herb Położenie w Prusach Wschodnich bezramki|129x129px Podstawowe dane Czas 1818–1945 Kraj: Prusy prowincja Prusy Wschodnie rejencja Królewiecka Siedziba administracyjna Braniewo powierzchnia 946,86 km² Liczba mieszkańców 62 317 (17 maja 1939) Gęstość zaludnienia 66 mieszkańców na km² Tablice rejestracyjne przewidywane w 1953 r.: BBG Struktura powiatu braniewskiego 96 parafii i1 dzielnica dworskaw 20 okręgach administracyjnych Powiat braniewski (Kreis Braunsberg) – okręg w dawnych Prusach Wschodnich, który istniał w latach 1818–1945. Wcześniej, od 1773 do 1818, na Warmii również istniał powiat braniewski, który jednak obejmowała znacznie większy obszar. W 1818 nastąpiła reorganizacja powiatów, której zasadniczym celem było zmniejszenie ich obszaru. Powiat braniewski obejmował północną Warmię i graniczył z Zalewem Wiślanym od północnego zachodu. Rzeka Pasłęka, która wpada do Zalewu Wiślanego na terenie powiatu, stanowiła południowo-zachodnią granicę powiatu z powiatem pasłęckim (Kreis Preußisch Holland).

Historia mały|lewo|Mapa powiatu braniewskiego Teren dawnego powiatu braniewskiego historycznie należał do Księstwa warmińskiego, które w 1772 roku w ramach pierwszego rozbioru Polski przypadło Królestwu Prus. Po włączeniu do państwa pruskiego w 1773 na Warmii utworzono dwa okręgi administracyjne: braniewski (Braunsberg) i lidzbarski (Heilsberg), które zostały podporządkowane Królewieckiej Kamerze Wojenno-SkarbowejGeorg von Viebahn (Hrsg.):. Georg Reimer, Berlin 1858, s. 296 (google.de).. Okręg braniewski w tym czasie miał powierzchnię ok. 1540 km² i obejmował stare warmińskie urzędy (Ämter): Braniewo, Frombork, Dobre Miasto, Pieniężno i OrnetaMax Toeppen: Historisch-comparative Geographie von Preussen. Gotha: Perthes 1858, Seite 323.Friedrich Justin Bertuch (Hrsg.):. Landes-Industrie-Comptoir, Weimar 1810 (google.de).Ludwig von Baczko: Friedrich Nicolovius, Königsberg und Leipzig 1803, s. 32 (google.de)..

W ramach dokonywanych pruskich reform administracyjnych zaistniała potrzeba kompleksowej reformy powiatowej w całych Prusach Wschodnich, gdyż utworzone w latach 1752 i 1773 okręgi okazały się nieodpowiednie i zbyt duże. Z dniem 1 lutego 1818 z północno-wschodniej części dotychczasowego powiatu braniewskiego utworzono Kreis Braunsberg. Początkowo obejmował katolickie parafie Błudowo, Braniewo, Frombork, Babiak, Wierzno Wielkie, Henrykowo, Długobór, Łajsy, Lechowo, Pieniężno, Mingajny, Piotrowiec, Płoskinia, Pluty, Szalmia, Tolkowiec i OsetnikMax Toeppen:. Justus Perthes, Gotha 1858, s. 343 i nast. (google.de).. Starostwo powiatowe znajdowało się w Braniewie. 1 kwietnia 1819 ponownie zmieniono granice powiatu. Parafia Babiak z powiatu braniewskiego przeszła do powiatu lidzbarskiego, a parafia Orneta została przeniesiona z powiatu lidzbarskiego do powiatu braniewskiegoLandkreis Braunsberg Verwaltungsgeschichte und die Landräte auf der Website territorial.de..

Powiat braniewski został przydzielony do okręgu administracyjnego Królewiec, który powstał w 1808 z dawnej Kamery Wojenno-Skarbowej w Królewcu. Od 1 grudnia 1829 powiat braniewski – po połączeniu Prus Wschodnich i Prus Zachodnich – należał do Prowincji Prusy (Provinz Preußen) z siedzibą w Królewcu. Od 1 lipca 1867 powiat należał do Związku Północnoniemieckiego, od 1 stycznia 1871 do Cesarstwa Niemieckiego (Deutsches Reich). 1 kwietnia 1878 nastąpił podział prowincji i powrócono do sytuacji sprzed 1824 roku, powiat braniewski stał się ponownie częścią Prus Wschodnich.

30 września 1929 w powiecie braniewskim, podobnie jak w całych Prusach, dokonano zmian terytorialnych, w ramach których wszystkie obszary dworskie zostały zlikwidowane i przydzielone sąsiednim gminom wiejskim.

W marcu 1945 Armia Czerwona zajęła teren powiatu braniewskiego, a następnie, po zakończeniu wojny, przekazała pod administrację władz polskich. Początkowo utrzymywane były granice przedwojennego powiatu. 19 maja 1946 dla miasta oraz dla powiatu wprowadzono polską nazwę BraniewoZarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ()..

80% przedwojennych mieszkańców powiatu opuściło domostwa uciekając na Zachód lub zostało wywiezionych do Związku Radzieckiego jako robotnicy przymusowi. Pozostali zostali poddani weryfikacji, w wyniku której większość zostało w okresie od lutego 1946 do 1948 roku wysiedlonych na Zachód.

Współczesny powiat braniewski z miastem powiatowym Braniewo różni się znacznie terytorialnie od przedwojennego – Orneta została wydzielona do powiatu lidzbarskiego, natomiast do powiatu włączono południową część zlikwidowanego powiatu świętomiejskiego.

Liczba ludności Rok Liczba mieszkańców Źródło 1800 49 077Friedrich Justin Bertuch (Hrsg.):. Landes-Industrie-Comptoir, Weimar 1810 (google.de). 1818 24 173Christian Gottfried Daniel Stein:.Vossische Buchhandlung, Berlin 1819, Der Regierungsbezirk Königsberg. 1846 43 674Königliches Statistisches Bureau (Hrsg.): Einwohnerzahlen der Kreise, s. 304. 1871 52 456Die Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Preußen und ihre Bevölkerung 1871. 1890 52 209 1900 53 978 1910 54 613 1925 54 493 1933 56 493 1939 60 051 202138 686

Polityka Starostowie powiatu do 1945 1773–1797Wilhelm Sigismund von Tettau . 1797–Johann von Lingk (przynajmniej do 1812) 1817–1840 (1768–1840) 1840–1854 (1810–1896) 1855–1844Achatius von Auerswald (1818–1883) 1865–1869 (1838–1881) 1869–1878Wilhelm Eduard August Kleemann 1878–1892Albrecht Oberg 1892–1900Friedrich Karl Gramsch (1860–1923) 1900–1905 (1857–1942) 1905–1905Walter JungNachlassdatenbank Bundesarchiv. 1910–1920 1920–1933Karl Stankewitz (1875–1967)R. Zilch, B. Holtz (Bearb.): Die Protokolle des Preußischen Staatsministeriums 1817–1934/38. Band 12/II. In: Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften (Hrsg.): Acta Borussica. Neue Folge. Olms-Weidmann, Hildesheim 2003, S. 705. (Online; PDF 2,2 MB). 1933–1941Bernhard Nienaber (* 1885) 1942–1943Wolfgang Born (* 1903) 1943–Haeszner (pełniący obowiązki) 1944Kolhoff

Wybory W Cesarstwie Niemieckim okręg braniewski wraz z okręgiem lidzbarskim tworzyły jeden okręg wyborczy w wyborach do Reichstagu pod nazwą „Königsberg 6”. W tym mocno katolickim okręgu we wszystkich wyborach do Reichstagu w latach 1871–1912 wygrywali kandydaci z katolickiej partii Centrum lub kandydaci ze środowiska osób katolicko-duchownychDatenbank der Reichstagsabgeordneten.. W Republice Weimarskiej partia Centrum zdobyła bezwzględną większość głosów w wyborach do 1933 roku.

Wybory samorządowe Okręg braniewski był podzielony na miasta, gminy wiejskie i do 1928 na obszary dworskie, kiedy to uległy one niemal całkowitej likwidacji. Wraz z wprowadzeniem pruskiej ustawy o samorządach z 15 grudnia 1933 roku wprowadzono z dniem 1 stycznia 1934 jednolite ustawodawstwo samorządowe dla wszystkich gmin.

Miasta i gminy Podział administracyjny 1945 Powiat braniewski składał się w dniu 1 stycznia 1945 z 96 gmin, w tym z miast: Braniewo, Frombork, Pieniężno i Orneta oraz z niezamieszkanego obszaru dworskiego Zalew Wiślany. Miasto Ludność (1939) Miasto Braniewo 21 142 Miasto Frombork 2981 Miasto Pieniężno 4394 Miasto Orneta 7817

Gminy rozwiązane przed 1945 17 października 1928 kilka słabo zaludnionych gmin zostało włączonych do większych.

W 1894 roku gmina Schloßdamm-Braunsberg, dotychczas należąca do urzędu Szyleny, została włączona do miasta Braniewa.

Zobacz też Powiat braniewski

Przypisy

Kategoria:Powiat braniewski Kategoria:Dawne powiaty pruskie (Prusy Wschodnie) Kategoria:Historia Braniewa