thumb|Grób filolog prof. Danuty Dąbrowskiej (1952–2018) na cmentarzu Centralnym w Szczecinie Danuta Halina Dąbrowska z domu Szkop (ur. 11 marca 1952 w Gdańsku, zm. 16 sierpnia 2018 w Międzywodziu) – polska literaturoznawczyni i krytyczka literacka, działaczka opozycji demokratycznej w czasach PRL, więzień polityczny, profesor dr hab. nauk humanistycznych.
Życiorys Córka Henryka i Hanny. Dąbrowska wychowywała się w środowisku o silnie socjalistycznym profilu edukacyjnym. Uczestniczyła w szkolnych uroczystościach i należała do Związku Młodzieży Socjalistycznej, choć w jej domu obecna była tradycja żołnierzy Armii Krajowej oraz religijne wychowanie przekazywane przez babkę. Pierwsze wątpliwości dotyczące realiów politycznych pojawiły się u niej w 1968 roku, kiedy – jako dziecko – obserwowała wydarzenia w Gdańsku dzięki relacjom starszego brata. Dąbrowska uważa za moment formacyjny wydarzenia Grudnia 1970, które odegrały znaczącą rolę w kształtowaniu jej światopoglądu i późniejszego zaangażowania w działalność opozycyjną. Znalazła się wówczas w rejonie demonstracji przypadkowo: szła do biblioteki, gdy została trafiona strumieniem z armatki wodnej. Jak wspomina, był to dla niej moment przełomowy – zetknięcie z przemocą w przestrzeni publicznej skłoniło ją do krytycznej refleksji nad ówczesnym systemem. Po uzyskaniu informacji o rzeczywistym przebiegu wydarzeń zaczęła świadomie postrzegać otaczającą ją rzeczywistość polityczną, co znacząco wpłynęło na jej poglądy.
W 1976 ukończyła magisterskie studia polonistyczne na Uniwersytecie Gdańskim, pracę magisterską napisała pod kierunkiem prof. Marii Janion. Od drugiej połowy lat 70. XX wieku zaangażowała się w działalność opozycyjną wobec władz Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Uczestniczyła w gdańskich protestach Grudnia 70. W latach 1977–1981 kolportowała niezależne książki i pisma, m.in. Biuletyn Informacyjny KSS KOR, 1978–1981 współpracowniczka KSS KOR, brała czynny udział w wykładach Uniwersytetu Latającego i Towarzystwa Kursów Naukowych.
Po ukończeniu studiów w Instytucie Badań Literackich PAN przeniosła się do Szczecina w kwietniu 1980 r., co stanowiło dla niej znaczącą zmianę. Czuła się w nim obco i była świadoma, że decyzja o pozostaniu w Szczecinie podejmowana jest wbrew jej osobistym preferencjom. Skłoniło ją do tego m.in. zaangażowanie emocjonalne oraz zachęty prof. Erazma Kuźmy, który widział w niej wartościowe wzmocnienie kadry szczecińskiej uczelni. Ze środowiskiem szczecińskiej opozycji zetknęła się jesienią 1980 r., rozpoczynając pracę w Wyższej Szkole Pedagogicznej. W listopadzie 1980 została członkiem Solidarności. Uczestniczyła w marcowym strajku pracowników WSP w Szczecinie w 1981. W tym samym roku brała również udział w jesiennym strajku solidarnościowym ze studentami radomskiej WSI w Radomiu.
W czasie stanu wojennego współpracowała z podziemnym ruchem wydawniczym. Zajmowała się kolportażem podziemnych: książek, czasopism, pism KOS, Obecność, BIS, Wolność i Pokój, biuletynów Komitetu Obrony Robotników, a także znaczków pocztowych i symboli z motywem orła. Uczestniczyła ponadto w przygotowywaniu prasy podziemnej – opracowywała matryce, redagowała materiały, zdobywała treści do publikacji, drukowała oraz przepisywała teksty, produkowała kartki świąteczne i kasety audio. W 1983 roku napisała pracę doktorską pod kierunkiem prof. Stefana Treugutta, lecz szansę na jej obronienie dostała dopiero trzy lata później, ponieważ za swoją działalność w podziemiu 16 marca 1983 została aresztowanaDanuta Dąbrowska figuruje na karcie 21 ankiety sporządzonej w okresie stanu wojennego dotyczącej osób internowanych, opracowywanej w Biskupim Komitecie Społeczno-Charytatywnym w Szczecinie. Ankieta zawierała podstawowe dane osobowe, informacje o zawodzie, miejscu pracy oraz stanie rodzinnym i wskazuje, że przebywała w Areszcie Śledczym w Warszawie nie od 16, a od 14 marca 1983 do 25 lipca 1983 roku.Z akt Kontrolno-Śledczych wynika, że Danuta Dąbrowska została aresztowana 15 marca 1983 roku przez Prokuraturę Wojskową Warszawa-Mokotów w Warszawie, w związku z tym, że od stycznia do dnia poprzedzającego zatrzymanie przewoziła trasą Szczecin–Warszawa nielegalne wydawnictwa zawierające treści krytykujące ówczesną władzę i partię, w celu ich rozpowszechniania, co stanowiło przestępstwo z art. 270 § 1 w związku z art. 273 § 2 kodeksu karnego.. Przetrzymywano ją w Komendzie Wojewódzkiej MO w Szczecinie, następnie w Areszcie Śledczym w Szczecinie i Areszcie Śledczym w Warszawie-Mokotowie przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, gdzie spędziła niemal pół roku. Uczestniczyła w nim w 9-dniowej głodówce. 25 kwietnia 1983 roku została zarejestrowana w ramach Sprawy Operacyjnego Rozpracowania (SOR) o kryptonimie „Katedra”, która 14 czerwca 1983 roku została przemianowana na SOR „Jaskółka”, w związku z podejrzeniem jej udziału w przygotowywaniu i rozpowszechnianiu wydawnictw nielegalnych zawierających treści wymierzone w ówczesne władze oraz przynależności do zakazanej organizacji.
Areszt opuściła 25 lipca 1983 roku, na mocy amnestii. Tego samego dnia na wolność wyszedł również jej współpracownik, którego zeznania doprowadziły do zatrzymania.
Po wyjściu z aresztu Dąbrowska pozostała w Warszawie i ponownie zaangażowana w podziemną działalność wydawniczą i kolportaż, w tajne nauczanie studentów oraz w akcje pomocy rodzinom aresztowanych.
O utracie zatrudnienia dowiedziała się, dopiero gdy przyszła odebrać wynagrodzenie. W wyniku interwencji u rektora Kazimierza Jaskota została przywrócona do pracy. W kolejnych miesiącach próbowano jej utrudnić obronę doktoratu, co mogło stanowić pretekst do zwolnienia, jednak pomyślnie go obroniła. Następnie wygrała konkurs na stanowisko pracownika naukowego na Uniwersytecie Gdańskim, co pozwoliło jej kontynuować pracę naukową w Szczecinie i umocnić pozycję zawodową po powrocie do miasta.
Po utworzeniu w 1985 roku Uniwersytetu Szczecińskiego zaangażowała się w rozwój uczelni. W czasie obrad Okrągłego Stołu Danuta Dąbrowska wraz z kolegami utworzyła Obywatelski Komitet Uczelniany, w skład którego weszli przedstawiciele wszystkich wydziałów uczelni. Komitet sporządził „rejestr krzywd” i złożył do rektora Kazimierza Jaskota wniosek o jego ustąpienie. Danuta Dąbrowska osobiście przekazała pismo, co doprowadziło do zwołania posiedzenia Senatu uczelni. Rektor ogłosił dymisję, która została zaakceptowana przez cały Senat, czyniąc uczelnię jedną z pierwszych w Polsce, gdzie podobna sytuacja miała miejsce. Następnie jako pierwszy przewodniczący komitetu wybrano Tadeusza Wierzbickiego, a działalność komitetu otworzyła drogę do legalnego zakładania struktur Solidarność na uczelni.
Po upadku komunizmu w Polsce zaczęła piastować różne funkcje w ramach uniwersytetu. Za kadencji Wierzbickiego była rzeczniczką prasową US. W latach 1989–1992 była przewodniczącą komisji uczelnianej NSZZ Solidarność. Od 1993 do 1996 była wicedyrektorem Instytutu Filologii Polskiej US, twórczyni i wieloletnia kierownik Zakładu Literatury i Kultury Polskiej XIX wieku IPKiD US. Autorka kilku monografii, poruszających temat obecności romantyzmu w literaturze współczesnej oraz wielu publikacji w czasopismach naukowych. Promotorka ponad dwustu prac magisterskich i trzech rozpraw doktorskich.
Jej mąż zmarł w 1992 roku. Ona 16 sierpnia 2018 po długiej chorobie. Została pochowana na cmentarzu Centralnym w Szczecinie.
Odznaczenia W 1998 roku przyznano jej odznakę „Zasłużony Działacz Kultury”. Została odznaczona Srebrnym Krzyżem Zasługi (2001), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2012), Krzyżem Wolności i Solidarności (2016)
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Ludzie urodzeni w Gdańsku Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Gdańskiego Kategoria:Członkowie i współpracownicy KOR Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Szczecińskiego Kategoria:Więźniowie polityczni w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1957–1989 Kategoria:Polscy literaturoznawcy Kategoria:Pochowani na cmentarzu Centralnym w Szczecinie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wolności i Solidarności Kategoria:Odznaczeni odznaką „Zasłużony Działacz Kultury” Kategoria:Urodzeni w 1952 Kategoria:Zmarli w 2018 Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita)