thumb|Tropikalny wilgotny las górski w parku narodowym Taman Negara w Malezji thumb|Lasy tropikalne w górach Portoryko Tropikalne wilgotne lasy górskie – formacja roślinna występująca w strefie międzyzwrotnikowej na obszarach górskich zwykle między 1000 i 3500 m n.p.m. Lasy te rozwijają się na obszarach o znacznych i wyrównanych w ciągu roku opadach. W miejscach, gdzie dodatkowo regularnie następuje kondensacja mgieł, tworzą się specyficzne lasy mgielne. Lasy górskie w niższych położeniach nawiązują do nizinnych, w miarę wzrostu wysokości następują wyraźne zmiany w ich strukturze i składzie. Generalnie wraz ze wzrostem wysokości spada wysokość drzew, ich liście zmniejszają rozmiary i stają się sztywne (kserofilne), zwiększa się udział epifitów, mszaków, paproci, spada udział lian.
Światowe zasoby tych lasów wynoszą 305 milionów ha i stanowią one 13% lasów tropikalnych i subtropikalnych. Lasy te wyróżniają się różnorodnością gatunkową, stanowiąc jedne z najbardziej zróżnicowanych gatunkowo formacji, cechując się przy tym znacznym udziałem endemitów.
Warunki kształtowania się thumb|Występowanie tropikalnych wilgotnych lasów górskich Lasy górskie porastają obszary położone zwykle między rzędnymi 1000 i 3500 m n.p.m. Czasem jednak kształtują się też na niższych wysokościach w zależności od lokalnych warunków (często skrócone wysokości pięter roślinności występują na izolowanych, stosunkowo niewielkich masywach górskich). Z kolei na wielkich masywach spadki temperatur następują wyżej i tam lasy górskie zaczynają się od ok. 1200 m n.p.m. w zachodniej Afryce, 1400 m na Nowej Gwinei i 1800 m w Ameryce Południowej. Maksymalny zasięg roślinności leśnej w górach równikowych sięga ok. 4000 m n.p.m. Spadek temperatur z wysokością jest też wyraźniejszy bliżej zwrotników, słabszy w rejonie równika, co odpowiednio wpływa na zasięgi pięter roślinności.
W stosunku do wilgotnych lasów nizinnych rozwijają się na obszarach cechujących się niższymi temperaturami, aczkolwiek nie występują tu temperatury ujemne. Wahania sezonowe temperatury są niewielkie. Wielkość opadów w skali roku zwykle przekracza 1000 mm i w odróżnieniu od obszarów zajmowanych przez tropikalne lasy suche – nie występuje tu ich sezonowość – zwykle w każdym miesiącu spada przynajmniej 60 mm deszczu. Specyficzne warunki wilgotnościowe i świetlne panują na stokach, do których dociera stale wilgotne powietrze znad morza – następuje w tych miejscach regularnie kondensacja chmur i lasy te spowijają mgły. Drobne krople w niej zawarte zaopatrują lasy w wodę będącą ekwiwalentem od kilkudziesięciu do 1990 mm opadów rocznie. Stałe zachmurzenie zmniejsza w nich nasłonecznienie o ok. 30%. W takich miejscach kształtują się lasy mgliste stanowiące 6,6% areału górskich lasów wilgotnych.
Szata roślinna thumb|Las mgielny na Haiti Na niższych wysokościach, do ok. 1600 m n.p.m., występują tzw. lasy przejściowe mocno nawiązujące do tropikalnych wilgotnych lasów nizinnych. Różnice w stosunku do nich polegają na mniejszej wysokości drzew (rzadko przekraczają 30 m). Zanikają tu także typowe dla lasów nizinnych drzewa o korzeniach szkarpowych. Zmienia się skład florystyczny drzew – spada udział drzew z rodzin związanych z lasami nizinnymi: bobowatych Fabaceae, flaszowcowatych Annonaceae, ochnowatych Ochnaceae, trudziczkowatych Combretaceae i Icacinaceae. Zmiany w składzie są bardzo zróżnicowane regionalnie, np. na Nowej Gwinei w lasach tych udział palm Arecaceae jest mniejszy niż w lasach nizinnych, z kolei w Ameryce Południowej często dominują one w niższej warstwie drzew i podszycie w miejscach wilgotnych.
Wyraźniejsze zmiany w strukturze i składzie lasów następują zwykle od wysokości ok. 1600 m n.p.m. Spada tu znacząco wysokość drzew, osiągających maksymalnie 15–25 m. Pnie drzew są tu grubsze, korony są bardziej gęste i silniej rozgałęzione. Częstsze są luki. Liczniej obecne są tu paprocie drzewiaste, bambusy, epifity i rośliny zielne w runie, spada zaś udział i zróżnicowanie lian. W warstwie drzew dominują zimozielone gatunki liściaste, sklerofilne – o grubych, skórzastych blaszkach. Udział drzew o liściach sezonowych nie przekracza 25%. Miejscami pojawiają się tu gatunki iglaste, w tym w dwuwarstwowych lasach z wyższym piętrem z dominacją bambusów i niższym z nagonasiennymi.
Bliżej górnej granicy lasu, przebiegającej w tropikach na rzędnej 3500 do 4000 m n.p.m., rosną lasy z drzewami często nieprzekraczającymi 10 m wysokości, o pniach pokręconych, z konarami pokrytymi gęsto epifitami, w tym mszakami i paprociami, które porastają również powierzchnię ziemi, gdzie często dominują też torfowce i widliczki. Szczególnie bujnie rozwinięta jest roślinność w lasach pokrywających zbocza od strony dominujących wiatrów wiejących od morza. Lasy te z powodu regularnie występującej tu kondensacji chmur i w efekcie częstych mgieł zwane są lasami mglistymi. Miejscami pod samą górną granicą lasu (np. w Andach i na Nowej Gwinei) wykształcają się specyficzne niskie tropikalne kserofilne lasy subalpejskie, z drzewami osiągającymi kilka metrów wysokości, o bardzo drobnych liściach. W Afryce piętro subalpejskie wykształca się na rzędnych 2700–3800 m n.p.m. i pokrywają je niskie lasy z silnie rozwiniętą warstwą mszystą, licznymi epifitami i dużym udziałem wrzosowatych Ericaceae i zdrewniałych dziurawców Hypericum.
Klasyfikacje W międzynarodowej klasyfikacji roślinności (International Vegetation Classification, IVC) górskie lasy tropikalne (1.A.3. Tropical Montane Humid Forest – F004) stanowią jedną z pięciu formacji w podklasie formacji lasy tropikalne (1.A. Tropical Forest & Woodland – S17). Analogicznie ujmowane są w klasyfikacji siedlisk Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN).
W klasyfikacji biomów Elgene Boxa i Kazue Fujiwary (2013) tropikalne wilgotne lasy górskie tworzą wraz z lasami nizinnymi wilgotne lasy równikowe (tropical rain forest).
W typologii formacji roślinnych stosowanej przez World Wide Fund for Nature (WWF) lasy te wchodzą w skład biomu tropikalnych i subtropikalnych wilgotnych lasów liściastych (Tropical & Subtropical Moist Broadleaf Forests)David M. Olson, Eric Dinerstein, Eric D. Wikramanayake i in. 2001. Terrestrial ecoregions of the world: A new map of life on earth. BioScience 51(11): 933-938..
Ekoregiony WWF Tropikalne wilgotne lasy górskie dominują w następujących ekoregionach wyróżnionych przez World Wide Fund for Nature (WWF) (lasy górskie występują jednak także w innych ekoregionach lasów tropikalnych):
w Australazji: AA0105 Górskie lasy deszczowe Gór Centralnych (Central Range montane rain forests) AA0107 Górskie lasy deszczowe półwyspu Huon (Huon Peninsula montane rain forests) AA0112 Górskie lasy deszczowe Archipelagu Bismarcka (New Britain-New Ireland montane rain forests) AA0116 Północno-nowo-gwinejskie górskie lasy deszczowe (Northern New Guinea montane rain forests) AA0124 Górskie lasy deszczowe Celebesu (Sulawesi montane rain forests) AA0127 Górskie lasy deszczowe Ptasiej Głowy (Vogelkop montane rain forests)
w Afryce: AT0101 Górskie lasy Wielkiego Rowu Zachodniego (Albertine Rift montane forests) AT0103 Kameruńskie lasy wyżynne (Cameroonian Highlands forests) AT0108 Wschodnioafrykańskie lasy górskie (East African montane forests) AT0109 Lasy górskie wschodniej Tanzanii i Kenii (Eastern Arc forests) AT0112 Etiopskie lasy górskie (Ethiopian montane forests) AT0114 Gwinejskie lasy górskie (Guinean montane forests) AT0115 Górskie lasy knysna (Knysna-Amatole montane forests) AT0121 Górskie lasy Kamerunu i Bioko (Mount Cameroon and Bioko montane forests)
w Azji: IM0103 Górskie lasy deszczowe Borneo (Borneo montane rain forests) IM0106 Lasy deszczowe Gór Kardamonowych (Cardamom Mountains rain forests) IM0109 Lasy deszczowe Gór Arakańskich (Chin Hills-Arakan Yoma montane forests) IM0111 Wschodniodekańskie wilgotne lasy zrzucające liście (Eastern highlands moist deciduous forests) IM0112 Górskie lasy deszczowe wschodniej Jawy i Bali (Eastern Java-Bali montane rain forests) IM0115 Himalajskie liściaste lasy subtropikalne (Himalayan subtropical broadleaf forests) IM0118 Lasy zimozielone Gór Południowochińskich (Jian Nan subtropical evergreen forests) IM0119 Kajo-kareńskie górskie lasy deszczowe (Kayah-Karen montane rain forests) IM0121 Górskie lasy deszczowe Luang Prabang (Luang Prabang montane rain forests) IM0122 Luzońskie górskie lasy deszczowe (Luzon montane rain forests) IM0128 Górskie lasy deszczowe Mindanao (Mindanao montane rain forests) IM0135 Górskie lasy deszczowe północnych Ghatów Zachodnich (North Western Ghats montane rain forests) IM0136 Lasy deszczowe północnych Gór Annamskich (Northern Annamites rain forests) IM0144 Górskie lasy deszczowe Półwyspu Malajskiego (Peninsular Malaysian montane rain forests) IM0151 Górskie lasy deszczowe południowych Ghatów Zachodnich (South Western Ghats montane rain forests) IM0152 Lasy deszczowe południowych Gór Annamskich (Southern Annamites montane rain forests) IM0155 Cejlońskie górskie lasy deszczowe (Sri Lanka montane rain forests) IM0159 Sumatrzańskie górskie lasy deszczowe (Sumatran montane rain forests) IM0167 Górskie lasy deszczowe zachodniej Jawy (Western Java montane rain forests)
w Ameryce Południowej i Środkowej: NT0105 Boliwijskie lasy yunga (Bolivian Yungas) NT0109 Górskie lasy doliny Cauki (Cauca Valley montane forests) NT0112 Środkowoamerykańskie wilgotne lasy górskie (Central American montane forests) NT0113 Górskie lasy Chiapas (Chiapas montane forests) NT0114 Górskie lasy Chimalapas (Chimalapas montane forests) NT0117 Górskie lasy Kordyliery Nadbrzeżnej (Cordillera La Costa montane forests) NT0118 Górskie lasy Kordyliery Wschodniej (Cordillera Oriental montane forests) NT0121 Górskie lasy wschodniej Kordyliery Środkowej (Eastern Cordillera real montane forests) NT0122 Wschodniopanamskie lasy górskie (Eastern Panamanian montane forests) NT0124 Lasy wilgotne Wyżyny Gujańskiej (Guianan Highlands moist forests) NT0136 Górskie lasy doliny Magdaleny (Magdalena Valley montane forests) NT0145 Północno-zachodnio-andyjskie lasy górskie (Northwestern Andean montane forests) NT0146 Górskie lasy Oaxaki (Oaxacan montane forests) NT0153 Peruwiańskie lasy yunga (Peruvian Yungas) NT0159 Górskie lasy Sierra Nevada de Santa Marta (Santa Marta montane forests) NT0165 Południowoandyjskie lasy yunga (Southern Andean Yungas) NT0167 Talamankańskie lasy górskie (Talamancan montane forests) NT0169 Gujańskie góry stołowe (Pantepui) NT0175 Wenezuelskie górskie lasy andyjskie (Venezuelan Andes montane forests) NT0177 Veracruzańskie lasy górskie (Veracruz montane forests)
Przypisy
Kategoria:Ekosystemy i formacje leśne