Fregaty rakietowe projektu 11356R(M) – rosyjskie fregaty rakietowe z początku XXI wieku, określane też jako typ Admirał Grigorowicz. Z sześciu planowanych okrętów ukończono dla Marynarki Wojennej Rosji tylko trzy jednostki, wchodzące począwszy od 2016 roku w skład Floty Czarnomorskiej. Dwa dalsze ukończono po przerwie dla Indyjskiej Marynarki Wojennej, gdzie zaliczono je do typu Talwar.
Historia Na skutek rozpadu ZSRR i następującej w latach 90. XX wieku zapaści ekonomicznej Rosji, jej Flota Czarnomorska uległa redukcji liczebnej i degradacji pod względem zdolności bojowych, stając się najbardziej zaniedbaną z flot rosyjskich. Nieliczne okręty bojowe, które pozostały w jej składzie, z krążownikiem „Moskwa” na czele, pochodziły z czasów ZSRR i szybko stały się przestarzałe, nie przechodząc większych modernizacji. Pierwszymi jej nowo zbudowanymi większymi okrętami nawodnymi stały się trzy fregaty rakietowe projektu 11356R(M), które weszły do służby w drugiej dekadzie XXI wieku. Zostały one oparte na zaprojektowanych i zbudowanych w Rosji dla Indii fregatach rakietowych typu Talwar, których skonstruowanie Indie zleciły Północnemu Biuru Projektowo-Konstrukcyjnemu (SPKB) z Petersburga, w związku z większym doświadczeniem rosyjskich biur projektowych. Indie zamówiły w 1997 roku w Rosji budowę trzech okrętów, dostarczonych na początku XXI wieku, a potem kolejnych trzech. Sam projekt typu Talwar wywodził się z kolei z radzieckich dozorowców wojsk ochrony pogranicza projektu 11351 (w kodzie NATO: Krivak III)Bazą były okręty projektu 11351 (kod Nieriej), oznaczonego w kodzie NATO Krivak III (, ). podaje niespotykane w rosyjskiej literaturze oznaczenie projektu 1135P i błędny kod Buriewiestnik, który nosiły wcześniejsze odmiany proj. 1135. Nowy projekt wprowadził jednak daleko idące zmiany, w tym ukształtowanie kadłuba i nadbudówek z uwzględnieniem wymogów trudnowykrywalności (stealth), powodujące całkowitą zmianę sylwetki okrętów. We wstępnej fazie projektowania brała udział francuska firma konsultingowa DCN International, co pociągnęło podobieństwo wizualne do francuskich okrętów nowej generacji, o kształcie kadłuba i nadbudówek zapoczątkowanym przez fregaty typu La Fayette. Ich przynależność do rodziny fregat projektu 1135 została uwidoczniona w numerze projektu 11356, a także w oznaczeniu kodowym NATO: Krivak IV (dla projektu 11356M).
Fregaty typu Talwar zostały przez Rosję uznane za na tyle udane, że po kilku latach zdecydowano zbudować serię zmodyfikowanych okrętów projektu 11356 dla potrzeb marynarki Rosji. Miały one stanowić tańsze rozwiązanie pomostowe, uzupełniające większe fregaty projektu 22350, których rozwój borykał się z problemami. Zmodyfikowany projekt otrzymał oznaczenie 11356R (Rossijskij – „Rosyjski”), względnie 11356MProjekt 11356R według , 11356M według i . Rosyjska strona podaje obie wersje. Często spotykane jest samo oznaczenie numeryczne 11356 ().. Program budowy sześciu okrętów zatwierdzono w 2010 roku. Pierwsze trzy miały posłużyć dla odnowienia składu okrętów Floty Czarnomorskiej, a pozostałe pierwotnie miały trafić do Floty Bałtyckiej. W tym samym roku zamówiono w stoczni w Królewcu budowę trzech pierwszych okrętów, dla których zespoły napędowe w postaci turbin gazowych z przekładniami zamówiono w firmie Zorja-Maszproekt w Ukrainie. Stępkę pod budowę pierwszego: „Admirał Grigorowicz”, od którego też popularnie określono cały typ, położono 18 grudnia 2010 roku, a pod budowę dwóch dalszych w 2011 i 2012 roku. Wodowano je w latach 2014–2015 i wprowadzono do służby w latach 2016–2017. Pierwotnie okręty klasyfikowane były jako dozorowce (ros. storożewoj korabl), a w 2016 roku przeklasyfikowano je na fregaty (friegat). Cena jednego okrętu wynosiła ok. 40 mld. rubli.
W 2013 roku położono w stoczni Jantar stępki pod budowę trzech dalszych fregat, które wodowano w latach 2016–2017. Na przeszkodzie ich ukończeniu stanął jednak brak odpowiednich turbin gazowych, po zerwaniu współpracy militarnej z Ukrainą na skutek faktycznego wszczęcia przez Rosję w 2014 roku wojny na wschodzie Ukrainy. Rosja sama nie miała opanowanej produkcji turbin gazowych, a jej uruchomienie spowodowałoby, oprócz opóźnienia, wzrost kosztów. Przez kilka lat prowadzono rozmowy z Indiami dotyczące odkupienia przez nie okrętów i w październiku 2018 roku zawarto umowę o wartości 1,2 mld dolarów na sprzedaż dwóch fregat. W tym celu Indie zakupiły w Ukrainie przeznaczone do ich ukończenia mechanizmy napędowe. W Indiach zakupione okręty zostały zaliczone do typu Talwar, w stosunku do których główną różnicę stanowią pionowe wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych. Zastosowano w nich indyjskie pociski przeciwokrętowe PJ-10 BrahMos i część wyposażenia, jak sonar. Zostały one ukończone i weszły do służby indyjskiej w 2024 i 2025 roku. 20 listopada 2018 roku podpisano kontrakt na transfer technologii i pomoc rosyjską w budowie dwóch dalszych okrętów w stoczni GSL w Indiach.
Okręty + Fregaty rakietowe projektu 11356MNazwa okrętu (nr burtowy)Położenie stępkiWodowanieWejście do służby UwagiAdmirał Grigorowicz (745 → 494) 18 grudnia 2010 14 marca 2014 11 marca 2016Admirał Essen (751 → 490) 8 lipca 2011 7 listopada 2014 7 czerwca 2016Admirał Makarow (799) 29 lutego 2012 2 września 2015 27 grudnia 2017INS Tushil (F70) (ex Admirał Butakow) 12 lipca 201312 lipca 2013 według , i , 13 lipca 2013 według 5 marca 20165 marca 2016 według , 2 marca według /28 października 2021 9 grudnia 2024 ukończony dla Indii jako typ TalwarINS Tamal (F71) (ex Admirał Istomin) 15 listopada 2013 16 listopada 2017 1 lipca 2025 ukończony dla Indii jako typ TalwarAdmirał Korniłow grudzień 2013 16 listopada 2017 - budowa przerwana, zakonserwowany
Wszystkie okręty zbudowano w stoczni Jantar w Królewcu.
Opis Opis ogólny i konstrukcja thumb|„Admirał Makarow” thumb|„Admirał Essen” thumb|„Admirał Essen” od strony rufy Fregaty mają architekturę klasyczną, podobnie jak fregaty projektu 1135, ale z ukształtowaniem zewnętrznych powierzchni burt i ścian nadbudówek w sposób podporządkowany zmniejszeniu skutecznej powierzchni odbicia (elementy technologii stealth). Na dziobie umieszczono wieżę działa, również ukształtowaną z uwzględnieniem wymogów trudnowykrywalności, a dalej przedział pionowych wyrzutni pocisków rakietowychNa podstawie i (rysunki). Kadłub jest gładkopokładowy, a burty w górnej części są nachylone do wewnątrz. Nadbudówka została umieszczona na śródokręciu, nieco przed środkiem długości okrętu, a jej płaskie pochylone ściany boczne stanowią przedłużenie górnej części burt, tworząc nadbudowę. Na końcu śródokręcia znajduje się kanciasty komin z pochylonymi ścianami, łączący się z bryłą hangaru, a rufę zajmuje lądowisko śmigłowca. Linia nadbudówek jest płynna i harmonijna, z ciężarem sylwetki przesuniętym w kierunku rufy. Kadłub dzieli się grodziami poprzecznymi na dziewięć głównych przedziałów wodoszczelnych. W stosunku do projektu 1135 zmieniono podwodzie, stosując stępkę równoległą do linii wodnej zamiast opadającej w kierunku dziobu, przy tym nadal w wystającym w dół zgrubieniu dziobowym mieści się sonar. Kadłub wykonano ze stali o podwyższonej plastyczności, a nadbudówki także z kompozytów. Dzielność morska uważana jest za bardzo dobrą.
W stosunku do projektu 1135 wymiary powiększono nieznacznie (długość o ponad metr), ale w większym stopniu wzrosła wyporność. Długość całkowita wynosi 124,8 m, szerokość maksymalna 15,2 m, a na linii wodnej 14,1 m. Zanurzenie przy wyporności bojowej wynosi 4,2 m, a razem ze zgrubieniem dziobowym 5,8 m. Wyporność konstrukcyjna wynosi 3300 ton, wyporność normalna: 3620 ton, wyporność bojowa: 4035 ton, a wyporność pełna: 4500 ton.
Załoga liczy 180 osób, w tym 18 oficerów. Okręty mają ponadto 20 miejsc dodatkowych. Inne publikacje podają załogę 200-osobową.
Napęd Okręty mają turbinową siłownię kombinowaną w układzie COGAG, z dodatkowo włączanymi turbinami mocy szczytowej, napędzającą dwie śruby podaje dla fregat Talwar, że siłownia jest w układzie COGOG, co jest sprzeczne z oraz .. Zespół napędowy nosi oznaczenie M7N1 i składa się z czterech turbin gazowych: dwóch marszowych DS-71 o mocy nominalnej po 8450 SHP (6300 kW) i dwóch mocy szczytowej DT-59.1 o mocy nominalnej po 22 000 SHP (16 000 kW) podaje (dla fregat Talwar) moc turbin DS-71: 9000 KM (6620 kW), a DT-59.1: 19.500 KM (14.342 kW), natomiast podaje moc turbin marszowych (oznaczenie UGT 6000) po 8314 KM, a mocy szczytowej (oznaczenie DN-59): 21.744 KM.. Łącznie napęd rozwija moc maksymalną 60 900 SHP (45 400 kW, 61 746 KM). Każda turbina ma własną przekładnię redukcyjną, a w przeciwieństwie do rozwiązań zachodnich, turbiny są nawrotne. W odróżnieniu od wcześniejszych rozwiązań radzieckich, turbiny umieszczono na elastycznych kompozytowych postumentach w celu zmniejszenia wibracji. Uruchomienie turbin ze stanu zimnego zajmuje 120–180 s, rozpędzenie z biegu jałowego do mocy maksymalnej 300 s, a wyhamowanie 40–70 s. Oba zespoły turbin umieszczone są w dwóch przedziałach wodoszczelnych. Od dziobu jako pierwsze są turbiny marszowe, a dalej mocy szczytowej. Każda z turbin marszowych za pomocą wspólnej przekładni R1063 może napędzać obie śruby podaje oznaczenie przekładni RRD1063 i podaje, że dowolna z turbin może napędzać obie śruby – co jest sprzeczne z tekstem i schematem siłowni w . Ujemną cechą takiego rozwiązania jest skomplikowana konstrukcja przekładni, wywołującej wibracje. Śruby są pięciołopatowe, o stałym skoku, małoszumne, produkcji Bałtyjskiego Zawodu. Ster jest pojedynczy, podwieszony. Okręty mają stabilizatory płetwowe (nie chowane) oraz stępki przechyłowe.
Napęd zapewnia osiąganie prędkości maksymalnej 30 węzłów, a krótkotrwałej 32 węzły. Zasięg pływania z prędkością ekonomiczną 14 węzłów wynosi 4850 mil morskich, a przy prędkości 30 węzłów wynosi 700 mil morskich.
Energię elektryczną zapewniają cztery generatory wysokoprężne Wärtsilla-Cummins WCM 1000/5 o łącznej mocy do 4000 kW.
Uzbrojenie thumb|Wyrzutnia rakietowych bomb głębinowych, pionowe wyrzutnie rakiet i działo na INS „Tushil” thumb|Film przedstawiający odpalenie pocisków przeciwlotniczych Główny system uzbrojenia ofensywnego stanowi ośmiokomorowa wyrzutnia pionowa dla ośmiu pocisków manewrujących, umieszczona w części dziobowej na podwyższonej pokładówce. Można wystrzeliwać z niej pociski przeciwokrętowe 3M55 Oniks, rozwijające podwójną prędkość dźwięku i przenoszące głowicę o masie 300 kg. Ich maksymalny zasięg wynosi 120 km przy locie na niskim pułapie lub 300 km na wysokim pułapie, względnie 400 km do celów lądowych, lecz uzależniony jest w praktyce od możliwości wykrycia celu. Drugim rodzajem wystrzeliwanych pocisków są pociski manewrujące rodziny Kalibr: przeciwokrętowe 3M-54 o maksymalnym teoretycznym zasięgu 660 km, woda-ziemia 3M-14 o zasięgu 1500 km z głowicą konwencjonalną lub 2600 km z głowicą jądrową, względnie rakietotorpedy 91RE1 o zasięgu 50 km. Wadą jest brak uniwersalnych pocisków, przy małej pojemności wyrzutni, wymuszający ograniczenie liczby pocisków służących do zwalczania konkretnych celów albo zabieranie jednego rodzaju pocisków.