. W 1924 roku Julius Stenzel wydał pracę „Zahl und Gestalt bei Platon und Aristoteles”, która dotyczyła koncepcji liczby i formy u Platona i ArystotelesaStenzel, Zahl und Gestalt bei Platon und Aristoteles, 1924.. W 1926 roku A.E. Taylor opublikował artykuł „Forms and Numbers” w czasopiśmie „Mind”, który dalej rozwijał tematykę form i liczb w kontekście filozofii PlatonaTaylor, Forms and Numbers, Mind 35, 1926.. W 1930 roku Heinrich Gomperz przedstawił odczyt pt. „Platons philosophisches System” na Siódmym Międzynarodowym Kongresie Filozofii, w którym opisał całokształt ogólnego systemu filozoficznego Platona, rekonstruując treść wykładu Platona „O dobru”Heinrich Gomperz, „Platons philosophisches System,” Proceedings °ftne Seventh International Congress of Philosophy (Oxford, 1930).. W 1941 roku Paul Wilpert opublikował artykuł „Neue Fragmente aus peri tagathou”, który przyczynił się do odkrycia nowych fragmentów tekstu dotyczących nauk niepisanych PlatonaP. Wilpert, Neue Fragmente aus peri tagathou, Hermes 76, 1941.. W 1949 roku Wilpert wydał książkę „Zwei aristotelische Frühschriften über die Ideenlehre”, która dotyczyła zaginionych wczesnych prac Arystotelesa „O ideach” oraz „O dobru”, zawierających omówienie nauk niepisanych PlatonaP. Wilpert, Zwei aristotelische Frühschriften über die Ideenlehre, Regensburg 1949.. W 1950 roku Hans Leisegang zrekonstruował treść wykładu Platona „O dobru” w artykule „Die Vorlesung über das Agathon” w „Pauly-Wissowa Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft”H. Leisegang, Die Vorlesung ueber das Agathon, in Pauly-Wissowa Reallexikon des Altertums, Vol. XX.2, 1950.. W 1955 roku Konrad Gaiser ukończył swoją rozprawę doktorską „Protreptik und Paränese bei Platon”. W 1959 roku ukazała się poprawiona wersja rozprawy Gaisera, w której przedstawił wyniki pracy doktorskiej Hansa Joachima Krämera, która wprowadzała nowe podejście do interpretacji Platonowych nauk niepisanychK. Gaiser, Protreptik und Paränese, 1955, 1959..
Pierwszą edycję świadectw nauk niepisanych Platona stanowi opublikowana w 1963 roku rozprawa habilitacyjna Konrada Gaiser pt. „Platons ungeschriebene Lehre”, która była rekonstrukcją ontologii platońskich nauk niepisanychK. Gaiser, Platons ungeschriebene Lehre, 1963.. Gaiser dołączył do niej zbiór 72 świadectw na temat nauk niepisanych Platona, dla którego ukuł odtąd obowiązującą nazwę „Testimonia Platonica”. W 1974 roku J.N. Findlay opublikował książkę „Plato. The Written and the Unwritten Doctrines”, inspirowaną pracami Krämera i Gaisera, zawierającą angielski przekład 50 testimoniówJ. N. Findlay, Plato. The Written and the Unwritten Doctrines, 1974.. W 1982 roku Krämer opublikował książkę „Platone e i fondamenti della metafisica”, w której przedstawił włoski przekład testimoniów wraz z komentarzemH. Krämer, Platone e i fondamenti della metafisica, 1982.. W 1986 roku Marie-Dominique Richard opublikowała książkę „L’enseignement oral de Platon”, która była oryginalną i niezależną od Krämera i Gaisera rekonstrukcją ustnej filozofii PlatonaMarie-Dominique Richard, „L’enseignement oral de Platon”, 1986.. W 1998 roku Giovanni Reale opublikował włoską edycję „Testimonia Platonica” GaiseraGiovanni Reale (red.), „Testimonia Platonica”, 1998.. Również w 1998 roku José Ramón Arana Marcos opublikował pracę „Platon: Doctrinas no Escritas. Antología”, która stanowi najobszerniejszą dotąd antologię świadectw nauk niepisanych PlatonaJosé Ramón Arana Marcos, „Platon: Doctrinas no Escritas. Antología”, 1998.. Polskie przekłady świadectw nauk niepisanych Platona wydali: Marian WesołyWesoły M., Świadectwa niespisanej nauki Platona (I). Traktat Arystotelesa „O dobru”, „Meander” 4 (1984), s. 169–183; Wesoły M., Świadectwa niespisanej nauki Platona (II): Pryncypia a typy ontologiczne, „Meander” 6 (1984), s. 281–292; Wesoły M., Świadectwa niespisanej nauki Platona (IV): Odsyłacze w dialogach do dialektyki pryncypiów, „Meander” 7–8 (1988), s. 287–306; Wesoły M.A., Świadectwa niespisanej nauki Platona, „Peitho. Examina antiqua” 1 (2015), s. 205–266., Seweryn BlandziS. Blandzi, Platoński projekt filozofii pierwszej, Warszawa 2002., Bogdan DembińskiDembiński B., Późna nauka Platona. Związki ontologii i matematyki, Katowice 2003., Artur PacewiczA. Pacewicz, Między Dobrem i Jednością. Związek Dobra i Jedna w filozofii Platona, Starej Akademii i Arystotelesa, Wrocław 2004; A. Pacewicz, Świadectwa niespisanej nauki Platona, Oficyna Naukowa PFF, Wrocław 2023. oraz zespół pod kierownictwem Andrzeja Serafinahttps://docs.google.com/document/d/18PecPPPufWnZ-TRIe7CeYwt1Iouc_Q_a8_X2hS7L5Zc/. Dotychczasową rekonstrukcję nauk niepisanych Platona omówiono na dwóch konferencjach niemieckich: w Heidelbergu w 1967 rokuGadamer, Schadewaldt (ed.), Idee und Zahl: Studien zur platonischen Philosophie, 1968. oraz w Tybindze w 1996 rokuGirgenti (ed.), La nuova interpretazione di Platone. Un dialogo di Hans-Georg Gadamer con la Scuola di Tubinga e Milano e altri studiosi (Tubinga, 3 settembre 1996), 1998.. W Polsce miały miejsce trzy konferencje na temat nauk niepisanych: w Lublinie w 1992 rokuPlaton. Nowa interpretacja. Materiały z sympozjum: KUL 30 listopada – 2 grudnia 1992 r., red. A. Kijewska – E.I. Zieliński, Lublin 1993., w Katowicach w 2004 rokuhttps://prowincja.panewniki.pl/files/17.pdf. oraz w Lanckoronie w 2023 roku.
Krytyka pisma i przekaz oralny