Upowszechnianie postępu w rolnictwie – proces przekazywania wiedzy, umiejętności, zdolności poznawczych, a także kształtowania zainteresowań i doskonalenia działalności praktycznej. Upowszechnianie postępu w rolnictwie polskim zdeterminowane jest właściwościami rolnictwa jako działu gospodarki narodowej, odbywającej się na dużych przestrzeniach, przy rozproszeniu terytorialnym, a jednocześnie przy dużej liczby podmiotów działających w sferze rolnictwa oraz jednostek organizacyjnych zainteresowanych wdrażaniem swoich produktów i doświadczeń.
Pojęcie upowszechnianie postępu w rolnictwie Według Czesława Maziarza – upowszechnianie postępu w rolnictwie obejmuje swoim zakresemCzesław Maziarz, Podstawy ogólne metodyki doradztwa rolniczego, Rolniczy Rejonowy Zakład Doświadczalny, Kraków 1975.:
podnoszenie kwalifikacji zawodowych rolników i kadry inżynieryjno-technicznej; przekazywanie aktualnych wiadomości o nowych osiągnięciach nauk rolniczych i wytworach przemysłu obsługującego rolnictwo; kierunki i zasady polityki rolnej; popularyzowanie wiedzy, rozpowszechnianie informacji naukowej i technicznej; udzielanie rolnikom fachowej pomocy w racjonalnym kierowaniu gospodarstwem rolnym; podejmowanie działań mających na celu praktyczne wprowadzenie różnorodnych elementów postępu gospodarczego i kulturalnego.
Według Wenancjusza Kujawińskiego – działalność upowszechnieniowa to sterowany przez publiczne rolnicze organizacje doradcze przekaz innowacji od źródła ich powstania do miejsca pełnego ich zastosowania w gospodarstwach rolnikówWenancjusz Kujawiński, Metodyka doradztwa rolniczego, Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie, Oddział w Poznaniu, Poznań 2009, .. Do zadań działalności upowszechnieniowej należy:
udostępnianie rolnikom informacji o innowacjach; organizacja i realizacja właściwych form kształcenia w ramach procesu szkolenia zawodowego pozwalających pogłębić wiadomości o innowacjach; przygotowanie rolników do praktycznego ich zastosowania
Charakterystyka upowszechniania postępu w rolnictwie Powstające przed I wojną światową na ziemiach polskich stowarzyszenia i towarzystwa rolnicze, stawiały przed sobą za cel szerzenie wiedzy i postępu rolniczegoWiktor Bronikowski, Drogi postępu chłopa polskiego, PINGW, Puławy 1934.. Realizacja celów i zadań przyjmowała postać pogadanek, szkoleń czy spotkań; a ponadto podejmowania działalności wydawniczej w postaci czasopism rolniczych, broszur, kalendarzy, ulotek czy plakatów. Funkcję propagatorską spełniały wystawy, głównie zwierząt gospodarskich oraz rolnicze stacje doświadczalne, które w zakresie swojego działania zachęcały rolników do uprawy nowych roślin czy pokazywały nowe sposoby hodowli zwierząt.
Odnotowano także zręby edukacji rolniczej w postaci szkolnictwa typu wyższego (Dublany, Żabikowo, Puławy), poprzez szkolnictwo średnie (Czernichów, Bojanowo, Sobieszyn), do szkolnictwa typu niższego (Pszczelin, Kruszynek, Mirosławiec, Sokołówek itp.Stefan Surzycki, Rozwój wiedzy rolniczej w Polsce, Księgarnia Gebethnera i Wolffa, Kraków 1928.
W okresie międzywojennym upowszechnianie postępu rolniczego opierało się na izbach rolniczych, kółkach rolniczych, kołach gospodyń wiejskich, spółdzielczości rolniczej, stacjach doświadczalnych oraz na szkolnictwie rolniczym 5).
W ramach ludowych szkół rolniczych nauczyciel zawodu w okresie zimowych nauczał, natomiast w okresie wiosenno-letnim wcielał się w rolę agronoma społecznego: Ustawa z dnia 9 lipca 1920 r. o ludowych szkołach rolniczych.. Upowszechnianie postępu rolniczego obejmowało wszelkie poczynania oświatowe, zawodowe i gospodarcze, które zmierzały do unowocześnienia rolnictwa i utrzymanie produkcji rolniczej na określonym poziomieWładysław Grabski, Reforma agronomii społecznej, PINGW, Warszawa 1928.Wiktor Bronikowski, Agronomia społeczna jako środek polityki rolniczej, PINGW, Warszawa 1938..
Upowszechnianie postępu w rolnictwie w ramach polityki rolnej z 1956. Reaktywowanie kółek rolniczych, kół gospodyń wiejskich, spółdzielczości rolniczej, a także służby agronomicznek sprzyjało procesowi upowszechnianiu postępu rolniczegoEncyklopedia Ekonomiczno-Rolnicza, PWRiL, Warszawa 1964.. Ogólny nadzór i koordynację nad upowszechnianiem postępu rolniczego sprawowało Ministerstwo RolnictwaMała Encyklopedia Rolnicza, PWRiL, Warszawa 1963.. Jednostkę koordynująca stanowił resortowy ośrodek informacji przy Centralnej Bibliotece Rolniczej. Badania naukowe były popularyzowane przez zakłady upowszechniania postępu rolniczego w ramach branżowych ośrodków informacji w instytutach naukowo-badawczychEncyklopedia Ekonomiczno-Rolnicza, PWRiL, Warszawa 1984.. Natomiast przy wyższych szkołach rolniczych powstały ośrodki rozwoju postępu technicznegoBogdan Wawrzyniak, Kierunki rozwoju teorii i badan nad doradztwem rolniczym, w: Metodyczne i dydaktyczne problemy doradztwa rolniczego w akademiach rolniczych, Akademia Techniczno-Rolnicza, Bydgoszcz1986..
Uchwałą Rady Ministrów z 1956 r. przy prezydiach wojewódzkich radach narodowych powołano rolnicze rady naukowo-techniczneUchwała nr 88 Prezydium Rządu z dnia 22 lutego 1956 r. w sprawie powołania rolniczych rejonowych zakładów doświadczalnych oraz rolniczych rad naukowo-technicznych przy prezydiach wojewódzkich rad narodowych..
Do zakresu działania rady naukowo-technicznej należało:
dokonywanie oceny stanu rolnictwa i jego rezerw oraz ustalanie podstawowych środków niezbędnych do podniesienia produkcji rolnej danego rejonu; dokonywanie oceny kierunków i wyników prac naukowo-badawczych oraz skuteczności propagandy rolniczej z punktu widzenia potrzeb rozwoju rolnictwa; opiniowanie projektów planów naukowo-badawczych, gospodarczo-finansowych i inwestycyjnych oraz sprawozdań RRZD z działalności zakładu i wyników corocznych badań; opiniowanie projektów zastosowania w praktyce osiągnięć nauki, doświadczeń innych rejonów oraz przodujących doświadczeń praktyki; opiniowanie projektów planów doszkalania pracowników nauki.
Celem wdrażania nauki i dostosowania jej do potrzeb praktyki rolniczej, na wniosek Ministra Rolnictwa powołano szereg specjalistycznych stacji, jak:
stacja oceny odmian; stacje kontroli użytkowości zwierząt; stacje chemiczno-rolnicze; stacje ochrony roślin; zakłady unasieniania zwierząt; stacje oceny nasion; zakłady higieny weterynaryjnej.
Na szczeblu powiatu za upowszechnianie postępu uczyniono agronoma gromadzkiego (potem agronoma gminnego), zatrudnionego w powiatowym związku kółek rolniczych (w gminie).
W upowszechnianiu postępu rolniczego brały udziałBogdan Wawrzyniak, Doradztwo i postęp w rolnictwie polskim, Włocławskie Towarzystwo Naukowe, Włocławek 2003, .: służby poradnictwa surowcowego spółdzielczości mleczarskiej; służby surowcowo-plantacyjne przemysłu rolno-spożywczego; – służby organizatorów obsługi rolnictwa gminnych spółdzielni „Samopomoc Chłopska”.
Współczesny kształt upowszechniania postępu w rolnictwie Kierunki upowszechniania postępu w rolnictwie ustala Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi za pośrednictwem Centrum Doradztwa Rolniczego.
Do zadań Centrum Doradztwa Rolniczego należy: Ustawa z dnia 22 października 2004 r. o jednostkach doradztwa rolniczego.:
tworzenia i prowadzenia centralnego systemu informacji i bazy danych na potrzeby doradztwa rolniczego; organizowanie szkolenia, pokazów, seminariów i konferencji oraz inne przedsięwzięcia w zakresie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich oraz rolnictwa ekologicznego; koordynuje zadania w zakresie rolnictwa ekologicznego wykonywane przez wojewódzkie ośrodki doradztwa rolniczego; upowszechnia wyniki badań naukowych w praktyce rolniczej.
Zadania wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego Z kolei do zadań wojewódzkich ośrodków doradztwa rolniczego w zakresie upowszechniania postępu rolniczego należy:
prowadzenie działalności informacyjnej wspierającą rozwój produkcji rolniczej; prowadzenie działalności w zakresie podnoszenia kwalifikacji zawodowych rolników i innych mieszkańców obszarów wiejskich; upowszechniania metod produkcji rolniczej i stylu życia przyjaznych dla środowiska; podejmowania działania na rzecz zachowania dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego wsi, ekologicznego i funkcjonalnego urządzania gospodarstwa rolnego; upowszechniania rozwoju agroturystyki i turystyki wiejskiej oraz prowadzą promocję wsi jako atrakcyjnego miejsca wypoczynku; współdziałania w realizacji zadań wynikających z programów rolnośrodowiskowych oraz programów działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych; prowadzenia analizy przemian w zakresie poziomu i jakości produkcji rolniczej i funkcjonowania gospodarstw rolnych oraz upowszechniają wyniki tych analiz w pracy doradczej.
Upowszechnianie postępu rolniczego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Do upowszechniania postępu rolniczego zobowiązane były jednostki organizacyjne podległe i nadzorowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w tym:
Jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi Jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi mają wpisane do swoich statutów zadania wdrażania i upowszechniania postępu w rolnictwie. Wśród nich Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych;
Główny Inspektor Ochrony Roślin I Nasiennictwa; Główny Inspektor Weterynarii; Krajowe Centrum Hodowli Zwierząt; Krajowa Stacja Chemiczno-Rolnicza.
Jednostki organizacyjne nadzorowane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Jednostki organizacyjne nadzorowane przez Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi mają wpisane do swoich statutów zadania wdrażania i upowszechniania postępu w rolnictwie. Wśród nich Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych; Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa; rolnicze instytuty naukowo-badawcze; szkoły rolnicze.
Przypisy
Kategoria:Polityka rolna