Kamienica Hirschela – zabytkowa kamienica mieszczańska znajdująca się przy ulicy Podwale 69 we Wrocławiu. Kamienica połączona jest z sąsiednią kamienicą nr 68 i razem stanowią siedzibę Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia im. Ryszarda Bukowskiego.
Historia posesji i kamienicy thumb|left|Kamienica Hirschela kilka lat po wzniesieniu z widocznymi bogatymi zdobieniami na elewacji thumb|left|260px|Klatka schodowa w kamienicy Pomiędzy ówczesnymi ulicami Bahnhof Strasse (obecne ul. Dworcowa) a Vorwerk Strasse (obecnie ul. Komuny Paryskiej), jeszcze w latach 40. XIX wieku znajdowały się założenia ogrodowe zwane Knysche Knie lub ogrody karczmarza Kny. Na planie Wrocławia z 1827 roku autorstwa Eduarda Hoffmanna w tym kwartale, przy ul. Am Stadtgraben (obecnie ul. Podwale) widoczne są dwa budynkiMapa z 1827; na planie Carla Heinricha Studta z 1853 roku były one oznaczone jako budynki sierocińcaMapa z 1853. Zachodnia parcela od ulicy Dworcowej była już zabudowana. Około roku 1846 teren ten został wykupiony przez członka Rady Miejskiej, Davida Bülowa, który prawdopodobnie w miejsce starszych budynków wzniósł swoją wolnostojącą, trzykondygnacyjną willę. Od strony wschodniej, w 1861 roku architekt Felix Nagórski wybudował własną willę. Oba budynki, zachodnie i wschodnie sąsiadowały z willą i z otaczającym go ogrodem. Na początku lat 80. XIX wieku cały kwartał od ul. Dworcowej do Komuny Paryskiej przylegający do ul. Podwale został wykupiony przez Śląskie Towarzystwo Akcyjne Nieruchomości i został podzielony na parcele. W tym samym też okresie willa Bülowa została wyburzona. W jej miejsce zaprojektowano dwie kamienice. Autorem obu projektów była berlińska spółka architektoniczna Cremer & Wolfenstein a jego wykonawcą była firma budowlana Heinricha Simona. Według Hryniewicza i Bińkowskiej kamienica nr 68 była własnością Simona a druga o numerze 69 należała do rentiera Jonasa Hirschela lub została mu sprzedana przez Simona zanim została ukończona. W maszcie wieńczącym dach oraz na kracie drzwi wejściowych do sieni znajdowały się inicjały pierwszego właściciela "JH". Właściciele budynku zajmowali pierwszą i drugą kondygnację a trzecia była wynajmowana. Kamienica należała do rodziny Hirschelów do lat 30 XX wieku. Wówczas nowym właścicielem został Carl Becker. W 1933 roku pierwszą kondygnację wynajmowało Gotajski Bank Ubezpieczeń od Ognia, które z w kolejnych latach wydzierżawiło całą kamienicę.
Opis architektoniczny Kamienice Hirschela wraz ze skrzydłem bocznym wzniesiono w 1882 roku. Jej wykonawcą był majster murarski Julius Thiem. W założeniu był poprzedzony przedogrodem a na tyłach budynku rozciągał się właściwy ogród sięgający do obecnej ulicy Hercena. Czteroosiowa fasada, trzykondygnacyjnego budynku, utrzymana była w dwóch połączonych stylach: manieryzmu i baroku, według Zbigniewa Łabędzkiego nawiązującego do baroku śląskiego.
Na poziomie piwnicy, elewacja jest gładko otynkowana z poziomymi boniami. W prawej osi na parterze znajduje się prostokątny zamknięty spłaszczonym łukiem otwór wejściowy prowadzący do reprezentacyjnej sieni a z niej do usytuowanych centralnie monumentalnej klatki schodowej oświetlonej z góry poprzez świetlik. W drugiej osi od lewej znajduje się trzykondygnacyjny ryzalit zakończony balkonem. Jego krawędzie na pierwszej kondygnacji ujęte są boniowanymi lizenami a na drugiej pilastrami. W wyeksponowanej ryzalitem części elewacji znajdują się po trzy otwory okienne; na pierwszej kondygnacji oddzielone są prostymi półkolumnami a na drugiej kondygnacji kolumnami w jońskim porządku. Wszystkie pilastry, półkolumny i lizeny wsparte są na prostopadłościennych cokołach. Balkon na trzeciej kondygnacji ryzalitu posiada murowaną balustradę ze słupkami na narożach. Z tarasu do wnętrza prowadzą drzwi zamknięte łukiem a po jego bokach umieszczone zostały małe, wąskie, prostokątne otwory okienne ujęte lizenami zwieńczonymi odcinkiem belkowania z podwójnym gzymsem nad drzwiami. Pozostałe otwory okienne na pierwszej kondygnacji zamknięte są łukiem z boniowanymi klińcami. Na drugiej i trzeciej kondygnacji prostokątne okna posiadają proste gzymsy. Na trzeciej kondygnacji, w osi wejściowej znajdują się dwa węższe otwory okienne zamknięte łukiem pełnym. Nad drzwiami balkonowymi górny gzyms ma formę trójkątnego naczółka. Nad gzymsem wieńczącym, nad ryzalitem umieszczona jest wybudówka w formie czterospadowego dachu o płaskim zakończeniu. W środku wybudówki znajduje się owalny otwór okienny w opasce i bogato zdobionej oprawie architektonicznej. Cała elewacja frontowa była bogato zdobiona neomanierystycznymi i neobarokowymi dekoracjami obecnie niezachowanymi.
Oficyny kamienicy pokryte są dachem jednospadowym o spadach w kierunku podwórza. Między nimi, nad klatką schodową z krętymi schodami znajduje się ośmioboczna kopuła ze szpicą i różą wiatrów. Całość pokrywa dach jednospadowy o spadzie w kierunku elewacji podwórza. W 1899 roku w tylnej elewacji zamontowano balkony
Na każdej kondygnacji znajdowało się jedno duże mieszkanie o powierzchni ok. 500 m²; zaprojektowany apartament na parterze był najbardziej luksusowym z bezpośrednim dostępem do ogrodu frontowego. Komunikację między piętrami zapewniała centralna reprezentacyjna klatka schodowa oraz dwie klatki: boczna dla służby i w oficynie.
W 1919 roku zmniejszono apartament na 2 piętrze, wyodrębniając osobne mieszkanie w skrzydle. Kamienica otrzymała ogrzewanie centralne z kotłowni i nowe łazienki. Przebudową i projektem zajęła się firma Simon & Halpaap. Po zmianie funkcji budynku na biurowy w 1933 i 1939 roku, pomieszczenia dodatkowo podzielono i zmieniono lub wymieniono wewnętrzną stolarkę drzwiową. W 1939 roku, na zlecenie Banku, według projektu Maxa Güntera, usunięto z elewacji elementy dekoracyjne.
Według Zbigniewa Łabęckiego w 1938 roku wykonano loggie nad wejściem do budynku według projektu Maxa Güntera co nie potwierdzają zachowane zdjęcia z 1889 roku na którym loggia nad wejściem już się znajduje.
Po 1945 Po 1945 roku na tyłach kamienicy, pod adresem Hercena 3/5 wybudowano siedzibę Wojewódzkiego Biura Projektów przylegającą do budynków oficyny kamienicy. W kolejnych latach budynek oficyny został zaanektowany dla potrzeb Biura ale nie jest on połączony z kamienicą nr 69. W 1945 roku kamienica została przejęta przez skarb państwa i służyła jako kamienica czynszowa. W 1961 roku została przekazana Wojewódzkiemu Biurowi Projektów. W tym samym roku kamienica została przystosowana do celów biurowych. Zlikwidowano łazienki, zmieniono układ wnętrz, zlikwidowano loggie i zmieniono pokrycie dachu. W 1980 roku przeprowadzono remont elewacji tylnej, usuwając jednocześnie balkony.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
K69