Ernest Lundeen (ur. 4 sierpnia 1878, zm. 31 sierpnia 1940) – amerykański prawnik i polityk, w latach 1917–1919 i 1933–1937 członek Izby Reprezentantów, a od 1937 do śmierci senator ze stanu Minnesota. Początkowo należał do Partii Republikańskiej, później przeszedł do . Sprzeciwiał się udziałowi Stanów Zjednoczonych w I i II wojnie światowej. Pod koniec życia wzbudził kontrowersje bliskimi związkami z George’em Sylvesterem Viereckiem, agentem nazistowskim działającym w USA.
Był weteranem wojny amerykańsko-hiszpańskiej. Karierę polityczną zaczął od mandatu w , w której zasiadał w latach 1911–1914. W 1916 został wybrany do Kongresu z 5. okręgu wyborczego Minnesoty. W 1918, gdy ubiegał się o reelekcję, przegrał republikańskie prawybory, ponieważ wyborcom nie podobał się jego sprzeciw wobec przystąpienia Stanów Zjednoczonych do I wojny światowej.
31 sierpnia 1940 Lundeen i 24 inne osoby na pokładzie samolotu zginęli w w pobliżu Lovettsville w stanie Wirginia. Federalne Biuro Śledcze badało wtedy jego domniemane powiązania z nazistowskimi Niemcami. Dochodzenia w sprawie przyczyn katastrofy nie przyniosły rozstrzygnięcia.
Młodość i edukacja Ernest Lundeen urodził się 4 sierpnia 1878 i wychował w gospodarstwie swojego ojca w w hrabstwie Lincoln niedaleko Beresford w Terytorium Dakoty. Jego ojciec, C.H. Lundeen, był miejscowym pionierem, któremu przypisuje się nazwanie Brooklyn Township oraz pomoc w założeniu szkoły i innych znajdujących się tam instytucji.
Większość braci i sióstr Ernesta Lundeena zmarła podczas epidemii błonicy w latach osiemdziesiątych XIX wieku. W 1896 rodzina Lundeena przeprowadziła się z gospodarstwa w Brooklyn Township do Harcourt w stanie Iowa, a następnie do Minnesoty. Podczas wojny amerykańsko-hiszpańskiej Lundeen służył w armii Stanów Zjednoczonych jako szeregowy w kompanii B 12. Ochotniczego Pułku Minnesoty.
W 1901 ukończył Carleton College w Northfield w Minnesocie, a następnie studiował prawo na . W maju 1906 został przyjęty do palestry stanu Minnesota.
Działalność polityczna w latach 1911–1936 W latach 1911–1914 zasiadał w Izbie Reprezentantów Minnesoty jako przedstawiciel 42. okręgu wyborczego, obejmującego hrabstwo Hennepin.
Izba Reprezentantów (1917–1919) mały|lewo|upright=0.8|Lundeen na portrecie ze studia Harris & Ewing, ok. 1917–1919 Lundeen po raz pierwszy kandydował do Kongresu Stanów Zjednoczonych w 1914, ale przegrał. W 1916 jako republikanin został wybrany do z 5. okręgu wyborczego Minnesoty, obejmującego Minneapolis. W Izbie Reprezentantów zasiadał od 4 marca 1917 do 3 marca 1919. 6 kwietnia 1917 był jednym z 50 członków Izby, którzy głosowali przeciwko wypowiedzeniu wojny Niemcom. Sprzeciwiał się wojnie także wtedy, gdy Stany Zjednoczone już w niej walczyły. Jego izolacjonizm i sprzeciw wobec wojny były niepopularne, dlatego w 1918 przegrał republikańskie prawybory z , który później wygrał wybory. Tego samego roku, gdy mówił o polityce zagranicznej w Ortonville w Minnesocie, rozgniewany tłum zniósł go z mównicy i wepchnął do wagonu chłodni odjeżdżającego pociągu.
Nieudane kandydatury W latach 1920–1930 Lundeen wielokrotnie bez powodzenia ubiegał się o urzędy: W 1920 ponownie kandydował do Izby Reprezentantów z tego samego okręgu, ale nie uzyskał nominacji republikańskiej. W wyborach wystartował jako kandydat niezależny i zajął trzecie miejsce z 10,0% głosów. W 1922 rywalizował z urzędującym senatorem Frankiem B. Kelloggiem o nominację republikańską do Senatu. W prawyborach otrzymał 123 765 głosów (33,54%). W 1923 kandydował w wyborach uzupełniających do Senatu, ale w republikańskich prawyborach zajął siódme miejsce spośród dziewięciu kandydatów. Otrzymał tylko 5851 głosów (3,40%). W 1924 bez powodzenia ubiegał się o stanowisko prezesa Sądu Najwyższego Minnesoty. Do 1926 przeszedł do Minnesota Farmer-Labor Party i w tym roku kandydował z jej ramienia w 10. okręgu wyborczym Minnesoty. W tym bardziej wiejskim i podmiejskim okręgu zajął odległe drugie miejsce z 34,5% głosów. Wygrał urzędujący republikanin . W 1930 jako kandydat Farmer-Labor Party ubiegał się o mandat senatora, który sprawował republikanin . Zajął trzecie miejsce z 22,89% głosów, za Schallem i kandydatem demokratów .
Izba Reprezentantów (1933–1937) W 1932 ponownie został wybrany do Izby Reprezentantów, tym razem z ramienia Minnesota Farmer-Labor Party. Zasiadał w niej w latach 1933–1937, podczas i . Do 1935 zajmował mandat obsadzany w wyborach ogólnostanowych, a potem reprezentował 3. okręg wyborczy.
W 1934, podczas 73. Kongresu, Lundeen wniósł projekt ustawy o ubezpieczeniu robotników na wypadek bezrobocia (Workers' Unemployment Insurance Bill). Zawierał on szeroki program ubezpieczeń od bezrobocia i ubezpieczeń społecznych, który Komunistyczna Partia Stanów Zjednoczonych opracowała w 1930 i przez kilka następnych lat otwarcie i energicznie popierała. Mimo komunistycznego pochodzenia projektu partia zebrała dla niego znaczne poparcie, m.in. lokalnych organizacji związkowych, związków międzynarodowych i stanowych federacji związkowych. Poparli go też liberałowie niezadowoleni z mniej hojnego i znacznie mniej radykalnego projektu Wagnera-Lewisa, z którego powstała . Z pomocą Lundeena podkomisja Komisji Pracy wysłuchała 80 świadków, którzy mówili o korzyściach z projektu i o położeniu bezrobotnych. Wielu z nich było komunistami, w tym przewodniczący partii . Komisja Pracy niewielką większością głosów skierowała projekt pod obrady Izby, ale kierownictwo Izby, które nie chciało konkurencji dla projektu Wagnera-Lewisa, zablokowało go.
Praca senatorska (1937–1940) Wybory w 1936 roku W 1936 Minnesota Farmer-Labor Party wystawiła urzędującego gubernatora Minnesoty, popularnego , w wyborach na miejsce w Senacie zwolnione po śmierci Schalla. Olson zmarł jednak 22 sierpnia na raka żołądka w wieku 44 lat. Stanowy komitet centralny partii wybrał na jego miejsce Lundeena, który zdecydowanie wygrał wybory z republikaninem , byłym gubernatorem stanu.
Kadencja mały|Lundeen na zdjęciu ze studia Harris & Ewing, kwiecień 1940 Lundeen zasiadał w Senacie od 3 stycznia 1937, w i , aż do śmierci. Początkowo okazywał sympatię Komunistycznej Partii: pod koniec 1936 jako senator elekt przemawiał na spotkaniu „Przyjaciół Związku Radzieckiego” w Madison Square Garden, zwracając się do słuchaczy per towariszczi („towarzysze”). Pozostał jednak zdecydowanym izolacjonistą, a Earl Browder potępił go później jako reakcjonistę.
Jego „żarliwe przywiązanie do izolacjonizmu”, jak ujęła to Ana Radelat z MinnPost, zaczęło go zbliżać do Amerykanów popierających nazistowskie Niemcy. Często kontaktował się z George’em Sylvesterem Viereckiem, czołowym nazistowskim agentem w USA. Podczas pierwszej kadencji w Izbie Reprezentantów publikował w tygodniku Vierecka . Viereck płacił Lundeenowi za szerzenie nazistowskiej propagandy, często korzystał z jego biura i „czasami dyktował przemówienia dla Lundeena, otwarcie używał telefonów senatora, aby uzyskać materiały od z [niemieckiej] ambasady”. Niektóre z tych przemówień były wyraźnie proniemieckie i izolacjonistyczne. Viereck polecał pracownikom Lundeena drukować tysiące, a w niektórych przypadkach miliony egzemplarzy przemówień, które potem rozsyłano do obywateli.
Lundeen założył komitet Make Europe Pay War Debts Committee (później nazwany Islands for War Debts Committee) i przewodniczył mu. Komitet wzywał do zajęcia brytyjskich terytoriów w Indiach Zachodnich jako spłaty długów, które Wielka Brytania zaciągnęła u Stanów Zjednoczonych podczas I wojny światowej. Był to prawdopodobnie izolacjonistyczny zabieg z zakresu public relations, który miał przypominać Amerykanom, że Stany Zjednoczone nie powinny dalej pomagać państwu, które już było im winne pieniądze.
14 czerwca 1939 roku Lundeen dołączył do delegacji cywilów i dziennikarzy na pokładzie niszczyciela typu Sims USS Hammann podczas prób morskich u wybrzeży Fire Island. Okręt osiągnął maksymalną prędkość 40 węzłów, zatrzymał się całkowicie w 58 sekund, a następnie popłynął wstecz z prędkością 20 węzłów. Lundeen powiedział, że to doświadczenie było „niesamowite”, a ten test pokazał, że amerykańscy projektanci okrętowi „nie muszą się nikomu kłaniać”.
Jako senator Lundeen wymagał od swoich asystentów, by oddawali mu część pensji, i groził zwolnieniem tym, którzy odmówią.
Zdecydowanie sprzeciwiał się ustawie o poborze z 1940 roku ().
Śmierć i śledztwo FBI 31 sierpnia 1940 Lundeen był pasażerem lotu 19 linii z Waszyngtonu do Detroit. Samolot rozbił się po południu w pobliżu Lovettsville w stanie Wirginia. Wszystkie 25 osób na pokładzie zginęło. Lundeena pochowano na Cmentarzu Narodowym Fort Snelling.
Na pokładzie byli także agent specjalny FBI, drugi pracownik FBI i prokurator z Wydziału Kryminalnego Departamentu Sprawiedliwości USA. Dyrektor FBI J. Edgar Hoover zaprzeczył, że agenci obecni w samolocie obserwowali Lundeena.
przez tydzień badała przyczyny katastrofy, ale nie ustaliła ich jednoznacznie. Według ustaleń koronera z hrabstwa w Wirginii, w którym doszło do katastrofy, jej przyczyną była prawdopodobnie pogoda. Nad okolicą przechodziła wtedy gwałtowna burza. Samolot mógł zostać trafiony piorunem, a do katastrofy mógł się też przyczynić błąd pilota podczas lotu w strefie uskoku wiatru.
Gubernator Minnesoty mianował na miejsce Lundeena w Senacie . Ball sprzeciwiał się Nowemu Ładowi, ale w polityce zagranicznej zajął inne stanowisko niż Lundeen. Głosował za programem Lend-Lease prezydenta Franklina D. Roosevelta, by Wielka Brytania mogła być „barierą między nami a wszelkimi zamiarami, jakie Hitler i jego sojusznicy mogą mieć wobec tego kontynentu”.
W 2022 Rachel Maddow wydała serię podcastów zatytułowaną Ultra, w których badała współudział Lundeena w operacjach wywiadowczych i propagandowych nazistowskich Niemiec w USA w ciągu 12–18 miesięcy bezpośrednio poprzedzających przystąpienie Stanów Zjednoczonych do II wojny światowej. W chwili śmierci Lundeena FBI badało jego powiązania z Viereckiem, który szerzył w USA prohitlerowską i antysemicką propagandę.
Po katastrofie żona Lundeena, Norma, próbowała oczyścić jego imię, ukrywając związki męża z nazistowskim reżimem. W ciągu dwóch dni od katastrofy pojechała do biura zmarłego męża na Kapitolu, żeby zabrać dokumenty łączące go z Viereckem. W ciągu roku od katastrofy kilku dziennikarzy zaczęło informować, że Viereck był ghostwriterem Lundeena i pisał jego przemówienia. Norma Lundeen, chcąc zablokować publikację tych wiadomości, występowała w audycjach radiowych, w których oczerniała zajmujących się tą sprawą dziennikarzy i twierdziła, że „nikt nie pisał przemówień [jej] męża”. Jednemu z dziennikarzy radiowych groziła procesem sądowym. Obrona wezwała ją na świadka w procesie Vierecka, którego prokurator William Maloney oskarżył o naruszenie . Norma Lundeen zeznała wtedy fałszywie, że wprawdzie zabrała dokumenty dotyczące Vierecka, ale zaginęły one podczas włamania do jej domu. Później dokumenty te odnalazły się w rodzinnym archiwum Lundeenów.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykanie pochodzenia szwedzkiego Kategoria:Amerykańscy kolaboranci III Rzeszy Kategoria:Członkowie Izby Reprezentantów Minnesoty Kategoria:Członkowie Izby Reprezentantów Stanów Zjednoczonych z Minnesoty Kategoria:Ofiary katastrof lotniczych w Stanach Zjednoczonych Kategoria:Republikanie (Stany Zjednoczone) Kategoria:Senatorzy z Minnesoty Kategoria:Urodzeni w 1878 Kategoria:Zmarli w 1940