Wojskowe Biuro Historyczne (WBH) – instytucja historyczna Wojska Polskiego II Rzeczypospolitej, działająca w Warszawie w latach 1922–1939.

Geneza 21 listopada 1918, w nowej strukturze organizacyjnej Sztabu Generalnego WP, zorganizowana została Sekcja IV Historyczno-Wojskowa. Sekcja była jedną z siedmiu komórek organizacyjnych podporządkowanych szefowi Oddziału VII Naukowego, kpt. Stanisławowi Kwaśniewskiemu.

We wrześniu 1919 powstała Sekcja Historyczno-Operacyjna Oddziału III Naczelnego Dowództwa. W 1921 r. została ona przekształcona w Wydział, a następnie Referat Historyczno-Operacyjny Oddziału III Sztabu Generalnego WP, a ten 14 listopada 1922 przeformowano w Biuro Historyczne Sztabu Generalnego.

28 czerwca 1927 minister spraw wojskowych, marszałek Polski Józef Piłsudski rozkazem B. Og. Org. 4505 Org. ustalił nową organizację i skład osobowy Biura Historycznego, zmienił dotychczasową nazwę „Biuro Historyczne Sztabu Generalnego” na „Wojskowe Biuro Historyczne”. Na czele Wojskowego Biura Historycznego stał szef Biura, podległy bezpośrednio Generalnemu Inspektorowi Sił Zbrojnych. W stosunku do podległego personelu szef Biura posiadał uprawnienia dyscyplinarne dowódcy dywizji. Szefowi Biura podlegało Archiwum Wojskowe, jako instytucja autonomiczna.

Zadaniem Biura było: zbieranie, opracowywanie i ogłaszanie materiałów historycznych dotyczących wojen polskich 1918–1920 oraz ekspertyza w tym zakresie, przygotowanie do druku urzędowej historii wojn 1918–1920 i ogłaszanie szczegółowych studiów taktycznych z tego zakresu, zbieranie, opracowywanie i ogłaszanie materiałów i prac historycznych dotyczących wojny światowej 1918–1918 oraz walk formacji polskich w tym czasie, zbieranie, opracowywanie i ogłaszanie materiałów i prac historycznych dotyczących wojen dawnych ze szczególnym uwzględnieniem wojen polskich oraz współpraca w tym zakresie z naukowymi instytucjami cywilnymi, opiniowanie i ekspertyza w zakresie doświadczeń wojennych we współpracy z inspektorami armii i oddziałami Sztabu Generalnego i departamentami Ministerstwa Spraw Wojskowych.

Skład osobowy Wojskowego Biura Historycznego, określony w rozkazie B. Og. Org. 4505 Org.: szef Biura, Wydział wojen polskich, Wydział wojny światowej, Samodzielny referat wojen dawnych, Samodzielny referat formacji polskich. Biuro liczyło 1 generała, 20 oficerów (w tym 13 oficerów Sztabu Generalnego), 1 podoficera niezawodowego, 22 szeregowców, 6 urzędników cywilnych, 14 koni wierzchowych i 1 samochód osobowy (w etacie 1 dywizjonu samochodowego).

WBH wydawało własne czasopismo pod nazwą „Przegląd Historyczno-Wojskowy”, który ukazywał się w latach 1929–1938.

Obsada personalna Według ustaleń Arkadiusza Tulińskiego w latach 1922–1939 do WBH zostało przydzielonych (odkomenderowanych) 97 oficerów służby stałej, z których 40 było oficerami dyyplomowanymi (oficerami Sztabu Generalnego).

Szefowie biura płk SG Marian Kukiel (1 I – 1 IV 1923) płk SG / gen. bryg. Julian Stachiewicz (1 IV 1923 – 15 I 1925) gen. bryg. Marian Kukiel (15 I 1925 – IX 1926 ) gen. bryg. Julian Stachiewicz (1 X 1926 – †20 IX 1934) płk dypl. kaw. Bronisław Rakowski (1934 – 5 IX 1939)

Zastępcy szefa biura mjr SG (piech.) Bolesław Zawadzki (od 16 XII 1925) mjr / ppłk dypl. piech. dr Stanisław Józef Biegański (V 1930 – VIII 1933) mjr dypl. piech. Józef Moszczeński (VIII 1933 – VI 1934) ppłk dypl. piech. Edward Perkowicz (VI 1934 – I 1936) ppłk dypl. kaw. Tadeusz Machalski (do 31 VIII 1939)

Obsada personalna biura w 1939 roku szef biura – płk dypl. kaw. Bronisław Rakowski zastępca szefa biura – ppłk dypl. kaw. Tadeusz Machalski oficer do zleceń – rtm. Jan Robert Gogolewski sekretarz Ogólnej Komisji Orzekającej – kpt. adm. Kajetan Kobak szef Wydziału Wojen Dawnych – mjr piech. Otton Laskowski szef Wydziału Wojny Światowej – mjr dypl. kaw. Karol Riedl szef Wydziału Formacji Polskich – ppłk dypl. piech. Józef Moszczeński Referat Ogólny – urzędnik cyw. VIII gr. Władysław Czyżkowski Referat Bibliograficzny – urzędnik cyw. VIII gr. (ppor. piech. rez.) Andrzej Dereń szef Wydziału Wojny Polsko-Bolszewickiej – ppłk dypl. piech. Alojzy Horak (do 5 IX 1939 → szef WBH) kierownik Samodzielnego Referatu Wydawnictw – mjr dypl. piech. Jerzy Wądołkowski kierownik Samodzielnego Referatu Archiwum – mjr adm. Włodzimierz Rupniewski kierownik referatu – kpt. dypl. piech. Józef Kuropieska Pracownia Naukowa w Wilnie – urzędnik cyw. Walerian Charkiewicz

Oficerowie biura Antoni Bogusławski Mieczysław Biernacki Władysław Horyd Jan Józef Kosina (kierownik referatu „Wojna Polska”) Bronisław Kowalczewski Stanisław Koźmiński Wacław Lipiński (kierownik Samodzielnego Referatu Formacji Polskich) Stanisław Laudański Adam Przybylski Jerzy Radomski Jan Władysław Rozwadowski Karol Taube Bolesław Waligóra (kierownik Referatu Historii Pułkowych i Archiwum Wojskowego)

WBH na obczyźnie Po wybuchu wojny obronnej 1939 r., WBH zostało 5 września 1939 r. częściowo ewakuowane do Rumunii, gdzie szefem Biura został mjr Otton Laskowski. Następnie rozkazem gen. bryg. M. Kukiela z 4 marca 1940 r. WBH zostało odtworzone we Francji jako część Ministerstwa Spraw Wojskowych z siedzibą w Paryżu. Zadania Biura zostały ustalone następująco: Gromadzenie dokumentów, opracowanie i ogłaszanie materiałów historycznych dotyczących wojen polskich, włącznie z wojną obronną 1939 r., Udostępnianie odpisów dokumentów szefowi Biura Rejestracji i Biura Personalnego w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

Jednocześnie po zakończeniu działań wojennych z Niemcami, Sztab Główny WP powołał Komisję Historyczną Kampanii Wrześniowej i Polskich Sił Zbrojnych walczących na obczyźnie. Działała ona pod przewodnictwem gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby i jego zastępcy gen. bryg. Mariana Kukiela. Powstała także Podkomisja Historyczna Armii Krajowej pod przewodnictwem płk. dypl. Stanisława Lityńskiego. Obie te Komisje zostały połączone rozkazem Szefa Sztabu Głównego z 10 grudnia 1946 r., tworząc Samodzielną Sekcję Badań Wojskowo-Historycznych, przemianowaną później na Komisję Historyczną b. Sztabu Głównego. Uzyskała ona, jako instytucja naukowa, status angielskiej instytucji charytatywnej oraz osobowość prawną.

12 października 1972 r. Komisja Historyczna zawarła umowę z Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego o wzajemnych stosunkach i współpracy. W imieniu Komisji umowę podpisali gen. dyw. Stanisław Kopański i płk dypl. Zygmunt Jarski, a w imieniu Instytutu Edward Raczyński i płk dypl. Stanisław Leśniowski. Owocem wspólnej pracy było opracowanie „Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej”, wydane w następujących tomach i częściach: Tom I, Kampania wrześniowa, Części 1, 2, 3, 4, 5, Tom II, Kampania na Obczyźnie, Części 1, 2, Tom III, Armia Krajowa. W 1993 r. Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego przekazała do Polski większość posiadanych egzemplarzy, by mogli z niego korzystać krajowi historycy.

Oprócz działalności wydawniczej, jako instytucja naukowa grupująca wielu wybitnych oficerów, Komisja prowadziła także wielostronne studia wojskowe, służąc wskazówkami i pomocą ruchowi niepodległościowemu w kraju.

Obecnie Komisja działa przy Instytucie im. gen. Władysława Sikorskiego w Londynie. W posiadaniu archiwum Instytutu znajduje się unikatowy zbiór dokumentów wszystkich jednostek Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie oraz dokumentacja ambasad rządu londyńskiego zamykanych przez kolejne państwa uznające komunistyczne władze w Warszawie.

Zobacz też

Wojskowy Instytut Historyczny Wojskowe Biuro Badań Historycznych

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

*1 Kategoria:Sztab Generalny (Główny) Wojska Polskiego 1918–1939 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1922 Kategoria:Polskie jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1939