Glosa – element mikrostruktury słownika jedno- lub dwujęzycznego, dodatkowe wyjaśnienie znaczenia wyrazu hasłowego (rzadziej: ekwiwalentu)Agnieszka Frączek: Zur Geschichte der deutsch-polnischen und polnisch-deutschen Lexikographie (1772-1868). Tübingen: Max Niemeyer, 1999, s. 9.Agnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko–niemieckie i niemiecko–polskie – historia i teraźniejszość. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2004, s. 14..
Glosami (tu: zaznaczone kursywą, hasła: bold) mogą byćRyszard Lipczuk: Słownik Langenscheidt Partner – jego makro- i mikrostruktura, dyrekcjonalność, [w:] (red.) Piotr Chruszczewski, Stanisław Prędota, Prace Komisji Nauk Filologicznych we Wrocławiu II. Wrocław: Polska Akademia Nauk. 2010, s. 67,Renata Nadobnik: Elementy leksykograficzne w podręcznikach do nauczania języka niemieckiego w Polsce. Gorzów: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gorzowie Wielkopolskim, 2013, s. 12.:
synonimy wyrazu hasłowego, które pozwalają identyfikować różne znaczenia hasła (przy polisemii lub homonimii), por. kant 1. ( = krawędź) 2. (= oszustwo) antonimy: w słowniku niemiecko–polskim dla hasła scharf 1. (↔ stumpf) ostry, naostrzony, 2. (↔ mild) pikantny, dobrze zaprawiony hiperonimy (wyrazy o znaczeniu nadrzędnym): sztuka 1. (twórczość) 2. (przedstawienie) glosy kolokacyjne – wyrazy, które z hasłem tworzą określone połączenia syntagmatyczne, czyli kolokacje, np.: kasować 1. bilet 2. wyrok, dla hasła scharf 1. Messer 2. Wind 3. Speise glosy pragmatyczne (wskazują na użycie w sytuacjach komunikacyjnych)Krzysztof Nerlicki: Rola glos w rozumieniu i poprawnym stosowaniu frazeologizmów niemieckich, [w:] (red.) Ryszard Lipczuk, Magdalena Lisiecka–Czop, Anna Sulikowska, Frazeologizmy w słownikach niemiecko–polskich i polsko–niemieckich – na przykładzie Pons Duży Słownik i Langenscheidt Słownik Partner. Szczecin: Zapol, 2012, s. 149 nn.: mal (jako polecenie), przy haśle frazeologicznym: du bist gut! (zaskoczenie, zdziwienie)
Niemiecki językoznawca Herbert Ernst Wiegand (za: Monika Bielińska 2025) wyróżnia ponadto tzw. glosaty (Glossate), które – w odróżnieniu od glos – nie odnoszą się do haseł, lecz do elementów mikrostruktury, w tym do przykładów kontekstowychMonika Bielińska: Einige Überlegungen zur Entwicklung der lexikographischen Theorie am Beispiel der Glossattheorie von Herbert Ernst Wiegand, [w] „Colloquia Germanica Stetinensia” 34, 2025, s. 147–164..
Przypisy
Bibliografia Monika Bielińska: Einige Überlegungen zur Entwicklung der lexikograohischen Theorie am Beispiel der Glossattheorie von Herbert Ernst Wiegand, [w:] „Colloquia Germanica Stetinensia” 34, 2025, s. 147–164. Agnieszka Frączek: Zur Geschichte der deutsch-polnischen und polnisch-deutschen Lexikographie (1772–1868). Tübingen: Max Niemeyer, 1999. . Agnieszka Frączek/Ryszard Lipczuk: Słowniki polsko–niemieckie i niemiecko–polskie – historia i teraźniejszość. Wołczkowo: Oficyna In Plus, 2004. . Franz Josef Hausmann/Reinhold Otto Werner: Spezifische Bauteile und Strukturen zweisprachiger Wörterbücher, [w:] (red.) F. J. Hausmann et al., Wörterbücher. Dictionaries. Dictionnaires. Ein internationales Handbuch zur Lexikographie. Berlin: de Gruyter, 1991, s. 2729–2769. Ryszard Lipczuk: Słownik Langenscheidt Partner – jego makro- i mikrostruktura, dyrekcjonalność, [w:] (red.) Piotr Chruszczewski, Stanisław Prędota, Prace Komisji Nauk Filologicznych we Wrocławiu II. Wrocław: Polska Akademia Nauk. Oddział we Wrocławiu, 2010, s. 63–75. . Renata Nadobnik: Elementy leksykograficzne w podręcznikach do nauczania języka niemieckiego w Polsce. Gorzów: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Gorzowie Wielkopolskim, 2013. . Krzysztof Nerlicki: Rola glos w rozumieniu i poprawnym stosowaniu frazeologizmów niemieckich, [w:] (red.) Ryszard Lipczuk, Magdalena Lisiecka-Czop, Anna Sulikowska, Frazeologizmy w słownikach niemiecko–polskich i polsko–niemieckich – na przykładzie Pons Duży Słownik i Langenscheidt Słownik Partner. Szczecin: Zapol, 2012, s. 141–172. .
Kategoria:Leksykografia Kategoria:Leksykologia Kategoria:Glottodydaktyka Kategoria:Słowniki