mały|416x416px|Nowy alfabet turkijski Janalif (tatarski: jaꞑa əlifba/yaña älifba → jaꞑalif/yañalif, [], cyrylica: яңалиф, dosłownie: „nowy alfabet”) – alfabet wykorzystywany do latynizacji języków mniejszościowych w ZSRR w latach 1921–1938, dopóki nie rozpoczął się proces cyrylizacji. Pierwotnie był projektowany, jako alternatywa pisma arabskiego w językach turkijskich (stąd turkijska nazwa), chociaż był również wykorzystywany do zapisu języków uralskich, tunguskich, indoirańskich, kaukaskich i innych języków mniejszości ZSRR. Później ten alfabet miał być zastosowany dla języka rosyjskiego.
Historia W latach 1908–1909 poeta tatarski zaczął używać alfabetu łacińskiego do zapisu swojej twórczości. Stosował kilka dygrafów: ea , eu , eo oraz ei . Na początku lat 20. XX wieku w Azerbejdżanie opracowano pismo dla języka tatarskiego, oparte na alfabecie łacińskim, jednak żaden projekt nie uzyskał popularności, gdyż preferowano uproszczony alfabet arabski, który był w użytku w latach 1920–1927М. З. Закиев. Тюрко-татарское письмо. История, состояние, перспективы. Москва, «Инсан», 2005..
W 1924 roku w Moskwie powołano Komitet nowego alfabetu, reprezentujący różne narody turkijskie„Вопросы совершенствования алфавитов тюркших языков СССР: Сборник статей”.. W 1926 roku Wszechzwiązkowy Kongres Turkologiczny w Baku zalecił tłumaczenie wszystkich języków turkijskich na alfabet łaciński, a w 1927 roku zatwierdzono podstawowy alfabet z 34 liter z dodatkowymi znakami wprowadzonymi w miarę potrzeb dla poszczególnych języków.
Stosowanie mały|270x270px|Kazachska gazeta w janalifie z 1937 Janalif był stosowany, zgodnie z sowiecką polityką językową, do zapisu następujących językówKatalog s. 156–160, НЭБ [Национальная электронная библиотека].: Abazyński (od 1932) Abchaski (od 1924) Adygejski (od 1926) Awarski (od 1928) Azerski (od 1922) Ałtajski (od 1929) Baszkirski (od 1927) Beludżi (od 1933) Bucharski (od 1929) Buriacki (od 1929) Cachurski (od 1934) Chakaski (od 1929) Chantyjski (od 1931) Chiński (od 1931) Czeczeński (od 1925) Czukocki (od 1931) Darginski (od 1928) Dungański (od 1928) Eskimoski (od 1931) Ewenkijski (od 1931) Eweński (od 1931) Ingryjski (od 1932) Inguski (od 1923) Itelmeński (od 1931) Kabardyno-cyrkuński (od 1923) Karaczajsko-bałkarski (od 1924) Karaimski (od 1928) Karakałpacki (od 1928) Karelski (od 1931) Kazachski (od 1928) Kałmucki (od 1930) Ketyjski (od 1931) Kirgiski (od 1928) Komi-permiacki (od 1932) Komi (od 1932) Koriacki (od 1931) Krymczacki (od 1928) Krymskotatarski (od 1927) Kumandin (od 1932) Kumycki (od 1927) Kurdyjski (od 1929) Lakijski (od 1928) Języki lapońskie (od 1931) Lazyjski (od 1930) Lezgiński (od 1928) Mansyjski (od 1931) Mołdawski (od 1932) Nanajski (od 1931) Nieniecki (od 1931) Niwchijski (od 1931) Nogajski (od 1928) Osetyjski (od 1923) Perski (od 1930) Selkupski (od 1931) Asyryjski (od 1930) Szorski (od 1931) Szugnański (od 1932) Tabasarański (od 1932) Tacki (od 1933) Tadżycki (od 1928) Tatarski (od 1928) Tałyski (od 1929) Turkmeński (od 1927) Udehejski (od 1931) Udyjski (od 1934) Ujgurski (od 1928) Uzbecki (od 1927) Wepski (od 1932) Tacki (od 1929)
W trakcie przechodzenia na cyrylicę, co nastąpiło po 1938, z janalifu zostały zapożyczone oznaczenia głosek Ә, Ө i Ү.
Współczesne alfabety łacińskie Obecnie cyrylica jest jedynym dozwolonym pismem dla języków mniejszości etnicznych w RosjiНароды России.. Różne alfabety łacińskie są natomiast wykorzystywane w innych państwach byłego ZSRR do zapisu języka azerbejdżańskiego, turkmeńskiego, uzbeckiego i karakałpackiego. W tym momencie alfabet łaciński wprowadza się do zapisu języka kazachskiego.
Zobacz też Codex Cumanicum łacinka białoruska łacinka ukraińska
Przypisy
Kategoria:Kultura w ZSRR