Melianthus – rodzaj roślin z rodziny Francoaceae. Obejmuje 6 gatunków. Występują one w RPA, Namibii i Lesotho. Rosną na terenach półpustynnych i piaszczystych, ale też w miejscach wilgotnych, przy strumieniach. Zasiedlają bardzo suchą Pustynię Namib i stoki Gór Smoczych, gdzie opady roczne sięgają 1500 mm. Gatunki występujące na terenach suchych mają często pędy nadziemne spalane podczas pożarów, ale łatwo odrastają. Ich kwiaty zapylane są przez ptaki – nektarniki.
Melianthus major jest uprawiany jako oryginalna roślina ozdobna ze względu na wonne liście (o bardzo ostrym zapachu po skruszeniu), efektowne kwiatostany i czarny nektar. W Kalifornii gatunek ten uprawiany jest także z powodu przyciągania do ogrodów kolibrów. Do Europy sprowadzony został już w 1673 i jest popularny na obszarach o łagodnym i ciepłym klimacie, tj. w zachodniej i południowej części kontynentu. Poza tym uprawiany bywa także w szklarniach. Na różnych obszarach gatunek dziczeje i bywa inwazyjny, w czym pomaga mu to, że liście są trujące i nie są zgryzane przez zwierzęta. Szczególnie obficie rośnie jako zdziczały w Nowej Zelandii i Australii, występuje jako obcy także na Wyspie Świętej Heleny, w Himalajach, w Boliwii i Hiszpanii.
W XIX wieku zaproponowane zostały dla tego rodzaju nazwy: „miodosok”, „miodokwiat” i „miodosocznia”, ale nie weszły do użycia, a miodokwiatem współcześnie określa się rodzaj roślin storczykowatych.
Morfologia thumb|left|Kwiatostan M. major z nektarnikiem czerwonopręgim Pokrój Krzewy i półkrzewy o pędach słabo zdrewniałych, często pustych wewnątrz, gęsto rozgałęziających się tuż nad powierzchnią ziemi. Osiągają do 3 m wysokości. Liście Ulistnienie skrętoległe. Liście nieparzystopierzasto złożone z 5–27 listków. Listki są grubo piłkowane, rzadko całobrzegie. Oś liścia jest oskrzydlona. U nasady liścia znajduje się para, czasem zrośniętych, trwałych przylistków. Kwiaty Wyrastają skrętolegle lub w okółkach zebrane w grona, szczytowe lub rozwijające się w kątach liści. Czasem szczytowy kwiat w kwiatostanie jest sterylny i rozwija tylko czerwoną koronę. Kwiaty są grzbieciste i odwrócone. Dno kwiatowe i nasady listków okwiatu są mniej lub bardziej rozszerzone tworząc nibyostrogę (mentum), w której gromadzi się nektar. Pięć działek kielicha o barwie zielonej lub czerwonawej wykształconych jest trojako – para zewnętrzna jest jajowata do jajowatolancetowatej, para boczna jest węższa do kształtu równowąskiego włącznie, dolna działka jest rozdęta, jajowata, zaostrzona lub trójdzielna. Płatki korony są czerwone, skupione u dołu kwiatu. Pręciki są cztery. Górna para jest dłuższa i wolna, dolna jest krótsza i zrośnięta u nasady. Miodnik kubeczkowaty, zwykle ciemnozabarwiony i wypełniony obficie wydzielanym bardzo ciemnym nektarem. Zalążnia powstaje z 4 owocolistków i ma też tyleż komór. W każdej rozwija się od 2 do 6 zalążków. Szyjka słupka jest trwała, na szczycie czasem nieznacznie rozdzielona na krótkie łatki znamienia. Owoce Czterokanciaste torebki, skórzaste lub cienkościenne, okrzydlone lub dęte, otwierające się na szczycie. Nasiona są kuliste do gruszkowatych, o średnicy 4–6 mm, zwykle lśniące i czarne, rzadziej brązowe.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj od dawna łączony jest z innym rodzajem południowoafrykańskim – Bersama. W 1862 George Bentham i Joseph Dalton Hooker zaliczyli oba rodzaje do plemienia Meliantheae w mydleńcowatych Sapindaceae. W późniejszych systemach, jeszcze do końca XX wieku (m.in. w systemie Cronquista z 1981 i Takhtajana z 1997), zwykle już jako rodzina miodokwiatowatych Melianthaceae, rośliny te wciąż włączano do mydleńcowców Sapindales. W XXI wieku ujęcie Melianthaceae nieco rozszerzono i rodzinę rozpoznano jako należącą do bodziszkowców Geraniales (system APG II z 2003). W systemie APG IV (2016) jeszcze bardziej rozszerzono ujęcie rodziny i przeniesiono ją pod nazwę Francoaceae. W obrębie rodziny Melianthus wspólnie z siostrzanym rodzajem Bersama tworzy bazalne plemię Bersameae Planchon.
Wykaz gatunków Melianthus comosus Vahl Melianthus dregeanus Sond. Melianthus elongatus Wijnands Melianthus major L. Melianthus pectinatus Harv. Melianthus villosus Bolus
Przypisy
Kategoria:Francoaceae Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza