– seria japońskich krążowników lekkich okresu międzywojennego i II wojny światowej, składająca się z dwóch okrętów: „Tenryū” i „Tatsuta”. Stanowiły typ małych szybkich krążowników, przeznaczonych pierwotnie do pełnienia funkcji przewodników flotylli niszczycieli. Były pierwszymi nowoczesnymi japońskimi lekkimi krążownikami; projektowane jeszcze podczas I wojny światowej, weszły do służby w 1919 roku. Oba brały aktywny udział w wojnie japońsko-chińskiej, a następnie w działaniach II wojny światowej na Pacyfiku, podczas której zostały zatopione.

Określane były na etapie projektu jako krążowniki 3500-tonowe; ich wyporność standardowa wynosiła 3230 długich ton, a pełna 4621 ton. Uzbrojenie główne składało się z czterech dział kalibru 140 mm i sześciu wyrzutni torpedowych. Napęd stanowiły turbiny parowe, umożliwiające osiąganie prędkości projektowej 33 węzły.

Historia powstania Okręty typu Tenryū zostały zaprojektowane jako małe i szybkie krążowniki dla pełnienia funkcji liderów – przewodników flotylli niszczycieli, służących jako ich okręty flagowe oraz do wsparcia ogniowego. Japonia utworzyła flotylle niszczycieli (suiraisentai) w nowej organizacji floty z 10 lipca 1914 roku, lecz zaadaptowane w roli ich okrętów flagowych starsze krążowniki były zbyt powolne, zwłaszcza dla potrzeb nowo wprowadzanych podczas wojny szybszych niszczycieliPoczątkowo jako okręty flagowe flotylli niszczycieli używane były stare krążowniki pancerne i pancernopokładowe napędzane maszynami parowymi, dopiero od 1918 roku używane były w tym celu nowsze turbinowe krążowniki typu Chikuma, lecz też były zbyt wolne (26 węzłów) (). Plany nowych okrętów, określonych jako „krążowniki 3500-tonowe”, opracowała w 1915 roku Sekcja Budowy Okrętów Departamentu Technicznego Marynarki. Ich koncepcja była inspirowana i częściowo wzorowana na brytyjskich krążownikach lekkich typu i ich następcach typu C (Caroline) – japońska marynarka i przemysł okrętowy były jeszcze w tym czasie blisko związane z brytyjskimi na skutek sojuszu między oboma krajami i Japończycy mogli korzystać z brytyjskich doświadczeń. Zwłaszcza doświadczenia z bitwy jutlandzkiej potwierdziły celowość uzbrajania krążowników w jednolitą artylerię największego kalibru umieszczoną w osi wzdłużnej, zamiast mieszanej umieszczonej na burtach, oraz silniejsze uzbrojenie torpedowe – na co Brytyjczycy przechodzili dopiero od 1916 roku. Japońskie okręty były jednak znacznie szybsze, dzięki oszczędnościom na masie spowodowanym użyciem wysokowytrzymałej stali, oraz zastosowaniu mocniejszej siłowni i smukłego kadłuba, badanego na modelach w ośrodku badawczym w Tsukuji w Tokio. W stosunku do nowych brytyjskich krążowników, przy nieco mniejszej wyporności miały słabszą o jedno działo artylerię nieco mniejszego kalibru, natomiast rozwijały prędkość większą o 4–5 węzłówBrytyjskie małe krążowniki grupy typów C budowane od lat 1916–1917 przy wyporności normalnej ponad 4000 ton rozwijały prędkość 28–29 węzłów i miały 5 dział kalibru 152 mm i (dopiero od typu Caledon) 8 wyrzutni torped, a wcześniej miały artylerię mieszaną z 2 dział kalibru 152 mm i 6–8 kalibru 102 mm oraz 2–4 wyrzutnie torped (na podstawie ).. W przeciwieństwie do brytyjskich okrętów, nie przewidywano wśród głównych zadań małych krążowników prowadzenia rozpoznania, pozostawiając to większym okrętom. Ich proporcje kadłuba, architektura nadbudówek i rozmieszczenie wyrzutni torpedowych w osi pokładu miały cechy powiększonych niszczycieli.

Budowa okrętów została po raz pierwszy przewidziana w planie budowy floty 8-4 z 10 września 1915 roku. Dwa krążowniki, prowizorycznie określone jako „małe krążowniki” (shō-gata jun’yōkan) nr 1 i 2, zostały zamówione w ramach Nowego Programu Budowy Floty na 1916 rok, uchwalonego podczas 37. sesji parlamentu i ogłoszonego 24 lutego tego roku. Już 13 maja 1916 roku nadano im nazwy, odpowiednio: „Tenryū” (rzeka w prefekturze Nagano) i „Tatsuta” (rzeka w prefekturze Nara), zgodnie z ustalonymi w 1913 roku zasadami nazewnictwa krążowników lekkich od rzek. Stępki pod ich budowę położono w państwowych stoczniach marynarki w Yokosuka i Sasebo dopiero 17 maja i 24 lipca 1917 roku, kadłuby wodowano po niecałym roku budowy wiosną 1918 roku, a okręty weszły do służby w 1919 roku. Klasyfikowane były w Japonii oficjalnie jako krążowniki II klasy (nitō jun’yōkan; o wyporności poniżej 7000 t), nieformalnie także określane jako „krążowniki lekkie” (kei-jun’yōkan). Koszt budowy wynosił po ok. 4 550 000 jenów (ok. 2 275 000 dolarów USA).

+ Krążowniki lekkie typu TenryūNazwapołożenie stępki, stoczniawodowaniewejście do służbylosTenryū (天龍)17 maja 1917, Yokosuka11 marca 191820 listopada 1919zatopiony 18 grudnia 1942Tatsuta (龍田)24 lipca 1917, Sasebo29 maja 191831 marca 1919Wszystkie daty według , i . Niektóre publikacje podają odmiennie datę wejścia „Tatsuta” do służby 13 marca 1919 roku (; ).zatopiony 13 marca 1944

Ocena projektu thumb|left|Sylwetka „Tatsuta” w 1919 r. Tenryū przedstawiał sobą typ małego lekkiego krążownika, mający niewiele odpowiedników we flotach świata po I wojnie światowej, stanowiący klasę pośrednią między lekkim krążownikiem a wielkim niszczycielem (według zbliżonej koncepcji zbudowano w Japonii później jeszcze krążownik „Yūbari”). W konsekwencji, były one słabsze pod względem uzbrojenia od wszystkich innych lekkich krążowników. Mimo że kaliber artylerii głównej 140 mm był typowy dla japońskich krążowników lekkich tego okresu, pozostałe państwa uzbrajały już swoje jednostki po wojnie w cięższe działa kalibrów 150–155 mm. Przyczyną zastosowania kalibru 140 mm było łatwiejsze ładowanie lżejszych pocisków – 38 kg wobec 45,4 kg, co odpowiadało warunkom fizycznym japońskich marynarzy i pozwalało zwiększyć szybkostrzelność. Miały one ponadto mniejszą liczbę dział, z tego przy ostrych kątach kursowych mogła strzelać jedynie część dział, a prosto w kierunku dziobu i rufy tylko po jednym.

Krążowniki typu Tenryū były pierwszymi nowoczesnymi japońskimi lekkimi krążownikami, z opancerzeniem burtowym. W programie rozbudowy floty 8-4 przyjętym w lipcu 1917 roku przewidziano zbudować dalsze sześć okrętów zmodyfikowanego typu 3500-tonowego, lecz z uwagi na ich ograniczone możliwości bojowe i niewystarczającą już prędkość w porównaniu z nowymi niszczycielami i projektowanymi amerykańskimi krążownikami, zdecydowano następnie zbudować zamiast tego serię krążowników lekkich średniej wielkości (5500-tonowych, typu Kuma), opierając ich konstrukcję na bazie powiększonego typu Tenryū.

Opis Opis ogólny i kadłub thumb|Sylwetka krążowników typu Tenryū z materiałów wywiadu amerykańskiego – na prawym dolnym szkicu zaznaczone na czarno opancerzenie (pas pancerny w rzeczywistości dochodził do pokładu górnego). Po lewej stronie na dole schemat przedstawiający kąt ostrzału dział. Kadłub okrętów typu Tenryū przypominał powiększone niszczyciele, o dużym stosunku długości do szerokości (11,28:1). Okręty miały długość całkowitą 142,65 m, a na konstrukcyjnej linii wodnej 139,27 m. Szerokość maksymalna wynosiła 12,34 m. Zanurzenie przy wyporności projektowej wynosiło 3,96 m, natomiast przy wyporności pełnej wzrastało do 4,91 m. Wyporność normalna (projektowa) wynosiła 3495 ts (długich ton), a standardowa: 3230 ts. Według pomiarów „Tatsuta” z 1919 roku wyporność w stanie lekkim wynosiła 3056,6 t, normalna: 3605 t, wyporność „próbna 2/3”: 4168,5 t i wyporność pełna: 4621 t (wartości w przyjętych przez Japonię tonach metrycznych)Okręty projektowane były jako krążowniki „3500-tonowe” według używanej w Japonii brytyjskiej miary wyporności normalnej (obejmującej okręt z 1/4 paliwa, 3/4 amunicji, zredukowanymi innymi zapasami i bez rezerwy wody kotłowej), wyrażonej w „długich” tonach angielskich (ts) = 1016 kg. Miarę tę zastąpiła wyporność standardowa, wyliczana jedynie dla potrzeb traktatowych, w takich samych jednostkach (ts). Wyporność próbna „2/3”, jaką posługiwano się w Japonii, wyrażona w tonach metrycznych, to okręt z całością amunicji i załogi, lecz z 2/3 paliwa, smarów, rezerwy wody kotłowej i pitnej i innych zapasów (). W 1934 roku wyporność pełna „Tenryū” wynosiła 4752 t.

Sylwetka okrętów była bardzo podobna do projektowanych równolegle niszczycieli typu (F-30). Kadłub miał podniesiony pokład dziobowy na nieco ponad 1/4 długości (39 m). Dziobnica miała charakterystyczny dla okrętów japońskich tego okresu zaokrąglony kształt, zwłaszcza pod wodą (zapoczątkowany przez niszczyciele typu , projektu F-24). Kształt dziobnicy pod linią wodną miał w założeniu powodować brak zaczepiania kadłubem liny japońskich podwójnych min Nr 1, stawianych na kursie okrętów przeciwnika (opisanych dalej). Na pokładzie dziobowym było umieszczone działo nr 1, dalej krótka wieżowa trzykondygnacyjna nadbudówka z masztem, a za nią, na końcu pokładu dziobowego, działo nr 2, zwrócone w pozycji spoczynkowej do tyłuNa podstawie rysunków . Początkowo maszt był palowy, następnie zamieniony na bardziej stabilny trójnożny. Z przodu na maszcie znajdowała się platforma reflektora, a na jego szczycie stanowisko kierowania ogniem z dalocelownikiem. Za uskokiem kadłuba na pokładzie górnym znajdował się, w osi symetrii kadłuba, potrójny aparat torpedowy, w swojego rodzaju „studni”, a za nim na śródokręciu rozciągała się wąska pokładówka (rozdzielona na dwie przed ostatnim kominem), stanowiąca podstawę dla trzech stosunkowo niskich lekko pochylonych kominów o różnej średnicy i szachtów wentylacyjnych. Za pokładówką znajdował się na pokładzie drugi aparat torpedowy, a dalej pokładówka rufowa, na której umieszczone były w osi symetrii kadłuba działa nr 3 i 4, przedzielone małą nadbudówką z platformą reflektora. Szerokość pokładówek wynosiła 3,96 m i mieściły one m.in. szachty wentylacyjne, warsztaty, kambuzy i składy. Wszystkie działa artylerii głównej umieszczone były na jednym poziomie. Umieszczenie aparatów torpedowych w osi symetrii okrętu, typowe dla niszczycieli, było rzadkością na krążownikach, możliwą do zastosowania z powodu małej szerokości kadłuba. Na pokładzie rufowym umieszczone było początkowo działo przeciwlotnicze 76,2 mm. Okręty przenosiły na śródokręciu, po bokach kominów 6 łodzi różnej wielkości (dwie 6-metrowe, dwa kutry 9-metrowe i dwie łodzie motorowe 9-metrowe).

W celu uzyskania mniejszej masy kadłuba przy wystarczającej wytrzymałości, zastosowano w konstrukcji kadłuba takie środki, jak użycie stali o podwyższonej wytrzymałości HT (high tensile) i wzdłużny układ wiązań, zwiększający wytrzymałość (zapoczątkowany w japońskich konstrukcjach przez niszczyciele typu Isokaze). Konstrukcja kadłuba miała pięć wzdłużników po obu stronach stępki. Poszycie kadłuba poza pasem pancernym było wykonane z blach grubości od 19 mm do 25 mm. Okręty miały podwójne dno. Przy normalnym zanurzeniu, wolna burta wynosiła do 6,7 m na dziobie i 3,5 m na śródokręciu i rufie. Masa kadłuba, nie licząc pancerza (176,4 t), wynosiła 1516,5 t.

Załoga w czasie pokoju wynosiła 337 osób, w tym 33 oficerów i była rozmieszczona w tradycyjny sposób, z kajutami oficerów na rufie i kubrykami podoficerów i marynarzy w dziobowej części. Kubryki miały powierzchnię 420,7 m², na dwóch pokładach.

Uzbrojenie thumb|„Tenryū” od rufy w 1934 r. Widoczne działo nr 4, działo przeciwlotnicze i złożone końcówki torów minowych.