Rataje – część miasta Poznania, a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiejhttps://zdm.poznan.pl/mapa-jednostek-obszarowych-poznania Mapa jednostek obszarowych Systemu Informacji Miejskiej, leżąca na prawym brzegu Warty, położona w dwóch jednostkach pomocniczych Osiedle Rataje i Osiedle Żegrze.

Na Ratajach według pierwotnych planów miało mieszkać 110–120 tys. (obliczenia oparte były na zasadzie jednostek mieszkaniowych obsługujących szkołę 7-klasową, 27 jednostek po 4700 mieszkańców).

Położenie Charakteryzuje się gęstą zabudową wielorodzinną, skupioną na wyszczególnionych osiedlach mieszkaniowych: Osiedle Armii Krajowej Osiedle Bohaterów II Wojny Światowej Osiedle Jagiellońskie Osiedle Oświecenia Osiedle Piastowskie Osiedle Powstań Narodowych Osiedle Rzeczypospolitej

Granice i podział Jednostkę obszarową Systemu Informacji Miejskiej Rataje wytyczają ulice (od zachodu ogranicza go rzeka Warta, a od środkowego wschodu osiedle Polan): Bolesława Krzywoustego (od mostu Królowej Jadwigi do Inflanckiej), Inflancka (na północy: od Krzywoustego do Piłsudskiego; na południu: od Pawiej do Żegrze), Żegrze (od ronda Żegrze do skrzyżowania z Inflancką i Kurlandzką), Hetmańska (od mostu Przemysła I do ronda Żegrze),

Jednostka obszarowa SIM Rataje podzielona jest na podobszary, którymi są: Osiedle Armii Krajowej Osiedle Bohaterów II Wojny Światowej Osiedle Jagiellońskie Osiedle Oświecenia Osiedle Piastowskie Osiedle Powstań Narodowych Osiedle Rzeczypospolitej

Nazwa Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1245 (wg zachowanej kopii z XV wieku) gdzie odnotowano ją pod nazwą „Villa Colonorum”, 1253 (wg kopii z 1298) „aratorum campus”, 1396 (wg wzmianki z 1784) „Rataie”, 1406 (wg kopii z lat 1591-1593) „Rathaye”, 1420 „Ratage”, 1447 „Rathagye”, 1473 „Rathage”, 1508 „Rathagye”, 1519 „Rataye”. Z 1561 pochodzą wyrażenia w polskiej odmianie „w Ratajach … ku Ratajom … pod Ratajmi”. W 1580 „Rataie, w latach 1622-1624 „Rataie”, 1789 „Rataie”.

Pierwsze zachowane zapisy łacińskie związane są z rolniczym charakterem miejscowości. Zapis z 1245 „Villa Colonorum”, pochodzi od słów „villa” – „wieś” i „colonus” czyli „kolonista”. Nazwa ta związana jest ze stanem przywiązanego do ziemi dzierżawcy uprawiającego ziemię. Obecna nazwa Rataje pochodzi od słowa „Rataj” określającego najemnego robotnika wynajmowanego dawniej do prac polowych – głównie do orki. Do pracowników zajmujących się orką nawiązuje także jeden z pierwszych zapisów nazwy wsi w języku łacińskim darowany na 1253 - „Aratorum campum”. Pochodzi on od łacińskiego słowa „campus” oznaczającego „płaskie, równe pole - błonie” oraz od słowa „arator” czyli „oracz, ten kto orze”.

Po rozbiorach Polski jakie miały miejsce w latach 1772–1795, w okresie zaborów, przed traktatem wersalskim w XX wieku Niemcy używali zgermanizowanych nazw wsi – w 1888 „Rattay” oraz „Rattei”http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/100K_KDR_Generalstabskarte/600dpi/KDR100_301_(192)_Posen_ca_1856_nnxqxcZ_BN_Sygn._ZZK_S-8_820_A.jpg. Po odzyskaniu niepodległości Polski w okresie II RP miejscowość nosiła polską nazwę „Rataje”, a Niemcy skracali nazwę do „Rataj” nie stosując polskiej odmiany. W czasie niemieckiej okupacji Polski w latach 1939–1945 nazistowska administracja III Rzeszy wprowadziła niemiecką nazwę „Pflugdorf”.

Historia mały|Tereny obecnych Rataj, Żegrza i Starołęki sfotografowane przez amerykańskiego satelitę wywiadowczego KH-4A 1023 w dniu 23 sierpnia 1965 roku

Obecna część miasta Poznań o nazwie Rataje była kiedyś osobną wsią położoną 1,5 km na południowy wschód od Starego Rynku w Poznaniu, w okolicy obecnego Ronda Rataje, pomiędzy ulicami Ludwika Zamenhofa a Bolesława Krzywoustego. Leżała ona w miejscu dzisiejszego osiedla Piastowskiego.

Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone wcześniej. Na obszarze średniowiecznych Ratajów archeolodzy zidentyfikowali kilka stanowisk archeologicznych z zabytkami z XI-XIV wieku, m. in. w pobliżu obecnego Mostu św. Rocha oraz na stoku terasy przy obecnym Osiedlu Piastowskim.

Miejscowość była wsią książęcą, a później królewszczyzną, czyli wsią królewską, w której znajdował się folwark zwany „Peszlów” należący do królów polskich. Zarządzali nim tenutariusze wywodzący się z polskiej szlachty. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1465 odnotowana w powiecie poznańskim Korony Królestwa Polskiego. W 1508 leżała w parafii św. Wojciecha w Poznaniu.

Pierwszy zapis związany ze wsią pochodzi ze źródeł kościelnych, z Rocznika kapituły gnieźnieńskiej gdzie pod datą 1245 odnotował równinę koło Śródki rozpościerającą się od drugiego mostu, który prowadzi do kościoła św. Małgorzaty, za rzekę Cybinę, aż do góry wsi Rataje zapisanej po łacinie jako „Villa Colonorum” (pol. „Wieś kolonistów”), a stąd dalej na zachód za wzgórzem do rzeki Warty, tak że w granicach tych zawierała się również wieś Chartowo. Z 1253 pochodzi kolejny dokument wystawiony przez kancelarię książąt wielkopolskich, braci Przemysła I oraz Bolesława Pobożnego, którzy lokując miasto Poznań, nadali wójtowi nowe wsie, a w tym m. in. Rataje, Piotrowo, Żegrze, Starołękę. Dokument rozciągał na te wsie uprawnienia sądowe wójta ze wsi „Boguthe villa”.

Pod koniec XIV wieku we wsi znajdowały się role królewskie oraz chłopskie. W 1396 oficjał poznański zawyrokował w sporze sądowym o dziesięciny z Ratajów, które z ról uprawianych dla króla przysądził kanclerzowi wielkopolskiemu, a dziesięciny z ról chłopskich Mikołajowi Magince wikariuszowi katedry poznańskiej.

W 1401 Uniwersytet Krakowski otrzymał od króla Władysława II Jagiełły uposażenie kanclerza wielkopolskiego, do którego należała m. in. prebenda w kolegiacie NMP in Summo w Poznaniu, w której mieściły się także okoliczne wsie; w tym Rataje. W 1473 Stanisław Lubicki mieszczanin poznański wziął w dzierżawę od Uniwersytetu Jagiellońskiego dziesięciny z Ratajów na 9 lat. Rozwiązanie tej umowy nastąpiło w 1481.

W 1406 król polski Władysław II Jagiełło ufundował klasztor karmelitów Bożego Ciała pod Poznaniem i nadał mu m. in. prawo budowy młyna zbożowego naprzeciw królewskiego folwarku Rataje. W 1420 odnotowano jako świadka Wojsława, który był najemnym robotnikiem zwanym ratajem pochodzącym ze wsi Rataje. W 1447 król polski Kazimierz IV Jagiellończyk zatwierdził przywilej króla Władysława Jagiełły z 1443, zezwalający miastu Poznań zabudować groblę za bramą Wodną, idąc do królewskiego folwarku zwanego Rataje. W 1465 król polski Kazimierz Jagiellończyk nadał klasztorowi Bożego Ciała pod Poznaniem miejsce pod budowę cegielni za młynem karmelitów oraz za nowym mostem, idąc do Starołęki w miejscu zwanym Rataje.

W 1465 Ambroży syn Andrzycha z Żegrza sprzedał szpitalowi św. Gertrudy w Poznaniu 7 wiardunków czynszu z 4 łanów w królewskich wsiach Żegrze i Rataje z zastrzeżeniem prawa wykupu za 21 grzywien. W 1499 król polski Jan I Olbracht zezwolił staroście generalnemu Wielkopolski Ambrożemu Pampowskiemu wykupić wsie Żegrze i Rataje z rąk wojewody poznańskiego Jana Ostroroga. W 1508 król polski Zygmunt I Stary zezwolił staroście generalnemu wielkopolskiemu Łukaszowi II Górce herbu Łodzia wykupić te wsie z rąk Ambrożego Pampowskiego. W 1515 Jan Pampowski, syn zmarłego Ambrożego, był tenutariuszem Żegrza i Ratajów. W 1519 król zezwolił Stanisławowi Przystanowskiemu wykupić folwark zwany „Peszlów” w Ratajach z rąk Franciszka Kity i jego żony Doroty. W 1524 król Zygmunt Stary zatwierdził Grzegorzowi Lubrańskiemu synowi zmarłego Mikołaja posiadanie wsi Żegrze i Ratajów.

W 1531 kanclerz kolegiaty NMP in Summo w Poznaniu pozwał zagrodników z Ratajów o dziesięcinę snopową z ich ról wymierzonych z folwarku królewskiego w Ratajach. Zagrodnicy bronili się, że nigdy nie płacili dziesięciny kanclerzom, a konsystorz orzekł, że jednak mają je płacić. W 1552 król polski Zygmunt August zezwolił wojewodzie poznańskiemu Stanisławowi Górce lokować miasto Stanisławowo na prawie magdeburskim, na gruntach wsi królewskiej Rataje, leżącej nad rzeką Wartą. To nowe miasto zwane było później także „Łaciną” lub po prostu „Miasteczkiem”. Leżało ono na północ od wsi Rataje, u wylotu obecnego Mostu św. Rocha.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1508 pobrano podatki z folwarku Rataje. W 1563 miał miejsce pobór od zagrodników ratajskich. W 1577 pobrano podatki ze wsi Rataje należącej do wojewody poznańskiego Stanisława Górki. W 1580 miał miejsce pobór z Ratajów od 9 zagrodników, który zapłacił wojewoda poznański Stanisław Górka.

Poznań w XVI wieku korzystał zwyczajowo z lasku ratajskiego, który rósł w okolicy młyna Topolnego, celem pozyskiwania chrustu i gałęzi do umacniania grobli miejskich. W 1561 doszło nawet do sporu sądowego o korzystanie z tego lasu między miastem a właścicielami terenu. Wieś szlachecka Rataie położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga NarodówAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 43.. Według danych ze spisu powszechnego w 1789 (pierwszego w Polsce) Rataje zamieszkiwało 131 osób, a w 1819 było ich już 196red. Jerzy Topolski, Dzieje Poznania, tom 2, PWN, Warszawa-Poznań, 1994, s.222, .

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

Teren Rataj oraz wsi Chartowo i Żegrze, stanowiących część dzielnicy Nowe Miasto, włączono w granice Poznania w 1925 roku. Idea przekształcenia, zachowującej do tego czasu swój wiejski charakter części miasta zrodziła się w latach 1950–1952, gdy rozpisano konkurs urbanistyczny na zagospodarowanie tych terenów o powierzchni około 2100 ha. Plan zagospodarowania przestrzennego został w 1962 roku zatwierdzony przez Radę Narodową Poznania. Pracami nad kształtem nowego kompleksu osiedli zajmować się miała specjalna pracownia „Rataje” w obrębie poznańskiego „Miastoprojektu” kierowana przez J. Wellengera.

23 sierpnia 1977 osiedla ratajskie, jako przykład nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego, zwiedzał Mohammad Reza Pahlawi – szach IranuPiotr Grzelczak, Szachinszach na Ratajach, w: IKS Poznański Informator Kulturalny, Sportowy i Turystyczny nr 8(298)/2016, s.43, .

Rataje w latach 1954–1990 należały do dzielnicy Nowe Miasto.

Architektura

Całość Rataj podzielono na dwie części, tzw. tarasy. Dolny taras stanowić miały osiedla Piastowskie, Jagiellońskie, Rzeczypospolitej, Manifestu Lipcowego (obecnie Armii Krajowej), Bohaterów II Wojny Światowej, Oświecenia, Powstań Narodowych i Związku Młodzieży Socjalistycznej (obecnie Polan). Na os. Piastowskim w grudniu 1967 roku ukończono pierwszy ratajski blok. Początkowo istniały jedynie dwa typy pięciokondygnacyjnych budynków. Zbudowano z nich całe os. Piastowskie oraz część os. Jagiellońskiego. W późniejszym okresie dodano dwa kolejne typy budynków pięciokondygnacyjnych o większej liczbie klatek schodowych oraz mieszkaniach o większej powierzchni. Uzupełnieniem tych podstawowych budynków były tzw. „deski”, czyli jedenastokondygnacyjne bloki o długości 220 m, szerokości 13 m, sześciu klatkach schodowych, 540 mieszkaniami z 1260 izbami na 1800 mieszkańców oraz osiemnastokondygnacyjne „punktowce” ze 128 mieszkaniami.

Edukacja 220px|mały|Sportowa Szkoła Podstawowa nr 14, najstarsza szkoła na Ratajach (2017) Wykaz placówek oświatowych znajdujących się na terenie Rataj: Szkoła podstawowa nr 3 im. Bolesława Krzywoustego, os. Piastowskie 27http://www.sp3poznan.pl/ Strona oficjalna Szkoły Podstawowej nr 3 Sportowa Szkoła Podstawowa nr 14 im. Władysława Łokietka, os. Piastowskie 65http://www.sp14poznan.pl/ Strona oficjalna Sportowej Szkoły Podstawowej nr 14