Baszta „Książęca” w Tarnowie (Baszta „Księża”) – gotycka budowla obronna, przykład murowanej baszty wchodzącej wraz z murami obronnymi w skład systemu dawnych miejskich fortyfikacji.
Lokalizacja Baszta zwana „Książęcą” umiejscowiona jest przy ul. Kapitulnej 2 na tarnowskiej Starówce, po północnej stronie byłego systemu miejskich obwarowań.
Historia thumb|lewo|256x256px|Baszta na pocztówce z lat 1915–1923 Nie ma pewności, kiedy baszta powstała. Przypuszczalnie zbudowano ją w XIV wieku, choć część publikacji stwierdza, że nie jest pierwotnym elementem systemu fortyfikacji i została wzniesiona w wieku XVI. Rozbieżność w datowaniu jej powstania wynika z występowania w niej cegły takiej samej, jakiej użyto do budowy pobliskiej XVI-wiecznej bastei. Oprócz tego, kolejnym z czynników mających datować czas powstania budynku, jest jego wygląd, podobny do wyglądu krakowskich baszt przebudowywanych na przełomie XV i XVI wieku. Twierdził tak jeden z badaczy dawnego Tarnowa, Józef Dutkiewicz, jednakże stwierdził on również później, że baszta jest wcześniejsza i została w XVI wieku tylko oblicowana.
W XVI wieku budowla być może została przebudowana: m.in. prawdopodobnie obniżono ją o jedną kondygnację. Jak podaje jedno ze źródeł, budynek wówczas stał się częścią domu prepozyta (obecnie sufraganii), przylegającego do murów obronnych.
W XIX wieku baszta została zaadaptowana na funkcje mieszkalne, a w 1966 roku użytkowna była w części w celach gospodarczych. Jej właścicielem i użytkownikiem była wówczas tarnowska kuria diecezjalna.
Budowla nie jest udostępniona dla zwiedzających, a także nie jest widoczna z żadnej z ulic, ze względu na fakt zasłonięcia jej przez inne obiekty. Dostęp do niej jest możliwy tylko za specjalnym pozwoleniem władz duchownych, które są administratorami budynku sufraganii przy ul. Kapitulnej 2.
Architektura Budowla jest przykładem baszty zbudowanej w stylu gotyckim z cegły ułożonej w wątku polskim, niepodpiwniczonej, mającej pierwotnie osiągać wysokość trzech nadziemnych kondygnacji, o grubości murów sięgającej do 1,8 metra w jej dolnych partiach. Baszta była wysunięta przed ścianę muru w 1/3 swojego obrysu. Pierwotnie była wyposażona w tylko dwie lub trzy strzelnice (2 umiejscowione od strony północnej, trzecią być może od zachodu), w związku z czym, ze względu na brak możliwości skutecznego skupienia siły ognia, służyła do bliskiej obrony. U dołu miała kształt nieregularnego prostokąta, wyżej przechodzący w nieregularny walec. Budynek wieńczył dach w kształcie stożka, kryty w latach 60. XX w. blachą.
Budynek ma powierzchnię użytkową liczącą 50 m², przy kubaturze sięgającej 400 m³. W budowli zachowało się pierwotne sklepienie kopulaste.
W wyniku zaadaptowania baszty do celów mieszkalnych zatraciła ona charakter budowli obronnej, m.in. jej strzelnice zostały przerobione na otwory okienne.
Przypisy
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Architektura gotyku w województwie małopolskim Tarnów Kategoria:Mury miejskie Tarnowa