thumb|Tzw. Efeb Kritiosa Kritios (Κριτίος) – starożytny rzeźbiarz ateński działający w pierwszej połowie V wieku p.n.e.
Był uczniem Antenora i nauczycielem Ptolichosa z Korkyry.
Wspólnie z Nesjotesem wykonał ustawiony w 477/476 roku p.n.e. na Agorze ateńskiej pomnik z brązu przedstawiający Harmodiosa i Aristogejtona (tzw. Grupa Tyranobójców), który zastąpił wcześniejszą rzeźbę Antenora, zagrabioną przez Persów podczas najazdu w 480 p.n.e. Według przypuszczeń był rzeźbiarzem modelującym tę grupę, a Nesjotes jej odlewnikiem. Przedstawienie Tyranobójców uznawane jest za pierwszą w sztuce greckiej oderwaną od tła kompozycję przestrzenną, w której postacie ustawione z profilu oglądane były frontalnie.
Przypisywane jest mu ponadto autorstwo rzeźby tzw. Efeba z ateńskiego Akropolu, którego repliką jest przedstawienie (również z V w. p.n.e.) znane jako Efeb z Agrygentu. Ateński Efeb stanowi świadectwo zanikania w rzeźbie greckiej cech archaicznych na rzecz racjonalnego traktowania postaci ludzkiej poprzez nadanie jej rytmu oraz wprowadzenie zmian w proporcjach ciała.
Wzmianki o działalności Kritiosa i jego współtwórcy znajdują się u Pliniusza (Naturalis historia XXXIV, 9), Plutarcha (Moralia 802A) i Lucjana z Samosaty (Rhetorum praeceptor 9)Maria Ludwika Bernhard: Sztuka grecka V wieku p.n.e. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 186..
Przypisy
Kategoria:Rzeźbiarze aktu Kategoria:Rzeźbiarze starożytnej Grecji