Historická lesná úvraťová železnica (pol. Historyczna Leśna Kolej Nawrotowa), w skrócie HLÚŽ – muzealna kolej wąskotorowa w regionie Kysuce w północno-wschodniej Słowacji, o rozstawie szyn 760 mm, działająca na odcinku dawnej Kysucko-Orawskiej Kolei Leśnej zbudowanej w latach 1916–1926. Na innym odcinku tej kolei działa muzealna Orawska Kolej Leśna (Oravská lesná železnica).

Historia

W 1914 roku zrzeszenie właścicieli lasów obszaru dorzecza Białej Orawy (Komposesorat Orawski) oraz spółka akcyjna z Wiednia otrzymały niezależnie od siebie zezwolenia na budowę kolei leśnych na Orawie i w Kysucach, a zezwolenia na przewozy zostały wydane w 1918 roku. W latach 1925–1926 wybudowano odcinek o długości 10,5 km, łączący sieci kolei wąskotorowej na Orawie i w Kysucach, tworząc Kysucko-Orawską Kolej Leśną (Kysucko-oravská lesná železnica), z główną linią o długości 61 km z Łokczy po stronie orawskiej do Oszczadnicy, gdzie była skomunikowana z Koleją Koszycko-Bogumińską. Budowa łącznicy wiązała się z koniecznością pokonania trudności technicznych związanych z podjazdem na stromy stok Beskidu, co rozwiązano za pomocą zastosowania nawrotów (nazywanych też pętlicami) na stacjach w Chmúra i na przełęczy Beskyd oraz trzech pomiędzy nimi określa zastosowane rozwiązania jako nawroty (również po słowacku: úvrať), a jako pętlice.. Trawersując pokonywane wzniesienia, pociągi kolejki, to jadąc w przód, to w tył, na długości 1,5 km pokonywały po stronie kysuckiej różnicę wzniesień wielkości 217,69 metrów, przy pochyleniu dochodzącym do 73‰. Stacja Beskyd, na wysokości 939 m n.p.m., stanowiła zarazem granicę między Kysucami a Orawą. Łącznie z licznymi bocznicami, pod koniec lat 20. sieć sięgnęła maksymalnie długości ok. 110 km, przy długości głównej linii 61 km.

Po II wojnie światowej kolej upaństwowiono, a jej zarząd państwowej kolei leśnej mieścił się w Zákamenném. W następnej dekadzie zwożenie drewna tym środkiem transportu przestało być opłacalne, a zastąpił je transport samochodowy. W styczniu 1969 roku władze czechosłowackie zdecydowały o likwidacji kolei do końca 1971 roku. Przewozy zawieszono oraz rozpoczęto demontaż torów i infrastruktury. Dzięki protestom miłośników kolei i techniki, uratowano przed rozbiórką ośmiokilometrowy odcinek między stacją Chmúrą a Tanečníkiem (przysiółek Orawskiej Leśnej), obejmujący część łącznika wybudowanego w 1926 roku, z najcenniejszym pod względem rozwiązań technicznych układem nawrotów.

Zachowanie jako kolej turystyczna thumb|Pociąg z parowozem U34.901 na stacji Skanzen w 2006 thumb|Parowóz U45.9 w 2006 Od strony kysuckiej, w 1974 roku część kolei oddano Muzeum Kysuckiemu w Czadcy, które jednocześnie przystąpiło w tym roku do budowy w tym rejonie skansenu budownictwa ludowego – Muzeum Wsi Kysuckiej. Zrekonstruowano rozebrany uprzednio odcinek o długości 2,7 km, ciągnący się nad górskim potokiem między stacjami Chmúra a Kubátkovia, położonymi w (przysiółku Nowej Bystrzycy). Techniczny ruch wznowiono 24 sierpnia 1980 roku, po czym organizowano na części linii między Kubátkovią a Muzeum Wsi Kysuckiej sporadyczne pociągi specjalne. Po dofinansowaniu przez Ministerstwo Kultury Słowacji, na początku lat 90. zintensyfikowano prace nad udostępnieniem kolei do przewozów pasażerskich. W 1991 roku kolejka turystyczna otrzymała nazwę Historycznej Leśnej Kolei Nawrotowej (Historická lesná úvraťová železnica), w skrócie HLÚŽ. Zachowany odcinek został w tym roku uznany za narodowy zabytek kultury Republiki Słowackiej jako zabytek techniki. W latach 1991–1993 zbudowano parowozownię, będącą kopią parowozowni z powaskiej kolei leśnej. Równocześnie między 1992 a 1994 rokiem z pomocą wojska słowackiego wykonano remont linii między Kubatkovią a Beskydem. Pod zarządem Muzeum Kysuckiego znajduje się odcinek o długości 7,64 km na terenie Kysuc, od stacji Kubatkovia do przełęczy Beskyd.

Od 1995 roku rozpoczęto na HLÚŽ rozkładowy sezonowy ruch turystyczny w miesiącach od maja do października. Turystyczne składy kursują na trasie Skanzen – Chmúra – Kubátkovia – Skanzen, wjeżdżając na stacji Chmúra tylko na fragment pierwszego trawersu. Na środkowym odcinku Chmúra – Beskyd pomiędzy koleją kysucką a orawską prowadzony jest natomiast ruch drezyną.

Kolej posiada parowozy U34.901 z 1909 roku i większy U45.9 z 1916 roku (nie cały czas sprawne). Parowozy używane były do ciągnięcia pociagów w wolne dni. Na co dzień pociągi ciągnie natomiast lokomotywa spalinowa DH120-44. W 1988 roku pożar uszkodził część taboru, głównie spalinowego podaje informacje o uszkodzeniu taboru spalinowego w pożarze drewnianego magazynu w 1988 roku, natomiast o „pożarze sprzed dwóch lat” pisał w 2002 Rusak (). Brak informacji o pożarze w artykule o kolejce z 1996 ().

Na odcinku orawskim część przejęło Muzeum Orawskie. Dopiero 31 maja 2008 wznowiono tam ruch pociągów turystycznych jako Orawska Kolej Leśna na odcinku Tanečník – Beskyd.

Tabor HLUŽ Czynny lub w naprawie parowóz U34.901: produkcja MÁV, nr/rok: 2282/1909; moc 60 KM, tendrzak, układ osi C, poprzednio na Kolei Ciernohronskiej (w 2011 był w naprawie) parowóz U45.9: produkcja MÁV, nr/rok: 4281/1916; moc 80 KM, tendrzak, układ osi D, od początku na kolei orawskiej (w 2011 był czynny) 4 lokomotywy spalinowe, w tym DH120-44 drezyna motorowa V 760/2004 (10-osobowa)

Nieczynny parowóz prod. ČKD, nr/rok: 2612/1948 (eksponat koło parowozowni) parowóz prod. Krauss-Maffei: 15791/1940 (eksponat na stacji Chmura) parowóz prod. Henschel: 20615/1926 (eksponat do renowacji)

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne – strona oficjalna

Kategoria:Koleje wąskotorowe na Słowacji