Profilaktyka przedekspozycyjna HIV () – metoda zapobiegania rozprzestrzeniania się czynnika chorobotwórczego wśród ludzi nienarażonych jeszcze na kontakt z patogenem. Najczęściej używa się tego określenia w profilaktyce wirusa HIV.
Historia W 2012 Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zarekomendowała stosowanie PrEP u par, w których jeden partner jest seropozytywny, u MSM oraz u osób transpłciowych. W lipcu tego samego roku amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) po analizie przeprowadzonych wcześniej badań dopuściła do użytku lek Truvada jako element profilaktyki HIV/AIDS. Zalecono, by lekarze dokonywali oceny pacjentów, biorąc pod uwagę czynniki takie jak: aktywne życie seksualne, ryzykowne zachowania seksualnie, przyjmowanie narkotyków, związki i kontakty seksualne z osobami seropozytywnymi.
Kolejne badania i metaanalizy przeprowadzone w kolejnych latach potwierdziły spadek ryzyka zakażenia HIV o 51%, przy czym wartość ta znacząco wzrastała w grupie ściśle przestrzegającej przyjmowania leku (high adherence). Raporty z lat 2016–2019 mówią o skuteczności w granicach 99%.
W październiku 2019 FDA zatwierdziła preparat Descovy do stosowania jako PrEP, a w grudniu 2021 Apretude w formie zawiesiny do zastrzyków domięśniowych.
Schemat postępowania Wdrożenie i stosowanie profilaktyki przedekspozycyjnej muszą być poddane ścisłej i regularnej kontroli lekarskiej. Poszczególne kroki można ująć w poniższy schemat: mały|Truvada Etap 0 – przed rozpoczęciem
Wywiad z pacjentem i ustalenie wskazań do stosowania PrEP (wysokie ryzyko zakażenia)
Etap 1 – rozpoczęcie
Wykluczenie zakażenia HIV, HBV, STD Morfologia krwi, kontrola stanu nerek
Etap 2 – stosowanie
Pierwsza wizyta lekarska po miesiącu, badania w kierunku HIV, HBV, STD, kontrola stanu zdrowia Kolejne wizyty co trzy miesiące, badania jw.
Etap 3 – zakończenie
Wykluczenie zakażenia HIV (badanie po 12 tygodniach od zakończenia) Kontrola stanu zdrowia Ocena ryzyka zakażenia
Ważnym zadaniem lekarza prowadzącego jest ocena, na ile pacjent przestrzega regularnego przyjmowania leku oraz ewentualne skierowanie na konsultację psychologiczną.
Leki i dawkowanie Podstawowym lekiem stosowanym w PrEP jest Truvada, antyretrowirusowy lek złożony w postaci tabletki powlekanej, w skład którego wchodzi emtrycytabina 200 mg i tenofowir (dizoproksyl tenofowiru) 245 mg. Lek ten można przyjmować na dwa sposoby:
codziennie – jedna tabletka każdego dnia o tej samej godzinie doraźnie – 2 tabletki od 24 do 2 godzin przed stosunkiem, po jednej tabletce przez 2 kolejne dni po stosunku.
Drugim lekiem dopuszczonym do obrotu jest Descovy, tabletki powlekane. W skład tego leku wchodzą emtrycytabina 200 mg i tenofowir (alafenamid tenofowiru) (10 mg lub 25 mg). Ten środek może być stosowany tylko codziennie i nie jest zatwierdzony do użytku dla cis-kobiet.
Trzecim lekiem i pierwszym jednocześnie w formie zastrzyku domięśniowego jest Apretude zawierający 600 mg kabotegrawiru w 3 ml zawiesiny. Po pierwszych dwóch dawkach podanych w odstępie miesiąca, kolejne podaje się co 2 miesiące. Zaletą tego rozwiązania jest brak konieczności codziennego przyjmowania, co gwarantuje większą dyskrecję. Może to być ważne szczególnie dla osób żyjących w środowisku skłonnym do ostracyzmu.
Czwartym lekiem i pierwszym jednocześnie w postaci wstrzyknięcia podskórnego jest lenakapawir podawany raz na 6 miesięcy.
Przeciwwskazania i efekty uboczne Pierwszym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów Truvada i Descovy jest seropozytywność. Należy również wykluczyć nadwrażliwość na substancję czynną i/lub substancje pomocnicze.
Wśród efektów ubocznych mogą wystąpić:
Bardzo często – ból i zawroty głowy, biegunka, nudności, wymioty, zwiększona aktywność kinazy kreatynowej, hipofosfatemia, astenia; Często – neutropenia, reakcje uczuleniowe, hiperglikemia, hipertrójglicerydemia, bezsenność, niezwykłe sny, zawroty i ból głowy, zwiększona aktywność amylazy, zwiększona aktywność lipazy w surowicy, wymioty, bóle brzucha, dyspepsja, zwiększona aktywność aminotransferazy asparaginianowej (AspAT) i (lub) aminotransferazy alaninowej (AlAT) w surowicy, hiperbilirubinemia, wysypka, świąd, pokrzywka, przebarwienie skóry (nadmierna pigmentacja), ból, astenia, wzdęcia; Niezbyt często – niedokrwistość, obrzęk naczynioruchowy, hipokaliemia, zapalenie trzustki, rabdomioliza, osłabienie mięśni, zwiększenie stężenia kreatyniny, białkomocz, zaburzenia czynności kanalika bliższego nerki w tym zespół Fanconiego; Rzadko – kwasica mleczanowa, stłuszczenie wątroby, zapalenie wątroby, obrzęk naczynioruchowy, osteomalacja (objawiająca się bólem kości i rzadko przyczyniająca się do złamań), miopatia, niewydolność nerek (ostra i przewlekła), ostra martwica kanalików nerkowych, zapalenie nerek (w tym ostre śródmiąższowe zapalenie nerek), moczówka prosta pochodzenia nerkowego
Dostępność preparatów i refundacja mały|268x268px|Dostępność PrEP w Europie Od 2012 do 2022 wiele krajów na całym świecie dopuściło stosowanie PrEP jako jeden z elementów zapobiegania rozprzestrzeniania się HIV/AIDS. USA zaaprobowały lek już w 2012. W 2018 dołączyły do Stanów kolejne kraje: Korea Południowa (płatny), Kanada, Izrael, Kenia, RPA, Australia (subsydiowany), Nowa Zelandia (subsydiowany).
W Europie pierwszym krajem, który dopuścił PrEP była Francja w 2015. Rok później Norwegia ogłosiła, że Truvada będzie całkowicie subsydiowana przez państwo, stając się tym samym pierwszym krajem, który oferuje PrEP gratis.
W 2019 PrEP refundowało 14 krajów Europy: Belgia, Bośnia i Hercegowina, Chorwacja, Dania, Francja, Niemcy, Islandia, Luksemburg, Mołdawia, Holandia, Norwegia, Portugalia, Szwecja oraz Irlandia Północna i Szkocja w ramach Zjednoczonego Królestwa. W 10 krajach dostępne były zamienniki nie w pełni refundowane: Armenia, Austria, Czechy, Finlandia, Irlandia, Izrael, Włochy, Malta, Polska i Szwajcaria. Kolejne 4 państwa – Gruzja, Grecja, Słowenia, Hiszpania, Ukraina oraz Anglia i Walia w Wielkiej Brytanii – zgłosiło dostępność PrEP tylko w ramach projektów pilotażowych, badawczych lub demonstracyjnych.
Jedną z najpoważniejszych przeszkód w upowszechnianiu się profilaktyki przedekspozycyjnej jest cena lekarstw. Przykładowo w Polsce (dane na 15 marca 2022) Truvada kosztuje 4618 PLN/30 tabletek (zamiennik 880 PLN), a Descovy 565 PLN/30 tabletek.
Zobacz też profilaktyka poekspozycyjna HIV Stowarzyszenie Lambda Warszawa
Przypisy https://www1.nyc.gov/assets/doh/downloads/pdf/imm/prep-on-demand-po.pdf (pol.)
Bibliografia Consolidated guidelines on the use of antiretroviral drugs for treating and preventing HIV infection (2016) Guideline on When to Start Antiretroviral Therapy and on Pre-Exposure Prophylaxis for HIV
Linki zewnętrzne http://www.prep.edu.pl/index.php Polskie Towarzystwo Naukowe AIDS Portal edukacyjny Krajiowego centrum ds. AIDS CDC (ang.) Truvada home page Oral PrEP eLearning Resource Package Opinia Rady Przejrzystości nr 18/2019 z dnia 14 stycznia 2019 roku
Kategoria:HIV/AIDS Kategoria:Profilaktyka zdrowotna