Tupistra Ker Gawl. – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych. Obejmuje 37 gatunków występujących w wilgotnym lesie równikowym na obszarze od Nepalu do południowych Chin, Półwyspu Indochińskiego i Malezji.
Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckiego słowa τυπίς (tupis – pobijak, tłuczek) i odnosi się do kształtu znamienia słupka.
Morfologia thumb|left|Tupistra grandis Pokrój Wieloletnie, bezłodygowe rośliny zielne.
Pędy Podnoszące się, rzadziej płożące, grube, nieco drewniejące kłącze, niekiedy bulwiaste.
Liście Liście odziomkowe, wiązkowate lub naprzeciwległe i dwurzędowe, jajowate do wąsko lancetowatowych, nibyogonkowe, u nasady zgrubiałe.
Kwiaty Zebrane od dwóch do wielu w kłos, wyrastający z kąta liścia na nagim głąbiku. Wsparte przysadkami trójkątnymi do jajowatych, zwykle krótszymi od kwiatów. Okwiat sześcio- lub ośmiolistkowy. Listki okwiatu mięsiste, zrośnięte od połowy do dwóch trzecich długości w rurkę, powyżej rozpostarte, fioletowawe, białawe lub żółtobrązowe, niekiedy u nasady przezroczyste. Sześć lub osiem pręcików niemal na całej długości przyrośniętych do rurki okwiatu. Pylniki dołączone grzbietowo, położone niżej od znamienia. Zalążnia trój- lub czterokomorowa, z dwoma zalążkami w każdej komorze. Szyjka słupka cylindryczna, długa (do 12 mm), zwieńczona dużym (o średnicy do 6 mm), tarczowatym lub grzybkowatym, mięsistym znamieniem.
Owoce Brązowawe, zaostrzone, jednonasienne jagody.
Rośliny podobne Rodzaj Tupistra jest blisko spokrewniony z rodzajem Rohdea, od którego różni się głównie kolorem listków okwiatu (które u Rohdea są bladożółte do zielonkawych), wydatną szyjką słupka, szerszą od zalążni oraz brązowawymi i zaostrzonymi jagodami (u Rohdea czerwonymi lub pomarańczowymi i kulistawymi). Innym rodzajem roślin podobnych do Tupistra są te z rodzaju aspidistra, które tworzą jedno- lub dwukwiatowe kwiatostany.
Genetyka Podstawowa liczba chromosomów x wynosi 19.
Systematyka thumb|Tupistra nutans thumb|Tupistra tupistroides Pozycja systematyczna Rodzaj z plemienia Convallarieae w podrodzinie Nolinoideae rodziny szparagowatych (Asparagaceae).
Wykaz gatunków Tupistra breviscapa Aver. & N.Tanaka Tupistra cardinalis Aver., N.Tanaka & Son Tupistra clarkei Hook.f. Tupistra densiflora Aver., N.Tanaka & Nghiem Tupistra elegans N.Tanaka Tupistra extrorsandra (Odyuo, D.K.Roy & Aver.) N.Tanaka & Aver. Tupistra fungilliformis F.T.Wang & S.Yun Liang Tupistra gracilis Aver. & N.Tanaka Tupistra grandis Ridl. Tupistra grandistigma F.T.Wang & S.Yun Liang Tupistra hongheensis G.W.Hu & H.Li Tupistra khangii Aver., N.Tanaka & Vislobokov Tupistra khasiana D.K.Roy, A.A.Mao & Aver. Tupistra kressii N.Tanaka Tupistra laotica N.Tanaka Tupistra leonidii D.K.Roy & A.A.Mao Tupistra malaiana N.Tanaka Tupistra muricata (Gagnep.) N.Tanaka Tupistra nagarum Odyuo, D.K.Roy & A.A.Mao Tupistra natmataungensis Y.H.Tan & H.B.Ding Tupistra nganii K.S.Nguyen, Aver., N.Tanaka & Nuraliev Tupistra nutans Wall. ex Lindl. Tupistra ochracea (Ridl.) N.Tanaka Tupistra orlovii Aver., N.Tanaka & K.S.Nguyen Tupistra patula Aver., N.Tanaka & K.S.Nguyen Tupistra penangensis N.Tanaka Tupistra pingbianensis J.L.Huang & X.Z.Liu Tupistra robusta N.Tanaka Tupistra siphonantha N.Tanaka, Vislobokov & D.P.Hannon Tupistra squalida Ker Gawl. Tupistra stoliczana Kurz Tupistra sumatrensis N.Tanaka Tupistra theana Aver. & N.Tanaka Tupistra tripartita Aver., N.Tanaka & K.S.Nguyen Tupistra tupistroides (Kunth) Dandy Tupistra urceolata N.Tanaka & W.J.Kress Tupistra violacea Ridl.
Znaczenie użytkowe Rośliny lecznicze Całe rośliny Tupistra nutans są tradycyjnie używane w regionie Himalajów w leczeniu cukrzycy, a w północno-wschodnich Indiach jako środek wzmacniający apetyt.
Rośliny spożywcze W indyjskim stanie Sikkim roślina o lokalnej nazwie nakima, odnoszonej do Tupistra nutans lub T. clarkei, uprawiana jest z uwagi na jadalne kwiatostany, które są spożywane po ugotowaniu lub wykorzystywane do sporządzania marynat.
Jadalny jest cały kwiatostan nakima, najlepiej z nieotwartymi kwiatami. Na ogół kwiatostan gotuje się i dekantuje, aby usunąć nadmierną goryczkę, a następnie gotuje się z cebulą, pomidorami, chilli, imbirem i czosnkiem, uzyskując pikantną jarzynę. Po przygotowaniu kwiatostany są lekko goryczkowe w smaku i mają konsystencję pieczarki. Warzywo jest dobrym źródłem błonnika, białka, wapnia, potasu, fosforu i magnezu, a obecne w nim składniki odżywcze są porównywalne z popularnymi warzywami, takimi jak szparagi.
W Tajlandii Karenowie spożywają owoce T. muricata.
Inne zastosowanie W Butanie pędy kwiatostanowe Tupistra nutans palone są w sziszy.
Przypisy
Kategoria:Szparagowate