thumb|240px|Grób Jana Czapli na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Jan Czapla (ur. 18 września 1925 w Krzeszowie, zm. 29 czerwca 2008 w Warszawie) – polski wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, I zastępca szefa (1965–1971) i szef Głównego Zarządu Politycznego WP (1971–1972), dyplomata, działacz PZPR i państwowy okresu PRL, członek Komitetu Centralnego PZPR (1971–1975), członek Rady Naczelnej i Zarządu Głównego ZBoWiD, wiceminister spraw zagranicznych (1972–1975), poseł na Sejm PRL VI kadencji, ambasador PRL w Indiach, Sri Lance i Nepalu (1975–1981), wiceminister oświaty i wychowania (1982–1985).

Życiorys Syn Jana i Katarzyny. Podczas II wojny światowej uczestniczył od 1943 w walkach z Niemcami na Lubelszczyźnie w szeregach Gwardii Ludowej, następnie Armii Ludowej (dowodził drużyną w 1 Brygadzie AL im. Ziemi Lubelskiej). W grudniu 1944 wstąpił w szeregi ludowego Wojska Polskiego. Ukończył Centralną Szkołę Oficerów Polityczno-Wychowawczych. W latach 1944–1945 przeszedł szlak bojowy 4 Dywizji Piechoty im. Jana Kilińskiego jako zastępca dowódcy kompanii do spraw politycznych w 12 Pułku Piechoty tej dywizji. Swój szlak bojowy zakończył nad Łabą.

Po wojnie ukończył Wyższą Szkołę Oficerów Polityczno-Wychowawczych (1948) oraz studia historyczne w Wojskowej Akademii Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego, gdzie w 1961 obronił pracę dyplomową pod tytułem Działalność terrorystyczna kurenia UPA Żeleźniaka i jego likwidacja (kwiecień 1944 r.–listopad 1947 r.).

Od 1945 w aparacie politycznym podległego Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Brał udział w walkach z podziemiem antykomunistycznym w południowo-wschodnich regionach kraju. Należał do Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.

W 1954 był sekretarzem Komitetu PZPR pierwszej polskiej zmiany w Komisji Nadzorczej Państw Neutralnych w Korei. W latach 1961–1962 był zastępcą szefa Zarządu Politycznego KBW. W latach 1962–1963 sekretarz Komitetu Partyjnego PZPR KBW, a w latach 1963–1965 – zastępca dowódcy KBW ds. politycznych – szef Zarządu Politycznego KBW. W latach 1965–1971 I zastępca szefa Głównego Zarządu Politycznego WP. Zajmował wysokie funkcje partyjne w wojsku, a następnie w centralnych władzach partyjnych na szczeblu krajowym, był zastępcą członka (1968–1971) i członkiem Komitetu Centralnego PZPR (1971–1975). W kwietniu 1971 został powołany w skład Komisji Zjazdowej do przygotowania VI Zjazdu PZPR (który odbył się w grudniu 1971)„Dziennik Łódzki”, nr 90 (7062), 17 kwietnia 1971, s. 1..

W latach 1967–1968 był zaangażowany w kampanię antysemicką zapoczątkowaną przez środowisko skupionych wokół Mieczysława Moczara tzw. „partyzantów”. W 1968 zabezpieczał od strony propagandowej interwencję WP w Czechosłowacji, uzasadniając ją jako bratnią pomoc.

W 1963 otrzymał awans na stopień generała brygady, a w 1968 generała dywizji. Podczas wydarzeń grudnia 1970 na Wybrzeżu wchodził w skład sztabu kryzysowego powołanego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. W latach 1971–1972 pełnił funkcję szefa Głównego Zarządu Politycznego WP. W 1972, jako bliski współpracownik Mieczysława Moczara, został usunięty ze stanowiska szefa GZP WP przez ministra obrony narodowej gen. Wojciecha Jaruzelskiego.

W latach 1972–1976 był posłem na Sejm PRL VI kadencji. W maju 1972 został członkiem Rady Głównej Przyjaciół HarcerstwaNowy skład RG Przyjaciół Harcerstwa, „Słowo Powszechne”, nr 122, 23 maja 1972, s. 2.. Urlopowany z wojska był od czerwca 1972 do października 1975 podsekretarzem stanu (wiceministrem) w Ministerstwie Spraw Zagranicznych. W latach 1975–1981 ambasador PRL w Indiach, Sri Lance i Nepalu.

Po powrocie do kraju był od maja 1982 do grudnia 1985 podsekretarzem stanu w Ministerstwie Oświaty i Wychowania. Równolegle od maja 1982 do zakończenia stanu wojennego w lipcu 1983 był wojskowym komisarzem resortu oświaty i wychowania. W sierpniu 1984 wszedł w skład Obywatelskiego Komitetu Obchodów 40. Rocznicy Powstania Warszawskiego. W 1986 przeniesiony w stan spoczynku i pożegnany przez ministra obrony narodowej gen. armii Floriana Siwickiego.

Od 1986 był pełnomocnikiem do spraw zagospodarowania pola bitewnego na Porytowym Wzgórzu oraz przewodniczącym Rady Społeczno-Naukowej Partyzanckiego Parku Pamięci Narodowej „Lasy Janowskie”. W latach 1982–1990 zasiadał w prezydium Rady Ochrony Pomników Walk i Męczeństwa (od 1988 pod nazwą Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa) oraz przewodniczący działającej przy tej Radzie Komisji ds. Izb Pamięci Narodowej. Długoletni członek Rady Naczelnej, od 1969 członek Zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację„Trybuna Robotnicza”, nr 108 (8784), 8 maja 1972, s. 2., w latach 1972–1974 jego prezydiumNowe władze ZBoWiD, „Głos Słupski”, nr 251, 22 września 1969, s. 1–2.. Od czerwca 1983 był prezesem Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Afgańskiej. W 1987 wszedł w skład polskiej sekcji ruchu „Emerytowani Generałowie na rzecz Pokoju i Rozbrojenia”.

Od 2001 wiceprezes Zarządu Krajowego Stowarzyszenia Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu.

Był autorem tendencyjnych publikacji propagandowych dotyczących walk jednostek Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego z podziemiem niepodległościowym po II wojnie światowej. Wraz z prof. Marią Turlejską był współautorem wydanej w 1966 przez Wojskową Akademię Polityczną im. Feliksa Dzierżyńskiego książki Z walk przeciwko zbrojnemu podziemiu 1944–1947. W 1967 opublikował artykuł Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego w walce z podziemiem zbrojnym, który został zamieszczony w książce W walce o utrwalenie władzy ludowej 1944–1947. Ponadto był członkiem Komitetu Redakcyjnego 3-tomowej Małej Encyklopedii Wojskowej, której kolejne tomy ukazywały się w latach 1967–1971.

Żonaty z Rozalią (1929–1988)Nekrologi żony gen. dyw. Jana Czapli, „Trybuna Ludu”, nr 290, 14 grudnia 1988, s. 6.„Trybuna Ludu”, nr 292, 16 grudnia 1988, s. 8.„Życie Warszawy”, nr 288, 12 grudnia 1988, s. 7..

Zmarł w Warszawie, pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera FII-5-11)Wyszukiwarka grobów w Warszawie..

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy (1971) Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Partyzancki Medal „Za udział w walkach w obronie władzy ludowej” Srebrny Krzyż Zasługi Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” Brązowy Krzyż Zasługi Medal 30-lecia Polski Ludowej Medal 40-lecia Polski Ludowej Medal za Warszawę 1939–1945 Medal za Odrę, Nysę, Bałtyk Medal Zwycięstwa i Wolności 1945 Złoty Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” Medal 10-lecia Polski Ludowej Medal „Za udział w walkach o Berlin” (1967)„Wojskowy Przegląd Historyczny”, nr 3, 1967, s. 389. Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Srebrny Medal „Za Zasługi dla „Obronności Kraju” Brązowy Medal „Za Zasługi dla „Obronności Kraju” Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1965)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 11, 30 czerwca 1965, s. 6. Odznaka honorowa „Za zasługi dla Lubelszczyzny” (1969)Inauguracja na Lubelszczyźnie obchodów 25-lecia Polski Ludowe, „Życie Warszawy”, nr 42, 19 lutego 1969, s. 4. Odznaka „Za zasługi dla województwa tarnobrzeskiego” (1984)Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Tarnobrzegu, nr 6, 15 czerwca 1984, s. 2. Honorowa Odznaka 30-lecia PPR (1972)Spotkanie z Radą Wojskową MON, „Trybuna Robotnicza”, nr 41, 18 lutego 1972, s. 1–2. Medal „100 lat ruchu robotniczego w Polsce” (1983)Grupa oficerów WP odznaczona medalami "100 lat ruchu robotniczego w Polsce", „Trybuna Ludu”, nr 69, 23 marca 1983, s. 2. Order Czerwonego Sztandaru (Związek Radziecki, 1968) Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (Związek Radziecki) Odznaka „25-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (Związek Radziecki, 1970)Jubileuszowe medale dla generałów ludowego Wojska Polskiego, „Żołnierz Wolności”, nr 137, 12 czerwca 1970, s. 2. Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (Związek Radziecki) Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (Związek Radziecki) Medal „Za umacnianie Przyjaźni Sił Zbrojnych” II stopnia (Czechosłowacja) odznaczenie mongolskie odznaczenia wietnamskie Wpis do „Honorowej Księgi Czynów Żołnierskich” (1988)

Przypisy

Bibliografia Michael Checinski, Poland, Communism, nationalism, anti-semitism, Karz-Cohl Publishers, 1982, s. 217. Jan Czapla, Nasza wspólna sprawa /w/ „Trybuna Ludu”, 25 sierpnia 1968, s. 2. Jan Czapla, KBW w latach 1944–1965 /w/ KBW w latach 1944–1965, Warszawa 1965, t. 1, s. 28. Jan Czapla, Korpus Bezpieczeństwa wewnętrznego w latach 1944–1945 /w/ „Wojskowy Przegląd Historyczny”, 1965, nr 3, s. 81. Jan Czapla, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego w walce z podziemiem zbrojnym /w/ Władysław Góra, Ryszard Halaba, W walce o utrwalenie władzy ludowej 1944–1947, Książka i Wiedza, Warszawa 1967. Jan Czapla, Niektóre doświadczenia wychowania patriotycznego i internacjonalistycznego podczas ćwiczeń wojsk Układu Warszawskiego /w/ Wiktor Szczerba, Z zagadnień wychowania patriotycznego i internacjonalistycznego w ludowym Wojsku Polskim, Wydawnictwo MON, Warszawa 1968. Jerzy Eisler, Polski rok 1968, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2006, s. 477–478. Leksykon Historii Polski, Wydawnictwo Wiedza Powszechna, Warszawa 1995, s. 114. Krzysztof Gawlikowski, Korea: doświadczenia i perspektywy, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2002, s. 131. Leszek Grot, Tadeusz Konecki, Edward Nalepa, Pokojowe dzieje Wojska Polskiego, Warszawa 1988. Mieczysław Jaworski, Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego 1945–1965, Wydawnictwo MON, Warszawa 1984, s. 8. Łukasz Kamiński, Wokół praskiej wiosny: Polska i Czechosłowacja w 1968 roku, Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Warszawa 2004, s. 78. William Korey, The Soviet cage: anti-Semitism in Russia, Viking Press, 1973, s. 150. Henryk Piotr Kosk, Generalicja Polska, tom I, Oficyna Wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 1999, s. 100. Lech Kowalski, Kryptonim „Dunaj”: udział wojsk polskich w interwencji zbrojnej w Czechosłowacji, Książka i Wiedza 1992, s. 97. Janusz Królikowski, Generałowie i Admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990 Wydawnictwo Adam Marszałek, 2010, s. 264–266 (dane o odznaczeniach) Paul Lendvai, Anti-Semitism without Jews: Communist Eastern Europe, Doubleday, 1971, s. 281. Kazimierz Lesiakowski, Mieczysław Moczar, Wydawnictwo Rytm, Warszawa 1997, s. 356, 365. Paweł Machcewicz, „Monachijska menażeria”: walka z Radiem Wolna Europa 1950–1989, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2007, s. 261. Vojtech Mastny, Czechoslovakia: crisis in world communism, Facts on File 1972, s. 75. Aleksander Mazur, Spotkanie Kawalerów Orderu Krzyża Grunwaldu /w/ „Kombatant”, nr 6/7, czerwiec-lipiec 2004, s. 22. Aleksander Mazur, Order Krzyża Grunwaldu: monografia historyczna, Stowarzyszenie Kawalerów Orderu Wojennego Krzyża Grunwaldu, Warszawa 2005. Bronisław Pasierb, Kronika życia politycznego w Polsce w 1983 roku, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego. Peter Raina, Jaruzelski 1923–1968, Wydawnictwo Efekt, Warszawa 2001, s. 698–700. Mieczysław Rakowski, Dzienniki polityczne, tom 3 (lata 1967–1968), Wydawnictwo Iskry, Warszawa 1999. Mieczysław Rakowski, Dzienniki polityczne, tom 4 (lata 1969–1971), Wydawnictwo Iskry, Warszawa 2001, s. 394, 441. George Sanford, Military Rule in Poland: The Rebuilding of Communist Power, 1981–1983, New York St. Martin’s, 1986, s. 65, 81–82, 86. Dariusz Stola, Kampania antysyjonistyczna w Polsce 1967–1968, Instytut Studiów Politycznych PAN, Warszawa 2000, s. 72.