Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki (NIAiU) – państwowa instytucja kultury powołana 21 listopada 2017 przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego Piotra Glińskiego, którego przedmiotem działania jest prowadzenie badań nad historyczną i współczesną architekturą, urbanistyką oraz planowaniem przestrzennym, upowszechnianie wiedzy z zakresu tych dyscyplin i wiedzy o dobrach kultury z nimi związanych, w tym prowadzenie działań edukacyjnych, promocyjnych i wydawniczych.
Historia Instytut powołano do życia 21 listopada 2017. Powstanie NIAiU było wyrazem zainteresowania państwa jakością przestrzeni i odpowiedzią na wyraźny brak działań systemowych w zakresie edukacji o przestrzeni i kształtowania kultury architektonicznej w Polsce. Działania podejmowane przez Instytut mają być odpowiedzią na ogromny kryzys polskiej przestrzeni, mający wpływ na jakość życia obywateli. Instytut ma przede wszystkim upowszechniać wiedzę o znaczeniu architektury i przestrzeni oraz uświadamiać znaczenie tych obszarów kultury dla społeczeństwa, oddziaływających na wszystkich użytkowników.
Pierwszym dyrektorem został Bolesław Stelmach, który funkcję pełni do dziś.
Działalność Instytut w swych założeniach ma być przede wszystkim instytucją edukacyjną, realizującą swe zadania poprzez działania wystawiennicze, popularyzatorskie, promocyjne oraz wydawnicze. Instytut ma się przyczyniać do kreowania krytyki architektonicznej, jak także wypracowywania i promowania dobrych praktyk w zakresie przekształcania przestrzeni. Ważnym elementem działalności Instytutu będzie również dokumentacja i archiwizacja dorobku polskich architektów i urbanistów oraz jego udostępnianie szerokiej publiczności.
Edukacja W ramach działań edukacyjnych opracowuje programy i strategie kształcenia dzieci, młodzieży i dorosłych. Powołał też Zespół ds. Powszechnej Edukacji Architektonicznej, poprzez który wypracowuje rozwiązania systemowe – aby edukacja architektoniczna funkcjonowała jako stały element edukacji w Polsce. Jednym z projektów jest Platforma ADE.
Nagroda NIAiU Nagroda NIAiU to interdyscyplinarny konkurs dla absolwentów różnych kierunków na najlepsze prace magisterskie na temat wartości przestrzeni wspólnej. Przyznawany jest corocznie w dwóch kategoriach, teoretycznej i praktycznej (projektowej).
Nauka Instytut prowadzi działalność badawczą, organizuje seminaria, opracowuje i udostępnia archiwalne materiały związane z przedmiotem działania instytutu.
Wydawnictwo W działalności wydawniczej Instytut koncentruje się na książkach popularyzujących wiedzę o powojennej architekturze i urbanistyce, m.in.: Warszawa Gutta, Błażej Pindor, Raster i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2018, Cztery ściany i dach. Złożona natura prostej profesji, Reinier de Graaf, Instytut Architektury, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2019, On i ja. O architekturze i Le Corbusierze, Jerzy Sołtan, Fundacja Centrum Architektury, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2020, U źródeł modernizmu, Józef Rykwert, tłum. Ewa Klekot, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2021, Architektura myślenia, Andrzej Piotrowski, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2022, Architektura i urbanistyka w dokumentach KC PZPR, Andrzej Skalimowski, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2022, Architektura przyjaznych przestrzeni, Krzysztof Chwalibóg, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2022, Antropocen. W stronę architektury regenerującej, red. Kacper Kępiński, Adrian Krężlik, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2022, Dom dla kultury. Spojrzenie na architekturę kibuców i kołchozów, Nicolas Grospierre, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2022, House for Culture, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Nicolas Grospierre, Warszawa 2022, Notes Archikultury. Praktyki i inspiracje. Nadrenia Północna-Westfalia i Meklemburgia-Pomorze Przednie, red. Katarzyna Domagalska, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2022, Ruch tektoniczny. Przewodnik po powojennej architekturze województwa świętokrzyskiego, Kacper Kępiński, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Warszawa 2023,
Wystawy Instytut prowadzi działalność wystawienniczą skupioną na polskiej architekturze, najciekawszych budynkach i projektach oraz postaciach, które wpływały i wpływają na kształt naszego otoczenia.
Zasoby Instytut tworzy kolekcję zasobów elektronicznych związanych z przedmiotem działalności, która udostępniana jest bezpłatnie na jego stronie internetowej. Zasoby zawierają m.in. następujące materiały: zdigitalizowane archiwum wszystkich numerów magazynu Architektura-Murator, wydanych w latach 1994–2011, wypowiedzi pisemne wybranych architektów polskich w ramach serii Credo, skupione w głównej mierze nad problemami przekształcania przestrzeni w Polsce. Wypowiedzi udzielili m.in. Marek Budzyński, Krzysztof Chwalibóg, Stanisław Deńko, Romuald Loegler, projekt Historie mówione polskiej architektury, prowadzony wspólnie z Ośrodkiem Karta, polega na zbieraniu wywiadów autobiograficznych z osobami o wykształceniu architektonicznym lub urbanistycznym, m.in. z Grzegorzem Piątkiem, Agnieszką Cieślik, kolekcja fotografii związanych z wybranymi zagadnieniami tematyki architektonicznej, autorstwa m.in. Nicolasa Grospierre'a, Konrada Pustoły, Andrzeja Tobisa, Platforma ADE, zawierająca materiały wspierające procesy edukacyjne na tematy związane z architekturą i urbanistyką.
Instytut publikuje także podcasty, filmy i przewodniki architektoniczne.
Zobacz też Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej Stowarzyszenie Architektów Polskich
Przypisy
Kategoria:Architektura Polski Kategoria:Polskie państwowe instytucje kultury Kategoria:Śródmieście Północne Kategoria:Urbanistyka w Polsce