Dąbrówka Mała (niem. Klein-DombrowkaM. St., Dąbrówka, w: Na mapach z XVIII i XIX wieku miejscowość występuje pod niemiecką nazwą Klein Dombrowka., EichenauDąbrówka Mała od drugiej połowy XIX wieku nosiła niemiecką nazwę Eichenau.) – część oraz dzielnica Katowic, położona w północno-wschodniej części miasta, nad Brynicą. Dzielnica ta poza samą Dąbrówką Małą składa się z większości jej dawnych przysiółków i kolonii: Stary i Nowy Czekaj, Georg, Norma, Pniaki oraz Pod Młynem, a także z osiedla Konstantego Michalskiego. Poza zaś granicami dzielnicy, w Szopienicach-Burowcu znajduje się dawna kolonia Dąbrówki Małej – Burowiec.
Początki Dąbrówki Małej sięgają XV wieku. Należała wówczas do księstwa siewierskiego. Dynamiczny rozwój miejscowości nastąpił w drugiej połowie XIX wieku wraz z powstaniem tu zakładów górniczych i hut, co spowodowało szybki wzrost liczby ludności. Od 1945 wieś tworzyła odrębną gminę, w 1951 roku weszła w skład miasta Szopienice. Wraz z nim 31 grudnia 1959 roku włączono ją do Katowic. Po 1989 roku w Dąbrówce Małej zaszły przemiany gospodarcze związane z likwidacją przemysłu ciężkiego, a także rozwojem nowych gałęzi gospodarki.
Zabudowę Dąbrówki Małej stanowią w głównie kamienice i familoki, wzniesione przy istniejących kopalniach i hutach z przeznaczeniem dla pracowników i ich rodzin. Obok nich powstały osiedla mieszkaniowe z tzw. wielkiej płyty (w tym osiedle K. Michalskiego i bloki przy ulicy Wiertniczej), wybudowane w latach 60. i 70. XX wieku. Dąbrówkę Małą otacza ważny szlak komunikacyjny – droga ekspresowa nr 86 oraz rzeka Brynica. W 2007 roku dzielnica liczyła 5 411 mieszkańców (1,7% ludności Katowic).
Geografia Położenie thumb|left|Tablica kierunkowa do Dąbrówki Małej przy rondzie ks. Jerzego Pawlika na granicy Bogucic i Dąbrówki Małej Dąbrówka Mała pod względem administracyjnym położona jest w województwie śląskim i stanowi jedną z jednostek pomocniczych miasta Katowice (nr 14), zlokalizowaną w północno-wschodniej części miasta, w odległości około 5 km od centrum.
Graniczy z sąsiednimi dzielnicami Katowic: od zachodu z Bogucicami, natomiast od południa z Zawodziem i Szopienicami-Burowcem, a także z sąsiednimi miastami: od wschodu z Sosnowcem (dzielnica Milowice), a od północy z Czeladzią (dzielnica Piaski) i Siemianowicami Śląskimi (rejon dawnej Elektrociepłowni Katowice; dzielnica Centrum). Granicę dzielnicy stanowią: od północy i wschodu – granica Katowic z miastami: Siemianowice Śląskie, Czeladź i Sosnowiec (częściowo wzdłuż Brynicy), od południa – aleja W. Roździeńskiego do skrzyżowania z ulicą Szwedzką, od zachodu – ulice: Szwedzka, Techników, Wiertnicza i częściowo Budowlana – dalej granica Dąbrówki Małej stanowi granicę Katowic z Siemianowicami Śląskimi.
Według podziału fizycznogeograficznego Jerzego Kondrackiego Dąbrówka Mała znajduje się w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13). Mezoregion ten stanowi południową część Wyżyny Śląskiej, która jest częścią podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska. Pod względem historycznym dzielnica znajduje się we wschodniej części Górnego Śląska.
Geologia Dąbrówka Mała pod względem budowy geologicznej znajduje się w zapadlisku górnośląskim. Obszar ten ma budowę zrębową. Na przełomie dewonu i karbonu zostało zaburzone paleozoiczne podłoże Wyżyny Śląskiej poprzez utworzenie zapadliska, które w okresie karbonu zostało wypełnione przez zlepieńce, piaskowce i łupki ilaste zawierające pokłady węgla kamiennego. W Dąbrówce Małej w całości te utwory zostały przykryte przez warstwy pochodzące z czwartorzędu (plejstocenu i holocenu).
W plejstocenie obszar Dąbrówki Małej został przykryty przez lądolód prawdopodobnie dwukrotnie: podczas zlodowacenia sanu i odry (środkowopolskiego). Ze zlodowacenia odry pozostały gliny zwałowe, które występują głównie w zachodniej części Katowic, natomiast we wschodniej części, m.in. na terenie Dąbrówki Małej, zostały one częściowo zdenudowane w okresie peryglacjalnym, tworząc rozległe powierzchnie glin deluwialnych przemieszanych z piaskami i żwirami fluwioglacjalnymi. Eluwia piaszczyste i pylaste w Dąbrówce Małej występują powszechnie w środkowej części dzielnicy (zurbanizowane centrum Dąbrówki Małej oraz zachodnia część dzielnicy), natomiast pozostała część obszaru (głównie północna część) jest zbudowana na piaskach oraz żwirach glacjalnych i fluwioglacjalnych.
W holocenie trwał proces niszczenia osadów plejstoceńskich, zwłaszcza w dolinach rzek. Utworzyły one niskie terasy w kilku stopniach w wyniku rozcięcia pokryw akumulacyjnych. Osady holoceńskie ciągną się wzdłuż doliny Rowu Śmiłowskiego, w rejonie ulicy Pod Młynem, a także równolegle w linii na północ od alei W. Roździeńskiego.
Rzeźba terenu Dąbrówka Mała położona jest na Wyżynie Śląskiej, w mezoregionie Wyżyna Katowicka (341.13). Obszar dzielnicy charakteryzuje się małym zróżnicowaniem pod względem ukształtowania powierzchni. Różnica wysokości między skrajnymi punktami wynosi około 20 metrów. Najwyżej położonym obszarem jest rejon skrzyżowania ulic Siemianowickiej i Styczniowej, a także obszar parku Zielony Zakątek przy ulicy Wiertniczej. Wysokości na tych obszarach wynoszą ponad 275 m n.p.m. Najniżej położony punkt, o wysokości około 255 m n.p.m., znajduje się w dolinie Brynicy w pobliżu trójstyku granic Katowic, Czeladzi i Sosnowca. Wyżej położona część Dąbrówki Małej (zachodnia i południowa część dzielnicy) stanowi część Wyżyny Siemianowickiej, a niżej położona – północna, Doliny Brynicy. Obszar Wyżyny Siemianowickiej, jak i też Doliny Brynicy jest silnie przekształcony antropogenicznie, w związku z osadnictwem oraz wydobyciem i przetwórstwem surowców mineralnych w historii, zwłaszcza węgla kamiennego. Ponadto występują tutaj formy rzeźby terenu stworzone przez człowieka w formie nasypów drogowych i kolejowych. Prawie cały obszar dzielnicy został zrównany antropogenicznie, a rejon Oczyszczalni „Dąbrówka Mała-Centrum” stanowi nieckę osiadań górniczych.
Gleby W Dąbrówce Małej, z uwagi na dużą antropopresję obszaru, gleby zostały w mocnym stopniu przekształcone przez człowieka i wytworzyły się gleby antropogeniczne, gdzie człowiek jest dominującym czynnikiem glebotwórczym. Południowa część zbudowana jest z gleb wytworzonych z glin zwałowych, natomiast północna z piasków naglinowych. Gleby te w związku z rozwojem urbanistycznym i działalnością przemysłową uległy w znacznej części dewastacji i degradacji. Ponadto są one skażone metalami ciężkimi, również te położone na terenach zalesionych na poziomie ściółki leśnej.
W Dąbrówce Małej dominują III i IV klasy bonitacyjnej. Gleby III klasy występują głównie w zachodniej części Dąbrówki Małej, tj. wzdłuż ulic Siemianowickiej i J. Biniszkiewicza, po południowej stronie ulicy Styczniowej, a także przy ulicy Strzelców Bytomskich naprzeciwko remizy OSP. Gleby IV klasy ciągną się wzdłuż ulicy Milowickiej, w rejonie Starego Czekaja, ulic Żwirowej i Wyrobiskowej, na zachód od ulicy J. Grzegorzka, a także wzdłuż ulic Pod Młynem, gen. H. Le Ronda i północnej części ulicy Styczniowej.
Klimat i topoklimat Klimat Dąbrówki Małej nie wyróżnia się zbytnio od klimatu dla całych Katowic, natomiast jest modyfikowany przez czynniki lokalne (topoklimat). Występuje tu klimat umiarkowany przejściowy z przewagą prądów oceanicznych nad kontynentalnymi. Dominują wiatry zachodnie (około 60% udziału), a w mniejszym stopniu wschodnie i południowe. Średnia roczna temperatura w wieloleciu 1961–2005 dla stacji w pobliskim Muchowcu wynosi 8,1 °C, lecz zaznacza się tu też zjawisko miejskiej wyspy ciepła, która lokalnie modyfikuje temperaturę powietrza. Najcieplejszym miesiącem jest lipiec (17,8 °C), a najchłodniejszym styczeń (–2,2 °C). Średnie roczne usłonecznienie w wieloleciu 1966-2005 wynosiło 1474 godziny. Średnia roczna suma opadów dla wielolecia 1951–2005 wynosiła 713,8 mm.
Topoklimat Dąbrówki Małej jest zależny od stopnia zalesienia, zurbanizowania, a także od położenia względem dolin rzecznych. Południowa (na południe od linii ulic Pod Młynem i Strzelców Bytomskich) część Dąbrówki Małej leży w topoklimacie zabudowanych, wyżej położonych dolin, gdzie notuje się warunki średnio korzystne. Przy zwartej zabudowie i utwardzonych placach powietrze szybciej się nagrzewa w ciągu dnia, a także przy mniejszej wilgoci szybciej traci ciepło. Obszar bezpośrednio w dolinie Brynicy i Rowu Śmiłowskiego jest obszarem niekorzystnym topoklimatycznie. Z uwagi na częstsze zjawiska wypromieniowania ciepła częściej tam dochodzi m.in. do mgieł i przymrozków. Pozostały obszar ma topoklimat pośredni o warunkach średnio korzystnych – tam zmniejszona ilość wody przeciwdziała utracie ciepła.
Wody powierzchniowe i podziemne Obszar Dąbrówki Małej w całości położony jest w dorzeczu Wisły, na terenie zlewni dwóch rzek: Brynicy (północna część dzielnicy) i Rawy (południowa część). Dział wodny IV rzędu między zlewniami Brynicy i Rawy biegnie przez skrzyżowanie ulic Siemianowickiej i Porannej, dalej wzdłuż ulicy gen. H. Le Ronda na wschód, potem na południowy wschód wzdłuż torów kolejowych i wzdłuż alei W. Roździeńskiego za północny wschód.
Brynica płynie w kierunku granicy Katowic i Mysłowic. W Dąbrówce Małej wyznacza ona jednocześnie północno-wschodnią granicę miasta. Średni przepływ Brynicy na granicy Dąbrówki Małej i Czeladzi przy prawdopodobieństwie wynoszącym 50% wynosi 5,50 m³/s. W zlewni Brynicy płynie również Rów Śmiłowskiego, który ciągnie się równolegle do ulicy Strzelców Bytomskich, po czym na wysokości schroniska dla zwierząt przy ulicy Milowickiej wpływa do Brynicy.
Rawa, mimo iż jej zlewnia obejmuje dzielnicę, nie płynie bezpośrednio przez Dąbrówkę Małą.
Sieć hydrograficzna Dąbrówki Małej jest silnie zantropogenizowana na skutek działalności człowieka, zwłaszcza z powodu działalności górnictwa węgla kamiennego w historii i jej skutków, co doprowadza do prowadzenia ciągłej regulacji Rawy i Brynicy. Brynica w Dąbrówce Małej ma uszczelnione i obwałowane koryto. Dodatkowo, celem uniemożliwienia powstania rozlewisk koryto podniesiono, co doprowadziło do utraty łączności hydraulicznej Brynicy z wodami podziemnymi.
Na terenie Dąbrówki Małej nie ma żadnych zbiorników wody.
Dąbrówka Mała wg regionalizacji Paczyńskiego z 1995 roku znajduje się w zasięgu XII śląsko-krakowskiego regionu hydrogeologicznego. Obszar dzielnicy położony jest w granicach Jednolitej Części Wód Podziemnych nr 111. Pod północną częścią Dąbrówki Małej zlokalizowany jest jeden z Głównych Zbiorników Wód Podziemnych – nr 329 Bytom. Prowadzi on wody o charakterze szczelinowo-krasowo-porowym w profilu utworów węglanowych z triasu.
Przyroda i ochrona środowiska thumb|Aleja kasztanowców w pobliżu dawnej zabudowy folwarcznej|lewo Obszar Dąbrówki Małej został w dużej mierze zurbanizowany, przez co tereny zielone występują w ograniczonej ilości, zwłaszcza w formie zieleni powstałych przy udziale człowieka (głównie rodzinne ogrody działkowe, parki, cmentarze, skwery i tereny rekreacyjne). Większe tereny zadrzewień i zieleni nieurządzonej w Dąbrówce Małej występują wokół Oczyszczalni Ścieków „Dąbrówka Mała-Centrum” pomiędzy ulicami Strzelców Bytomskich i Milowicką, na obszarze pomiędzy ulicą Techników i aleją W. Roździeńskiego, a także w formie nieużytków w kwartale ulic: ks. W. Siwka, Styczniowej i Siemianowickiej. thumb|Park w Dąbrówce od strony ulicy Strzelców Bytomskich