Stanisław Tabeński (ur. 4 sierpnia 1890 w Krakowie, zm. 4 marca 1977) – polski architekt, szczególnie aktywny w okresie międzywojennym na terenie województwa śląskiego.
Życiorys mały|Dom Oświatowy Biblioteki Śląskiej
Był synem Mieczysława Tabeńskiego i Stefanii z domu Sieradzka. Uczęszczał do Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie. Maturę zdał w 1907 roku. Następnie uczył się na Wydziale Architektury i Budownictwa Wyższej Szkoły Przemysłowej w Krakowie, którą ukończył egzaminem końcowym z wyróżnieniem w 1911 roku. W miesiącach wakacyjnych 1908 i 1909 roku odbył praktykę zawodową – kierownictwo budowy sądu w Samborze. Był stypendystą Wydziału Krajowego we Lwowie oraz Izby Przemysłowej w Krakowie. Za otrzymane środki wyjechał do Wiednia a potem do Zurychu, gdzie w charakterze słuchacza nadzwyczajnego dwa semestry studiował architekturę. W 1918 roku uzyskał tytuł inżyniera Wydziału Architektury Politechniki w Zurychu.
W latach 1920–1921, jako inżynier „D.O.G. Kraków”, odbył służbę wojskową w Wojsku Polskim.
W 1924 roku Tabeński złożył egzamin na budowniczego przed komisją egzaminacyjną Urzędu Wojewódzkiego Lwowskiego oraz Okręgowej Dyrekcji Robót Publicznych. W 1925 roku podjął pracę w Wydziale Komunikacji i Robót Publicznych Urzędu Wojewódzkiego Śląskiego. Od 1 lutego do 31 sierpnia 1925 roku był kierownikiem biura projektów. Następnie, od 1 października 1925 roku do 31 listopada 1932 roku był głównym kierownikiem administracyjno-technicznym budowy gmachu Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego w Katowicach. W 1930 roku awansował na asesora. Podczas pracy w urzędzie, opracowywał projekty i kierował budową szkół powszechnych w pięciu miejscowościach na Śląsku Cieszyńskim oraz pięciu placówek celnych na granicy polsko-czeskiej. 31 sierpnia 1933 roku, Tabeński zrezygnował z pracy w Urzędzie Województwa Śląskiego. Prawdopodobnie jedną z przyczyn rezygnacji był zakaz wykonywania przez urzędników państwowych prywatnych projektów.
W 1928 roku, w celu poznania współczesnej architektury wnętrz, odbył podróż naukową do Włoch i Szwajcarii.
Należał do wielu stowarzyszeń oraz organizacji. W 1927 roku został sekretarzem Związku Architektów na Śląsku, a od 1934 roku członkiem katowickiego oddziału SARP-u.
Posługiwał się językami obcymi: w mowie angielskim, francuskim oraz mowie i piśmie językiem niemieckim.
Tabeński był czterokrotnie żonaty. 1913 roku ożenił się z Ludmiłą Bereżyńską (rozwód w 1919 roku), z którą miał syna Jerzego (ur. 1915). W 1922 roku wziął w Krakowie ślub cywilny z Seweryną Paleczną (rozwód w poł. lat 30. XX wieku), z którą miał córkę Izabelę (ur. 1923). Około 1939 roku ożenił się z Irmą Rojek. Małżeństwo zakończyło się z początku lat 40. XX wieku. W 1951 roku ożenił się z młodszą od siebie o dwadzieścia siedem lat Ireną Hoffman.
Stanisława Tabeńskiego pochowano na cmentarzu parafii Katedralnej św. Mikołaja w Bielsku-Białej.
Twórczość mały|Gmach dawnego Banku Gospodarstwa Krajowego w Katowicach (2022) mały|Budynek Komunalnej Kasy Oszczędności w Chorzowie
Przekształcił tradycyjny styl szkoły krakowskiej nadając mu własny charakter – unikalny w skali całego regionu. Istotny jest także fakt, że dzięki jego twórczości Katowice awansowały do roli stolicy województwa co pomogło powiązać region z Polskąhttps://www.wnh.umk.pl/panel/wp-content/uploads/Debski-streszczenie.pdf. Podczas kryzysu światowego nastąpił przełom, który szczególnie widać było na przykładzie zmian, które wprowadził do projektu budynku Biblioteki Śląskiej usytuowanego w Katowicach przy ulicy Francuskiej. W projekcie kierował się modą oraz zastosował nowoczesną technologię. Projekt tego gmachu odzwierciedla powściągliwy styl, wynikający zarówno z dekoracyjnej oszczędności nawiązującej do klasycyzmu jak i z gospodarczej zapaści drugiej połowy XX wieku.
Będąc na fali panującego wówczas optymizmu związanego z zakończeniem I wojny światowej, dał temu wyraz dekorując budynek Banku Gospodarstwa Krajowego w Katowicach jaskrawymi kolorami. Gmach ten jest uważany za jeden z najważniejszych budynków art déco znajdujących się w Katowicach.
Stanisław Tabeński inspirował się m.in. architekturą Warszawy i silną tradycją wiedeńską. Podczas tworzenia kolejnych projektów pomocna była znajomość z wojewodą śląskim Michałem Grażyńskim, a także fakt, że sąsiadująca niemiecka część Górnego Śląska polaryzowała poglądy architektów, nierzadko silnie związanych z politykami sanacji.
Realizacje
Dom Oświatowy Towarzystwa Czytelni Ludowych, Katowice, ul. Francuska 12 (1927–1934) Bank Gospodarstwa Krajowego, Katowice, ul. Mickiewicza 3 (1928–1930) Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Chorzowa, Chorzów, ul. Wolności 41a (1935–1937) Budynek mieszkalny Banku Gospodarstwa Krajowego, Katowice, ul. Narcyzów 2 (1929–1931) Kamienica czynszowa Władysława Kowalskiego, Katowice, ul. Zacisze 1 (1936–1937) Kamienica czynszowa Bronisława Pietrzykowskiego, Katowice, ul. Rymera 3 (1937–1938) Budynek mieszkalny Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Katowice, ul. M. Skłodowskiej-Curie (1938–1939); według jednego ze źródeł był on autorem jednego z dwóch projektów budynku, a do realizacji wybrano projekt Wacława Nowakowskiego i Piotra Komornickiego
Projekty niezrealizowane
Willa bliźniacza Wacława Olszaka, Katowice, ul. Małopolska (1938)
Wybrane prace konkursowe
Gmach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Chorzowie (1925) Siedziba Państwowego Seminarium Nauczycielskiego w Pszczynie, IV nagroda (1925) Kościół ewangelicki w Cieszynie (1926) Pałac Ligi Narodów w Genewie (1927) Sanatorium w Istebnej, II nagroda, współautor Józef Rybicki (1929)
Przypisy
Kategoria:Architekci modernizmu Kategoria:Polscy architekci Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Ludzie urodzeni w Krakowie Kategoria:Zmarli w 1977 Kategoria:Architekci związani z Katowicami Kategoria:Członkowie Stowarzyszenia Architektów Polskich