Mieczysław Jastrun

Mieczysław Jastrun (ur. 29 października 1903 w Korolówce, zm. 22 lutego 1983 w Warszawie) – polski poeta, prezentujący lirykę refleksyjno-filozoficzną i moralistyczną, tłumacz poezji francuskiej, rosyjskiej i niemieckiej.

Życiorys Urodził się w Korolówce powiatu barszczowskiego woj. tarnopolskiego w rodzinie żydowskiej, jako Mojsze (Mojżesz) (w innej wersji Mieczysław) Agatsztein, syn Józefa Agatsteina i Marii z domu Nisenshon. Dzieciństwo spędził w Jodłowej, do szkoły powszechnej uczęszczał w Ryglicach, gdzie jego ojciec otworzył gabinet lekarski. Mieszkali w różnych miejscowościach, w których pracował jego ojciec. W latach 1915–1919 przebywał w Krakowie, gdzie uczęszczał do gimnazjum. Z powodu wybuchu wojny polsko-bolszewickiej (1919–1921) przerwał naukę i zaciągnął się jako ochotnik do Wojska Polskiego. Nie uczestniczył jednak w walkach, gdyż w tym czasie ciężko zachorował na tyfus. 9 marca 1920 wraz ze swoim starszym bratem Jerzym Stanisławem (późniejszy Jerzy Gierowski) przyjął chrzest w kościele św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Jodłowej. Nie powrócił już do Krakowa, a ostatnie dwie klasy szkoły średniej ukończył w Gimnazjum im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie. Mieszkał wtedy w Pleśnej, u swojej dawnej opiekunki (1921−1923). Po złożeniu egzaminu dojrzałości studiował polonistykę, germanistykę i filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zadebiutował jako poeta wierszem Wielki wóz opublikowanym w miesięczniku „Skamander” (1925). W 1929 doktoryzował się u Stanisława Windakiewicza na podstawie rozprawy Stosunek Wyspiańskiego do Słowackiego.

Po ukończeniu studiów, pracował jako nauczyciel języka polskiego i propedeutyki filozofii w prywatnym gimnazjum w Kolbuszowej (1928−1929), następnie w Brześciu i w Społecznym Polskim Gimnazjum Męskim w Łodzi. Jego uczniami byli m.in. Jerzy Jochimek i Jerzy Pomianowski. Od 1929 należał do Związku Zawodowego Literatów Polskich (ZZLP), a w 1930 został członkiem Polskiego Pen Clubu. Po wyjeździe z Tarnowa utrzymywał kontakt z miastem, gdzie spotykał się z innym literatem – Romanem Brandstaetterem. Rozwijał swą twórczość literacką ogłaszając liczne wiersze, artykuły i przekłady poetyckie w językach obcych w wielu czasopismach, m.in. w Wiadomościach Literackich, Skamandrze, Gazecie Literackiej, Okolicy Poetów, Kamenie czy Ateneum.

Po wybuchu II wojny światowej przedostał się w grudniu do okupowanego przez Sowietów Lwowa. Tam zajmował się pracą translatorską z klasyki rosyjskiej i ukraińskiej i brał udział w redagowaniu podręczników szkolnych w języku polskim. 17 września 1940 wstąpił do Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy.

Po zajęciu Lwowa przez III Rzeszę w 1941 powrócił do Warszawy i włączył się w nurt tajnego nauczania oraz nawiązał współpracę z prasą konspiracyjną używając pseudonimu Jan Klonowicz. Aby uniknąć aresztowania przez Gestapo, przeniósł się do Międzylesia (lipiec 1944). Jeszcze przed zakończeniem wojny osiadł w Lublinie, gdzie pisał do tygodnika „Odrodzenie” (do 1949) oraz pracował w redakcji „Wsi” i „Rzeczpospolitej”.

Jesienią 1945 wyjechał do Łodzi. Wstąpił do PPR; pełnił funkcję zastępcy redaktora naczelnego „Kuźnicy”, w której ogłaszał swoje utwory. Po 1947 był autorem utworu pt. Tren na śmierć generała Świerczewskiego. Od 1949 mieszkał na stałe w Warszawie; rok później ożenił się z poetką Mieczysławą Buczkówną (1924−2015), z którą miał syna Tomasza (ur. 1950). Mieczysław Jastrun kontynuował pracę artystyczną publikując swoje utwory w wielu czasopismach i wydawnictwach. Prowadził także wykłady z poezji współczesnej na Uniwersytecie Warszawskim. W 1957, po niedopuszczeniu przez Władysława Gomułkę wydawania miesięcznika literackiego „Europa”, którego był współzałożycielem, wystąpił z PZPR. Należał do sygnatariuszy Listu 34 – pisarzy i uczonych występujących w obronie wolności słowa (1964). W styczniu 1976 podpisał list protestacyjny do Komisji Nadzwyczajnej Sejmu PRL przeciwko zmianom w Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. 23 sierpnia 1980 dołączył do apelu 64 uczonych, pisarzy i publicystów do władz komunistycznych o podjęcie dialogu ze strajkującymi robotnikami.

Życie prywatne Był dwukrotnie żonaty. Jego pierwszą żoną była tłumaczka – Krystyna Bilska (1904–1975), drugą zaś, poetka – Mieczysława Buczkówna (1924–2015), z którą miał syna, prozaika Tomasza Jastruna. thumb|Grób Mieczysława Jastruna Zmarł w Warszawie, spoczywa na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 169-2-11).

Twórczość Poezja Spotkanie w czasie, wyd. Ferdynand Hoesick, Warszawa 1929. Dzieje nieostygłe (1935). Strumień i milczenie, Wydawnictwo J. Mortkowicza, Kraków 1937. Godzina strzeżona, Związek Zawodowy Literatów Polskich, Lublin 1944. Rzecz ludzka, „Książka”, Warszawa 1946. Sezon w Alpach i inne wiersze, „Książka”, Kraków 1948. Barwy ziemi, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1951. Poemat o mowie polskiej, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1952. Poezja i prawda, Czytelnik, Warszawa 1955. Genezy, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959. Większe od życia, Czytelnik, Warszawa 1960. Intonacje, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962. Strefa owoców, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1964. W biały dzień, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1967. Godła pamięci, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969. Wyspa, Czytelnik, Warszawa 1973. Błysk obrazu, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1975. Scena obrotowa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1977. Punkty świecące, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1980. Wiersze z jednego roku, Czytelnik, Warszawa 1981. Fuga temporum, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986.

Eseje, szkice biograficzne, teksty o literaturze Mickiewicz, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1949. Poeta i dworzanin. Rzecz o Janie Kochanowskim, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1954. Wizerunki. Szkice literackie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1956. Między słowem a milczeniem, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1960. Mit śródziemnomorski, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1962. Wolność wyboru, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1969. Sytuacja poezji, 1971. Gwiaździsty diament Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1971. Walka o słowo, Czytelnik, Warszawa 1973. Podróż do Grecji, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1978. Forma i sens poezji, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1988.

Proza Spotkanie z Salomeą, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1959 (powieść o Słowackim). Piękna choroba, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1961 (powieść autobiograficzna). Smuga światła, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1983 (wspomnienia) W innym miejscu, w innym czasie, Czytelnik, Warszawa 1994 (opowiadania) Dzienniki 1955–1981, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002. Pamięć i milczenie. Z rękopisów przygotował do druku A. Lam. Wyższa Szkoła Humanistyczna im. A. Gieysztora, Pułtusk 2006.

Przetłumaczył Elegie duinejskie i Poezje Rainera Marii Rilkego, poezję Friedricha Hölderlina. Napisał esej O przekładzie jako o sztuce słowa.

Mieczysław Jastrun, mimo iż mocno związany był z Tarnowem i jego najbliższymi okolicami, nie eksponował tych więzów, ani nie starał się ich odnawiać. Jednak w jego twórczości, zwłaszcza prozatorskiej, znajduje się wiele wątków, odniesień czy wspomnień dotyczących tego czasu, kiedy tu żył i mieszkał, kiedy budziły się jego pierwsze fascynacje poetyckie, związki uczuciowe. Krainę dzieciństwa i młodości, „krainę snów” odkrywamy w „Dziennikach i wspomnieniach” (1955), „Pięknej chorobie” (1961), „Smudze światła” (1983) i zwłaszcza w pośmiertnie wydanych wspomnieniach „Pamięć i milczenie” (2006).

Ordery i odznaczenia Order Sztandaru Pracy I klasy (22 lipca 1949) Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (16 lipca 1954) Złoty Krzyż Zasługi (8 maja 1946) Medal 10-lecia Polski Ludowej (19 stycznia 1955)

Nagrody Nagroda Miasta Łodzi za całokształt pracy literackiej (1946) Nagroda tygodnika „Odrodzenie” za powieść Mickiewicz (1949) Państwowa Nagroda Artystyczna I stopnia w dziale literatury za powieść biograficzną pt. Adam Mickiewicz (1950) Nagroda Państwowa I stopnia za całość twórczości poetyckiej (1955) Nagroda Polskiego Pen Clubu za przekłady z języka niemieckiego (1969) Nagroda Fundacji im. A. Jurzykowskiego w Nowym Jorku (1972) Nagroda miesięcznika „Odra” (1977)

Przypisy Apel (dokument KSS KOR, Archiwum Opozycji IV/04.05.43 [b.n.s.]).

Bohdan Urbankowski, Czerwona msza, czyli uśmiech Stalina, t. 1, Warszawa 1998, s. 123.

Kultura 1976/03/342 Paryż 1976, s. 30.

„w uznaniu zasług położonych dla dobra demokratycznej Polski w dziele zabezpieczenia porzuconego przez okupanta mienia, odbudowy i uruchomienia miejskich zakładów pracy, jak również stworzenia życia gospodarczego i społecznego na terenie m. Łodzi”. „za zasługi położone dla Narodu i Państwa w dziedzinie (...), kultury i sztuki”. „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”. – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.

Bibliografia

Łódź gimnazjum Łódź gimnazjum

Linki zewnętrzne Spotkanie w czasie w bibliotece Polona

Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Członkowie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Kategoria:Członkowie Związku Radzieckich Pisarzy Ukrainy Kategoria:Laureaci Nagrody Miasta Łodzi Kategoria:Ludzie związani z Jodłową Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Pisarze związani z Łodzią Kategoria:Pisarze związani z Tarnowem Kategoria:Pochowani na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Politycy PPR Kategoria:Polscy nauczyciele języka polskiego Kategoria:Polscy nauczyciele propedeutyki filozofii Kategoria:Polscy poeci XX wieku Kategoria:Polscy tłumacze literatury francuskojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury niemieckojęzycznej Kategoria:Polscy tłumacze literatury rosyjskojęzycznej Kategoria:Polscy Żydzi Kategoria:Sygnatariusze Memoriału 101 Kategoria:Urodzeni w 1903 Kategoria:Wspierający Apel 64 Kategoria:Zmarli w 1983 Kategoria:Konwertyci na katolicyzm z judaizmu Kategoria:Ludzie związani z Kolbuszową