Krążowniki typu Méndez Núñez – typ dwóch hiszpańskich lekkich krążowników z okresu międzywojennego, zbudowanych w Hiszpanii, określany też jako typ Blas de Lezo. Jeden okręt „Blas de Lezo” zatonął na skałach przed hiszpańską wojną domową, a drugi „Méndez Núñez” służył do 1963 roku, po przebudowie na krążownik przeciwlotniczy w okresie powojennym.
Wyporność normalna okrętów wynosiła 4725 ton, a uzbrojenie główne stanowiło sześć pojedynczych armat kalibru 152 mm. Napędzały je turbiny parowe, pozwalając na osiągnięcie prędkości 29 węzłów.
Historia powstania Po klęsce w wojnie amerykańsko-hiszpańskiej w 1898 roku marynarka Hiszpanii przeżywała dłuższy okres stagnacji. Na początku XX wieku ukończono jedynie kilka zaczętych wcześniej krążowników, które szybko stały się przestarzałe. Dopiero 30 lipca 1914 roku parlament – Kortezy uchwalił budowę nowego okrętu tej klasy „Reina Victoria Eugenia”, który zarazem był pierwszym hiszpańskim nowoczesnym krążownikiem o napędzie turbinowym. Był on opracowany w ramach współpracy z brytyjskim przemysłem okrętowym i wywodził się z konstrukcji krążowników typu Birmingham. W tym czasie minister marynarki Augusto Miranda pracował już nad kolejnym planem rozbudowy floty. Jeszcze przed rozpoczęciem budowy pierwszego krążownika, po wybuchu I wojny światowej, 17 lutego 1915 roku Kortezy uchwaliły plan przewidujący budowę dwóch dalszych krążowników, sześciu okrętów podwodnych i szeregu mniejszych jednostek. Wkrótce potem plan poszerzono do czterech krążowników, za łączną kwotę 60 milionów peset. Hiszpanie zdecydowali jednak nie kopiować krążownika „Reina Victoria Eugenia”, lecz zbudować jednostki w oparciu o nowszy, chociaż nieco mniejszy brytyjski projekt. Ich konstrukcja była podobna do brytyjskich krążowników grupy typów C, aczkolwiek z istotnymi zmianami, w tym nieco większymi wymiarami, zmienioną sylwetką, innym uzbrojeniem i wzmocnioną siłownią przystosowaną do mieszanego opalania (zmiany na podstawie s. 59-60 i 379). Publikacje na ogół podają, że projekt oparto na typie Caledon, jednakże zawierał on także cechy wcześniejszych typówO oparciu okrętów na typie Caledon piszą , i . Od wszystkich okrętów grupy typów C hiszpańskie okręty różniły się większą wypornością (o około 500 ton), długością (o 3-5 m) i szerokością (o około metr), liczbą kotłów, rozmieszczeniem artylerii i sylwetką z trzema kominami zamiast dwóch (z wyjątkiem najwcześniejszego typu Caroline). Napęd za pomocą czterech śrub oraz starszy dziób taranowy hiszpańskich okrętów odpowiadają jednak wcześniejszym typom krążowników tej grupy, do typów Cambrian i Centaur (budowanych od końca 1914 roku), natomiast od typu Caledon budowanego od 1916 roku miały one już zupełnie inną prostą nachyloną dziobnicę oraz dwie turbiny i dwie śruby (por. ). Zmiany w części wynikały z chęci pozostawienia połowy kotłów opalanych węglem, jak w krążowniku „Reina Victoria Eugenia”, biorąc pod uwagę, że w koloniach mogło być trudniejsze zaopatrzenie w paliwo płynne, podczas gdy nowe brytyjskie okręty miały już kotły opalane tylko mazutem.
Budowę pierwszej pary okrętów „Blas de Lezo” i „Méndez Núñez” rozpoczęto w stoczni SECN w Ferrolu dopiero 9 kwietnia i 28 września 1917 roku, lecz z powodu neutralności Hiszpanii podczas wojny oraz opóźnień w dostarczaniu zamówionych mechanizmów z Wielkiej Brytanii, przeciągnęła się ona do lat powojennych. W 1919 roku zrezygnowano z budowy dwóch dalszych okrętów tego typu, zamawiając je później ponownie już jako krążowniki nowszego typu Principe Alfonso. Pierwszy miał nosić imię „Blas de Lezo”, a drugi „Méndez Núñez”, lecz z racji tego, że w 1924 roku przypadało stulecie urodzin admirała Casto Méndez Núñeza (1824-1869), postanowiono oddać w tym roku do służby krążownik o tej nazwie, a ponieważ budowa „Blas de Lezo” była bardziej zaawansowana, dekretem królewskim 6 marca 1922 roku, jeszcze przed wodowaniem, zamieniono nazwy obu okrętom. Pierwszy z budowanych okrętów został zwodowany 27 lipca 1922 roku, a drugi 3 marca 1923 roku. W konsekwencji „Méndez Núñez” został wcielony do służby w marynarce hiszpańskiej w 1924 roku, a „Blas de Lezo” 13 maja 1925 roku.
Krążowniki typu Méndez Núñez w chwili ukończenia były oparte na już przestarzałym projekcie wywodzącym się sprzed I wojny światowej. W efekcie były one mniejsze i słabiej uzbrojone od wszystkich wchodzących do służby w latach 20. krążowników, zwłaszcza biorąc pod uwagę mało racjonalne rozmieszczenie artylerii, przez co dysponowały najsłabszą salwą burtową z czterech działNa podstawie (całość). Liczbę czterech dział w salwie burtowej miały jeszcze jedynie japońskie mniejsze, budowane równolegle lecz ukończone w 1919 roku krążowniki lekkie typu Tenryū.
+ Okręty typu Méndez NúñezDaty według . W publikacjach daty położenia stępki i wodowania bywają zamienione, zgodnie z pierwotnym przyporządkowaniem nazw (np. )Nazwapołożenie stępkiwodowaniewejście do służbylos Méndez Núñez 09.04.1917 27.07.1922 1924wycofany w 1963Blas de Lezo 28.09.1917 03.03.192313.05.1925zatonął 11.07.1932
Opis Opis ogólny i kadłub thumb|Sylwetka „Méndez Núñez” w 1932 Ogólna architektura krążowników typu Méndez Núñez była typowa dla krążowników lekkich z początku I wojny światowej, z niewielką nadbudówką dziobową i prawie całą artylerią na jednym poziomie. Kadłub miał podniesiony pokład dziobowy na ok. 1/3 długości. Linie teoretyczne kadłuba i podział wewnętrzny były wzorowane na brytyjskich pierwowzorach. Dziobnica była taranowa w dolnej części, a w górnej wychylona do przodu, podobnie jak w krążowniku „Reina Victoria Eugenia” i brytyjskich wczesnych jednostkach typu C. Na pokładzie dziobowym znajdowało się pojedyncze działo głównego kalibru, za nim cylindryczna pancerna , a dalej oddzielona od niej niewielka nadbudówka, za którą był pochyły maszt dziobowy. Na końcu pokładu dziobowego, za masztem, znajdowały się dwa działa rozsunięte na burty. Pokład dziobowy przechodził dalej w pokład wąskiej pokładówki, stanowiącej podstawę dla trzech pochyłych kominów, z których trzeci był nieco węższy od pozostałych. Na rufie znajdowała się niska nadbudówka, na pokładzie której były dwa dalsze działa rozsunięte na burty. Na pokładzie rufowym, niżej od pozostałych, umieszczone było w osi podłużnej kadłuba szóste działo. Kadłub był podzielony grodziami na 14 głównych przedziałów wodoszczelnych. W rejonie kotłowni zastosowano grodzie wzdłużne przy burtach (nachylające się do wewnątrz kadłuba), z zasobniami węglowymi w rejonie linii wodnejNa podstawie i rysunków .
thumb|„Méndez Núñez” po modernizacji w 1950 Po modernizacji w końcu lat 40. na „Méndez Núñez” zastosowano wydłużony wznoszący się pokład na dziobie, a trzy kominy zastąpiono przez dwa szersze. Całkowicie zmieniono nadbudówki, które stały się rozbudowane, z trzema działami w superpozycji na dziobie i rufie, przy czym najwyższe działo stało na pierwszym piętrze nadbudówki, a środkowe na platformie o wysokości połowy piętra.
Wyporność normalna podawana była początkowo na 4650 ton angielskich (4725 ton metrycznych). Spotykana jest też w publikacjach wartość 4780 ton. Wyporność pełna podawana jest na 6043 tony6043 tony w (prawdopodobnie tony angielskie) i , natomiast 6045 ton w i . Długość całkowita wynosiła 140,8 m, a między pionami 134,1 m. Szerokość wynosiła 14 m. Zanurzenie normalne sięgało 4,36 m, a maksymalne 4,75 m. Długość była identyczna jak krążownika „Reina Victoria Eugenia”, przy mniejszej o metr szerokości i o 850 ton wyporności (brytyjski typ Caledon miał kadłub krótszy o 3,6 m i węższy o metr, a wyporność normalną 4120 ts).
Załoga etatowo liczyła 343 osoby, a po modernizacji 370Według , liczebność załogi doszła po modernizacji do 467 osób..
Uzbrojenie thumb|Model „Blas de Lezo” Uzbrojenie główne krążowników stanowiło sześć pojedynczych dział kalibru 152 mm Vickers Mk T o długości lufy 50 kalibrów (L/50)Tak według i Według , działa nosiły oznaczenie Mk V (litera).. Działa były konstrukcji brytyjskiej, produkowane na licencji w zakładach San Carlos. Ich długość lufy była o pięć kalibrów większa od standardowych dział brytyjskiej marynarki. Działa osłonięte były maskami przeciwodłamkowymi. Kąt podniesienia lufy wynosił do 15°, a donośność 15 000 m (realnie mniej)Tak według . Według , podczas wojny domowej w raporcie dla ministerstwa o potrzebie przezbrojenia wskazano, że efektywna donośność wynosi 12 000 m.. Strzelały pociskami o masie 45,4 kg. Rozmieszczenie dział tworzyło dwa trójkąty na dziobie i rufie – jedno działo umieszczone centralnie na pokładzie dziobowym, dwa na jego końcach po bokach nadbudówki dziobowej, dwa działa na nadbudówce rufowej obok siebie i jedno na pokładzie głównym na rufie. W stosunku do typu Caledon miały o jedno działo więcej, lecz na skutek ustawienia czterech z dział na burtach, salwę burtową stanowiło jedynie cztery działa (na Caledon – wszystkie pięć ustawione w osi symetrii). Przewagą było natomiast to, że ogień na wprost w kierunku dziobu i rufy i na ostrych kątach kursowych mogły teoretycznie prowadzić po trzy działa. Sam kaliber dział był typowy dla krążowników lekkich, lecz na skutek małego kąta podniesienia dział, miały one stosunkowo małą donośność, wystarczającą jedynie w latach 20.
Uzbrojenie przeciwlotnicze składało się z czterech dział przeciwlotniczych 3-funtowych kalibru 47 mm Vickers Mk IV L/50. Dwa z nich umieszczono na śródokręciu w rejonie kominów (między pierwszym a drugim na prawej burcie i między drugim a trzecim na lewej burcie), a dwa symetrycznie na platformach po bokach mostka rufowego. Uzupełniały je cztery karabiny maszynowe kalibru 7 mm, które mogły być też wykorzystywane przez oddziały desantowe. Oprócz tego okręty zabierały działo kalibru 76 mm Armstrong L/17 na lawecie lądowej dla oddziałów desantowych.
Broń podwodną stanowiło 12 wyrzutni torped kalibru 533 mm w czterech potrójnych aparatach na pokładzie górnym, po dwa na każdej z burt na śródokręciu.
Okręty były wyposażone w dwa dalmierze o bazie 2,5 m i jeden półtorametrowy. Do walki nocnej posiadały cztery reflektory o średnicy 610 mm, zamienione po modernizacji „Méndez Núñeza” na dwa o średnicy 900 mm.
thumb|„Méndez Núñez” po modernizacji Po II wojnie światowej przebudowano „Méndez Núñez” na krążownik przeciwlotniczy; został on wówczas zmodernizowany i przezbrojony w osiem pojedynczych dział uniwersalnych kalibru 120 mm, z których sześć rozmieszczono w osi symetrii okrętu, w trzech poziomach na dziobie i rufie, a dwa po bokach rufowej nadbudówki (nieco podobnie do amerykańskich krążowników typu Atlanta). Działa były również konstrukcji brytyjskiej Vickers-Armstrong Mk F, produkowane na licencji. Długość lufy wynosiła L/45 (faktycznie 47,4 kalibru), a strzelały pociskami o masie 22 kg. Nowe działa miały większą donośność od poprzednich – 20 400 m. Kąt podniesienia luf wynosił od -5° do +80°. Działa zamontowane były w stanowiskach z maskami Mk M. Z lekkiego uzbrojenia okręt otrzymał pięć podwójnych stanowisk niemieckich półautomatycznych armat przeciwlotniczych kalibru 37 mm C/30 i osiem pojedynczych działek kalibru 20 mmLiczbę 10 działek 37 mm i 8 działek 20 mm podaje i jest ona zgodna z podaną w oraz szczegółowymi planami w , pokazującymi pięć podwójnych stanowisk 37 mm i osiem pojedynczych 20 mm. Według , okręt miał pięć podwójnych działek 37 mm i osiem poczwórnych 20 mm, co jest powielane w innych publikacjach, lecz prawdopodobnie wynika z omyłki (dawałoby to bardzo dużą liczbę 32 działek 20 mm). podaje cztery podwójne stanowiska działek 37 mm i cztery poczwórne 20 mm.. Zdjęto połowę wyrzutni torped, pozostawiając dwie potrójne wyrzutnie. Okręt otrzymał też dwa miotacze bomb głębinowych. W 1949 roku okręt wyposażono w dwa dalocelowniki Hazemeyer z 4-metrowymi dalmierzami.
Opancerzenie