Trogon maskowy (Trogon personatus) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny trogonów (Trogonidae). Gatunek jest szeroko rozpowszechniony wzdłuż stoków Andów od Wenezueli do Boliwii, a także w kilku odrębnych lokalizacjach w Wenezueli, Gujanie i skrajnie północnej Brazylii. Opisany po raz pierwszy w roku 1842. Jest gatunkiem najmniejszej troski.
Systematyka Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał John Gould pod nazwą Trogon personata. Opis ukazał się w 1842 roku w „The Annals and Magazine of Natural History including Zoology, Botany, and Geology”. Jako miejsce typowe autor wskazał The Cordillerian Andes, ale nie podał dokładnej lokalizacji. Wyróżnia się dziewięć podgatunków: T. p. assimilis Gould, 1846 T. p. duidae Chapman, 1929 T. p. heliothrix Tschudi, 1844 T. p. personatus Gould, 1842 – trogon maskowy T. p. ptaritepui Zimmer & Phelps,WH 1946 T. p. roraimae (Chapman), 1929 T. p. sanctaemartae Zimmer, 1948 T. p. submontanus Todd, 1943 T. p. temperatus (Chapman), 1923 – trogon andyjski Zaproponowano wydzielenie trogona andyjskiego (T. p. temperatus) do osobnego gatunku, ale wymaga to potwierdzenia.
Etymologia Trogon: trōgōn „owocożerny, gryzący”, od τρωγω trōgō „gryźć”. personatus: – „maskowy”, od – „maska”.
Morfologia Średniej wielkości ptak o długości ciała 25 cm i masie ciała 64 g. Występuje dymorfizm płciowy. Samce mają czarne tęczówki, wokół oka naga, pomarańczowo-czerwona skóra, dziób silny, żółty. Twarz i gardło czarniawe. Głowa, kark, szyja, pierś (do połowy) i plecy niebiesko-zielone. W połowie piersi biała opaska, reszta dolnych części ciała: brzuch, boki i pokrywy podogonowe czerwone. Skrzydła prążkowane w drobne czarno-białe paseczki. Krawędzie lotek pierwszego rzędu z białawymi krawędziami. Sterówki z wierzchu miedziane lub miedzianozielone, od spodu w bardzo wąskie biało-czarne paseczki z dosyć szerokimi białymi zakończeniami. Samice mają czarne tęczówki, wokół oka naga, biała skóra, szersza od strony dzioba i tyłu głowy, dziób żółty. Głowa, pierś, skrzydła, plecy, kuper brązowe. Twarz i gardło czarne. Na piersi biała półopaska, reszta dolnych części ciała: brzuch, boki i pokrywy podogonowe bladoczerwone. Krawędzie lotek pierwszego rzędu z białawymi krawędziami. Sterówki z wierzchniej strony brązowe z czarnymi zakończeniami, od spodniej strony jak u samca.
Podgatunek T. p. sanctaemartae ma bardziej od podgatunku nominatywnego zaznaczone blade obszary na skrzydłach. T. p. roraimae jest mniejszy od podgatunku nominatywnego. Środkowe sterówki ma wyraźnie miedziano-brązowe, dolne sterówki z szerszymi białymi paskami, głowę, grzbiet i pierś intensywniej miedzianą. T. p. duidae wygląda jak T. p. roraimae ze sterówkami od t3 węższymi i wyraźniej prążkowanymi. T. p. ptaritepui podobny do T. p. roraimae, u samic opaska piersiowa o odcieniu oliwkowym. Podgatunek T. p. temperatus ma mniejszy dziób, górę głowy i pierś o odcieniu bardziej niebieskim, u samic białe, nie brązowe zabarwienia na skrzydłach. T. p. assimilis ma dziób mniejszy od podgatunku nominatywnego i najbardziej drobne prążkowanie ogona i skrzydeł ze wszystkich podgatunków. T. p. heliothrix ma nieco mniejszy dziób, bardziej niebiesko-zielony odcień ogona i sterówki od t3 silniej prążkowane niż u T. p. assimilis i T. p. temperatus, ale mniej niż u T. p. personatus. T. p. submontanus podobny do T. p. temperatus, ale ma większy dziób, ubarwienie samca nieco bledsze, a samicy nieco ciemniejsze.
Zasięg występowania Trogon maskowy jest gatunkiem osiadłym. Obserwowane są tylko przemieszczania pionowe związane z porami roku. Jego zasięg występowania według szacunków organizacji BirdLife International obejmuje 5,13 mln km². Poszczególne podgatunki zamieszkują: T. p. assimilis – zachodnie Andy w Kolumbii, zachodnim Ekwadorze i północno-zachodnim Peru, T. p. duidae – południowo-środkową Wenezuelę (tepui w Nizinie Amazonki i północno-zachodni Bolívar), T. p. heliothrix – strefę umiarkowaną w północnym i środkowym Peru (wschodnie stoki Andów), T. p. personatus – subtropikalne lasy górskie w północnej Kolumbii i zachodniej Wenezueli, środkowe i wschodnie Andy od Kolumbii na południe do wschodniego Peru, T. p. ptaritepui – Wenezuelę w południowo-wschodnim Bolívar, m.in. Ptari-tepui, T. p. roraimae – Wenezuelę w południowo-wschodnim Bolívar, pasmo Pacaraima z górą Roraima w południowo-zachodniej części Gujany i w najbardziej na północ wysuniętych obszarach Brazylii, T. p. sanctaemartae – północną Kolumbię (Sierra Nevada de Santa Marta), T. p. submontanus – Andy w południowo-wschodnim Peru (Puno) i w Boliwii (Chuquisaca), T. p. temperatus – wilgotne lasy w środkowych i wschodnich Andach Kolumbii i Ekwadoru.
Ekologia Głównym habitatem trogona maskowego są środkowe i niższe (do drzewek podszytu) partie lasów wilgotnych, deszczowych i mglistych. Spotykany jest także na obrzeżach lasów, w lasach wtórnych i przerzedzonych lasach górskich. W Kolumbii występuje na wysokościach 700–2100 m n.p.m. w Sierra Nevada de Santa Marta, 1400–2900 m n.p.m. w Sierra de Perijá, 1000–2500 m n.p.m. w zachodnich Andach, 2300–3500 m n.p.m. w Andach środkowych i 1900–3600 m n.p.m. we wschodnich Andach. W Ekwadorze 1400–2950 m n.p.m.; w Wenezueli 1500–3000 m n.p.m. na północ od Orinoko i 700–1850 m n.p.m. na południe od tej rzeki.
Dieta składa się z owoców różnych gatunków roślin z rodzin pieprzowatych i kluzjowatych oraz z łapanych w locie owadów. Obserwowany był w stadach mieszanych. Długość pokolenia jest określana na 4,2 roku.
Rozmnażanie Informacje o gniazdowaniu i rozmnażaniu trogona maskowego są bardzo skąpe. W Kolumbii ptaki w kondycji lęgowej obserwowano od kwietnia do sierpnia. Gniazdo w dziupli wykutej w częściowo spróchniałym pniu, w jednym przypadku znajdowało się na wysokości 3 m nad ziemią. W lęgu 2 jaja.
Status W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych IUCN trogon maskowy jest klasyfikowany jako gatunek najmniejszej troski (LC – Least Concern). Liczebność populacji nie jest oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako dość pospolity. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na wylesianie w obrębie zasięgu występowania gatunku.
Przypisy
Systematyka i nazwa polska za:
Linki zewnętrzne
Kategoria:Trogony Kategoria:Ptaki Ameryki Południowej Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1842 roku Kategoria:Taksony opisane przez Johna Goulda Kategoria:Fauna Kolumbii Kategoria:Fauna Peru Kategoria:Fauna Wenezueli Kategoria:Fauna Gujany Kategoria:Fauna Boliwii