thumb|Coelostoma fallaciosum thumb|Coelostoma subditum thumb|Coelostoma vitalisi thumb|Nieoznaczony gatunek z KwaZulu-Natal thumb|Inny nieoznaczony gatunek z KwaZulu-Natal Żmuliniec (Coelostoma) – rodzaj chrząszczy z rodziny kałużnicowatych i podrodziny gomolatek (Sphaeridiinae). Obejmuje ponad 110 opisanych gatunków. Są to chrząszcze wodne, występujące na zanurzonej roślinności, jak i na pobrzeżach wód i wilgotnych siedliskach w ich pobliżu. Są szeroko rozprzestrzenione na półkuli wschodniej. W zapisie kopalnym znane są od miocenu.
Morfologia Chrząszcze o ciele szeroko-owalnym, wyraźnie wysklepionym, ubarwionym mniej lub bardziej jednolicie w odcieniach od brązu do czerni. Głowa zaopatrzona jest w przeciętnych rozmiarów oczy złożone z głęboko wykrojonymi krawędziami wewnętrznymi. Czułki buduje dziewięć członów, z których te końcowe formują luźno zestawioną buławkę. Podstawy czułków są nakryte bokami nadustka i od góry niewidoczne. Pokrywy zasadniczo pozbawione są rzędów, obecny jest tylko rządek przyszwowy, a niekiedy po bokach pokryw punkty miejscami układają się w szeregi. Przedpiersie jest w części środkowej w różnym stopniu nabrzmiałe, a jego przednia krawędź często wyciągnięta ku przodowi w ząbkowaty lub palcowaty wyrostek. Śródpiersie (mezowentryt) jest przynajmniej częściowo zlane z episternitami śródtułowia. Środkowa część śródpiersia, wyniesiona silnie ku tyłowi, tworzy wyrostek międzybiodrowy w kształcie grotu strzały. W przednio-środkowej części śródpiersia znajduje się dołeczkowata bruzda. Zapiersie (metawentryt), dłuższe od śródpiersia, ma silnie wyniesioną ku przodowi część środkową, silnie wnikającą pomiędzy biodra środkowej pary, gdzie styka się z wyrostkiem śródpiersia. Odnóża pary środkowej i tylnej mają stopy o członie pierwszym wyraźnie dłuższym niż drugi. Odwłok ma piąty z widocznych sternitów (piąty wentryt) całobrzegi lub na wierzchołkowej krawędzi wykrojony. Genitalia samca odznaczają się silnie zredukowaną fallobazą. Budowa edeagusa wykazują dużą zmienność w obrębie rodzaju i jest najważniejszą cechą morfologiczną używaną w oznaczaniu gatunków.
Ekologia i występowanie Są to chrząszcze wodne, związane z wodami słodkimi, od rzek i bagien po sadzawki. Bytują na zanurzonych roślinach w wodzie stojącej, na żwirowych, piaszczystych i mulistych pobrzeżach wód stojących i płynących, wśród wilgotnych mchów, korzeni, mat glonów, pod kamieniami i mokrą ściółką. Żerują na organizmach roślinnych. Postacie dorosłe niektórych gatunków przylatują do sztucznych źródeł światła, ale tylko przez pierwsze około dwie godziny po zmierzchu; nie obserwuje się ich później w nocy.
Rodzaj ten jest szeroko rozprzestrzeniony na półkuli wschodniej, przy czym większość gatunków zamieszkuje krainę orientalną i etiopską. W krainie palearktycznej występują cztery gatunki, z których tylko C. orbiculare stwierdzono w Polsce. W krainie australijskiej żyją tylko dwa gatunki. W krainach nearktycznej i neotropikalnej niszę tego rodzaju zajmują Phaenonotum i Phaenostoma.
Taksonomia Rodzaj ten wprowadził w 1835 roku Gaspard Auguste Brullé, zaliczając doń pojedynczy gatunek, opisanego w 1775 roku przez Johna Christiana Fabriciusa Hydrophilus orbicularis. Współcześnie Coelostoma jest jednym z najbardziej różnorodnych rodzajów w rodzinie kałużnicowatych, obejmującym ponad 110 opisanych gatunków.
Do rodzaju tego należą:
Z zapisu kopalnego znane są dwa gatunki współczesne. C. stultum znaleziony został w plioceńskiej formacji Tsubusagawa w Japonii. C. orbiculare znany jest z miocenu Rosji oraz czwartorzędu Japonii i Wielkiej Brytanii.
Przypisy
Kategoria:Kałużnicowate Kategoria:Rodzaje i podrodzaje zwierząt nazwane w 1835 roku