Międzynarodowe Spotkania Poetyckie „Maj nad Wilią” (lit. Tarptautiniai poetiniai susitikimai „Gegužė prie Neries“) – międzynarodowy interdyscyplinarny festiwal poetycki, skupiający polską i międzynarodową społeczność artystyczną, łącząc poezję, muzykę, sztuki wizualne oraz naukę, związany ze środowiskiem wileńskiego kwartalnika Znad Wilii, Stowarzyszenia Użyteczności Publicznej na Rzecz Rozwoju Kultury „Znad Wilii”, kulturalne święto polskiej poezji i sztuki, z udziałem m.in. pisarzy i poetów litewskich, coroczne spotkanie literatów, pisarzy, poetów, filmowców i innych osób związanych z kulturą polską na Litwie, uważany za jedno z najważniejszych wydarzeń literackich na Litwie, z udziałem twórców z całego świata, organizowany corocznie na Litwie przez Romualda Mieczkowskiego, związany z jego osobą.
Realizowane m.in. ze środków MSZ oraz Fundacji Pomoc Polakom na Wschodzie, z udziałem m.in. przedstawicieli Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Wilnie, organizacji polskich oraz społeczności wileńskiej.
Historia Pierwszy festiwal „Maj nad Wilią” odbył się w 1994 roku. Celem imprezy jest promocja poezji polskiej z różnych krajów Europy i świata, a także ukazanie Wilna i Wileńszczyzny jako ziemi wielokulturowej, budowa dialogu między kulturami, prezentacja różnorodnych form artystycznych, inspiracja młodego pokolenia do kontaktu z literaturą i sztuką oraz przyczynienie się do aktywizacji polskiego życia kulturalnego w miejscowościach, w zdecydowanej większości zamieszkałych przez Polaków. Sam organizator Romuald Mieczkowski – poeta wileńsko-warszawski – za zadanie festiwalu uznaje ukazanie (...) dorobku miejscowych twórców polskich, stanu naszego posiadania w aspekcie twórczym, dążenie do wypracowania mechanizmów partnerstwa i współpracy, pozyskanie przyjaciół, stworzenie możliwości integracji z profesjonalnymi twórcami na Litwie, w Polsce i na świecie, oraz by twórczość dawnych wilnian oraz twórców związanych z Wilnem nie zanikała.
Z udziałem literatów litewskich, w siedzibie Związku Pisarzy Litwy, przeprowadzane są festiwalowe rozmowy poetycko-translatorskie.
Od roku 1994 patronowali festiwalowi m.in. Czesław Miłosz, uczestniczący w Międzynarodowych Spotkaniach Poetyckich Maj nad Wilią i Tadeusz Konwicki, zaś gośćmi z Polski byli m.in. Krzysztof Zanussi, Marek Skwarnicki, Kazimierz Orłoś, Tomasz Łubieński, Krystyna Konecka, Hanna Kowalewska, Bogdan Urbankowski, Józef Baran, Zbigniew Jerzyna, Romuald Karaś, Wojciech Kass, artyści malarze Andrzej Strumiłło (również jako poeta), Franciszek Maśluszczak, Wiktoria Tołłoczko-Tur, Józef Panfil, rzeźbiarz Andrzej Renes, córka Stanisława Mackiewicza – Aleksandra Niemczykowa i córka Pawła Jasienicy – Ewa Beynar-Czeczott, aktorzy – Ewa Krasnodębska, Anna Milewska, Joanna Kasperska, Krzysztof Wakuliński, Wojciech Pszoniak, Bożenna Intrator, Krzysztof Renik, Zbigniew Sulewski, Beata Poźniak-Daniels, Jerzy Jarniewicz. Festiwal „Maj nad Wilią” odnotował również obecność: Doroty Masłowskiej, Stanisława Łubieńskiego, Grzegorza Kasdepki, Brygidy Helbig-Mischewski (Niemcy-Polska), Renaty Putzlacher-Buchtovej (Czechy), Andreja Chadanowicza (Białoruś), Stanisława Zawiślińskiego, Mariana Turskiego, Mirosława Ikonowicza, Joanna Moro, Stanisława Soyki, Jana Stolarczyka.
Majowa impreza, odbywająca się również w letniej odsłonie, kontynuująca tradycję poetyckich spotkań bez względu na bieżące konteksty, uzyskała swoją renomę. Oblicza się, że w jej dotychczasowych edycjach wzięło udział kilkuset twórców zagranicznych, reprezentujących kilkadziesiąt krajów. W spotkaniach uczestniczą regularnie współcześni poeci litewscy, a także polscy poeci z Wilna i regionu. Oprócz poetów pojawiają się także dziennikarze, redaktorzy wydawnictw, fotograficy oraz naukowcy i osoby związane ze środowiskiem kwartalnika „Znad Wilii”. „Majowi nad Wilią” tradycyjnie towarzyszą konferencje, plenery malarskie i koncerty. Organizowane są także specjalne wyprawy literackie na tereny Litwy. W 2015 roku była to wyprawa śladami Stanisława Ignacego Witkiewicza, w 2016 roku – Henryka Sienkiewicza, w 2017 roku – Melchiora Wańkowicza, zaś w 2021 roku Czesława Miłosza i Tymoteusza Karpowicza. Osoby te były jednocześnie patronami kolejnych odsłon festiwalu. 29. Festiwal Poezji „Maj nad Wilią” 2022 został zogniskowany wokół Józefa Mackiewicza i debaty... o prawdzie w poezji, jej roli dzisiaj – pod hasłem „Jedynie prawda jest ciekawa” oraz Roku Romantyzmu Polskiego. Przesłanie o prawdzie i poezji (jako nośniku dobra),która przynosi pokój za sprawą 29. Międzynarodowego Festiwalu Poezji „Maj nad Wilią” 2022 – popłynęło w świat z Czarnego Boru – z domu Józefa Mackiewicza i sprzed domu, w którym w czasie II wojny światowej mieszkał błogosławiony ks. Michał Sopoćko. 30. jubileuszowy festiwal 2023 świętuje rocznicę 700-lecia założenia grodu u zbiegu Wilii i Wilenki.
Festiwal jest inaugurowany złożeniem kwiatów pod pomnikiem Adama Mickiewicza w Wilnie, następnie odbywa się spotkanie w Domu-Muzeum Adama Mickiewicza. W programie znajduje się sesja wyjazdowa poza Wilno. Przez trzy dekady festiwal miał miejsce głównie w Wilnie, odbywały się jedynie krótsze wyjazdy do innych miejscowości na Wileńszczyźnie i do innych części Litwy. W 2024 po raz pierwszy festiwal odbył się poza Wilnem, w rejonie solecznickim. Tradycyjnym elementem „Maja nad Wilią” jest także Środa Literacka, poprzednio w Celi Konrada, a później w dawnym klasztorze bazylianów, w cerkwi unickiej św. Ducha. Przez kilka ostatnich lat uczestnicy festiwalu odwiedzali również wileńskie hospicjum im. Michała Sopoćki, akcentując związek poezji i Miłosierdzia.
Ostatnie edycje festiwalu organizowało, jak wcześniej, Stowarzyszenie Na Rzecz Rozwoju Kultury „Znad Wilii” prowadzone przez Romualda Mieczkowskiego, współorganizatorem był Mazowiecki Instytut Kultury w Warszawie, przy udziale Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego.
Festiwal, przez ponad 3 dekady tradycji, łączący Polaków wielu kultur, organizowany co roku z inicjatywy Mieczkowskiego z udziałem środowiskiem kwartalnika „Znad Wilii” miał na celu promocję poezji polskiej z różnych krajów Europy i świata, a także ukazania Wilna i Wileńszczyzny jako ziemi wielokulturowej. Był łącznikiem między kulturami, między Polską a Litwą, między Wilnem a resztą świata. W ciągu trzech dekad trwania festiwalu odwiedziło go ponad 1000 osób z około 40 krajów ze wszystkich kontynentów, m.in. z Polski, Białorusi, Ukrainy, Niemiec, Francji, Węgier, Szwajcarii, Szwecji, Danii, USA, Filipin i Etiopii. Stałymi gośćmi festiwalu są m.in.: działacz mniejszości polskiej w Genewie, Stanisław Zawodnik, laureat VIII edycji międzynarodowego konkursu „Polak Roku we Włoszech i na Świecie” 2024 oraz Helena i Leonard Drożdżewiczowie.
W 2023 Romuald Mieczkowski ogłosił w mediach, że festiwal kończy funkcjonowanie w formule, którą znaliśmy dotychczas. Jak wskazał w rozmowie z Kurierem Wileńskim trzydziestka to czas na pewne podsumowania. Będzie to ostatni festiwal w dotychczasowej formule. Szkoda mi jednak jego marki, rozpoznawalnej w środowiskach literackich (...) Dlatego mam pewne pomysły na spotkania organizowane być może poza Wilnem, gdzie jest mniejsze zagęszczenie działań kulturalnych, w tym o charakterze warsztatowym i edukacyjnym, z uwzględnieniem możliwości lokalnych i przy współpracy ze środowiskami artystycznymi na Wileńszczyźnie czy nawet w innych zakątkach Litwy.
W 2024 XXXI Międzynarodowy Festiwal Poezji „Maj nad Wilią”, Śladami historii – od Witolda Wielkiego do czasów współczesnych, zorganizowany przy wsparciu Instytutu Języka Polskiego, zawitał w rejonie solecznickim w Ejszyszkach nad Wersoką, posiadającej – według Józefa Mackiewicza – jakieś specjalnie charakterystyczne piętno […], jakby sielanka jaka. Małe laski rozrzucone wśród pól, a na polach tych wszędzie pojedyncze drzewa. Czasem spojrzysz wzdłuż ścierniska, a ono niby park, niby sad usiane całe dzikimi gruszami, dębami, dalej brzozy i klony. […] Oczu po prostu oderwać niepodobna. Uczestnictwo czołowych pisarzy litewskich – , przewodniczącej Związku Pisarzy Litwy, oraz Herkusa Kunčiusa nawiązuje do problematyki tożsamościowej w ich twórczości.
XXXII edycja ph. Polacy wielu kultur, w dniach 15-18 września 2025 roku w Wilnie, zgodnie z nową formułą festiwalu, koncentruje się na idei współpracy międzypokoleniowej, spotkania nowych narracji literackich na styku języków, generacji, kultur i pokoleń, z aktywnym udziałem dr Barbary Jundo-Kaliszewskiej, autorki monografii pt. „Zakładnicy historii”, młodzieży Filii Uniwersytetu w Białymstoku w Wilnie i TVP Wilno, po raz pierwszy w Wilnie z polskim slamem poetyckim, turniejem poetyckim na żywo.
33. Międzynarodowemu Festiwalowi Poezji „Maj nad Wilią”, świętującemu 33 lata poezji nad Wilią, z przesłaniem "Kultura na czasy niepokoju" - zaproszeniem do kulturowego dialogu - 6-9 września 2026, festiwalowemu splotowi wielonarodowych doświadczeń, tradycji i pamięci, z programem skupiającym się wokół dziedzictwa, więzi, przekładu, tradycji literackiej oraz wpływu technologii na ludzkie wybory, na kulturę oraz współczesne sposoby budowania tożsamości, w tym z programem obejmującym m.in. koncertowe dialogi jazzowe nad Wilią i związanym z Jerzym Giedroyciem – wystawa pt. „Jerzy Giedroyc – twórca geografii wolności” - patronuje m.in. twórczość Tadeusza Konwickiego (umiłowanie Wileńszczyzny) - w stulecie urodzin - śladami wybitnego pisarza, scenarzysty i reżysera związanego z Wileńszczyzną i Sergiusza Piaseckiego. Kultura na czasy niepokoju w Wilnie, mieście ukształtowanym przez splot wielonarodowych doświadczeń, tradycji i pamięci, pozostającym jednym z miejsc Europy, gdzie historia wciąż stanowi żywą, dynamiczną tkankę współczesności - nabiera szczególnego znaczenia w Wilnie 2026 – arché dorocznego festiwalu poetyckiego – będącym początkiem, źródłem i punktem odniesienia, porządkującym współczesny świat.
„Maj nad Wilią”, wydarzenie na kulturalnej mapie Litwy, w ścisłej współpracy organizacyjnej ze Związkiem Pisarzy Litwy, doroczne spotkanie kultur literackich, różnych gatunków sztuki i pokoleń, potwierdza, że polska kultura na Litwie ma siłę budowania wspólnoty ponad granicami języka, wieku i dziedzin sztuki, wykazuje potencjał wspólnego działania młodych i doświadczonych twórców, podtrzymuje swoją wieloletnią tradycję, otwiera się na wyzwania przyszłości – czyniąc z Wilna miejsce spotkań wielu kultur i doświadczeń z całego świata. Festiwal tworzy przestrzeń spotkania twórców i odbiorców kultury z Polski, Litwy i innych środowisk Europy Środkowej i Wschodniej.
Przypisy
Kategoria:Festiwale Kategoria:Kultura w Wilnie Kategoria:Polacy na Litwie