Kościół Trójcy Przenajświętszej w Wołczynie — rzymskokatolicka świątynia parafialna we wsi Wołczyn, w obwodzie brzeskim, rejonie kamienieckim na terenie Republiki Białoruś. Zabytek architektury późnego baroku o znaczeniu międzynarodowym. Miejsce chrztu świętego i pochówku (w latach 1938–1989) ostatniego króla Polski Stanisława Augusta. Stanowi jedyną pozostałość zespołu pałacowego – dawnego ośrodka dóbr Poniatowskich, w którym w 1732 roku przyszedł na świat przyszły król; rozbudowanego w połowie XVIII wieku przez Czartoryskich
Historia Parafia wołczyńska została powołana w 1639 r. Podlegała diecezji łuckiej, wchodząc w skład dekanatu kamienieckiego, a następnie brzeskiego. Pierwszy kościół, wzniesiony z fundacji ówczesnego właściciela dóbr wołczyńskich, wojewody smoleńskiego Aleksandra Gosiewskiego, był skromną drewnianą budowlą, zapewne nawet niekonsekrowaną. Posiadał jedynie niezbędne wyposażenie, w tym trzy proste ołtarze: główny z obrazem Św. Rodziny oraz dwa boczne, z obrazami Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Św. Anny. Stał w innym miejscu, niż świątynia obecnie istniejąca – na gruncie ulokowanym przy gościńcu do Wysokiego Litewskiego, w pobliżu rzeki Pulwy, młyna i wsi Kotera, na północny zachód od dworu. Został zrujnowany podczas wojny północnej. W r. 1727 budowla stała bez dachu, nie nadawała się do odprawiania liturgii. Msze były celebrowane w lokalnej cerkwi greckokatolickiej p.w. ŚŚ. Mikołaja i Jerzego.
Nowy kościół został zbudowany z inicjatywy i kosztem kolejnych właścicieli dóbr – generała Stanisława Poniatowskiego, ówczesnego podskarbiego wielkiego litewskiego i jego żony Konstancji z Czartoryskich, rodziców późniejszego króla Stanisława Augusta, który urodził się w Wołczynie 17 stycznia 1732 r. Poniatowscy, po nabyciu Wołczyna w 1721 r., rozpoczęli budowę barokowego pałacu z ogrodem, miasteczka oraz dwóch świątyń – kościoła rzymskokatolickiego i cerkwi greckokatolickiej. W nowo zaplanowanej kompozycji przestrzennej rezydencji kościół stanął w innej lokalizacji niż wcześniejszy, na osi pomiędzy kompleksem pałacowym a miasteczkiem. W tym celu Poniatowskiemu udało się na drodze zamiany pozyskać część ziemi cerkiewnej, położoną bezpośrednio przy gruncie dworskim od strony południowej. W pierwotnym zamiarze świątynia miała być drewniana. Budowę podjęto w 1728 r. po podpisaniu kontraktu z majstrem cieślą z Brześcia, Janem Żydowiczem, który równocześnie budował domy w miasteczku. Tymczasem w ciągu najbliższych kilku miesięcy zmieniła się koncepcja Poniatowskiego, który zrezygnował z kościoła drewnianego, postanawiając wystawić wspanialszy, murowany. W czerwcu 1728 r. zatrudniony cieśla zgodził się w zamian wybudować dom dla plebana oraz nową cerkiew. Erekcję murowanego kościoła ze zrewaloryzowanym funduszem Stanisław Poniatowski zatwierdził w 1729 r. 18 lipca 1729 r. archidiakon brzeski i sędzia surrogat konsystorza generalnego janowskiego Władysław Sutkowski dokonał poświęcenia kamienia węgielnego kościoła, któremu nadano tytuł Zaślubin Najświętszej Marii Panny oraz św. patronów fundatorów, Stanisława i Konstancji. Budowla stanęła w ciągu czterech lat. Zasadnicze prace przy wznoszeniu ścian i wewnętrznych podziałów, tynkowaniu i zamknięciu dachem zostały wykonane w latach 1730 i 1731. Projekt świątyni jest przypisywany warszawskiemu architektowi Johanowi Sigmuntowi Deyblowi, zatrudnionemu w królewskim urzędzie budowlanym, natomiast realizację budowy powierzono majstrowi mularskiemu Stefanowi Nieckowskiemu, który jednocześnie pracował przy wznoszeniu pałacu. Prace związane z wykończeniem, m.in. układanie posadzki marmurowej i ceglanej, zakładanie fundamentów pod trzy ołtarze i tynkowanie sufitów w nawie, lożach, pod chórem i w pomieszczeniach pomocniczych, przeciągnęły się na 1732 i 1733 r. Wtedy też powstała część wystroju – dekoracja elewacji i część sztukaterii wnętrza, być może autorstwa warsztatu warszawskiego rzeźbiarza Johanna Georga Plerscha.lewo|mały| Kościół w latach 30. XX wiekuZarówno do budowy, jak i wzbogacenia wyposażenia kościelnego przyczynił się także ksiądz Wojciech Kłossowicz, kanonik warszawski, proboszcz wołczyński w latach 1727-1758.
Kościół został benedykowany w 1733 r. przez scholastyka brzeskiego księdza Tomasza Kamińskiego.
W 1738 r. Stanisław Poniatowski odsprzedał Wołczyn swojemu szwagrowi Michałowi Fryderykowi Czartoryskiemu, który wkrótce uczynił z niego centrum polityczne reformatorskiej partii Familii. Wedle świadectwa księdza Kłossowicza w chwili wejścia Wołczyna we władanie Czartoryskiego stały jedynie mury kościelne, przekryte dachem z gontu. Inicjatywie i funduszom księcia podkanclerzego należy przypisać wykonanie wszelkiej dekoracji, 3 ołtarzy z obrazami i snycerską dekoracją, ambony, organów, loży, ławek, dzwonów, czterech kamiennych figur Ewangelistów ustawionych na naczółkach, dachu z pokryciem blaszanym oraz stopni kamiennych przed wejściem i murowanego ogrodzenia z bramą i dzwonnicą. Prace nad wnętrzem trwały w latach 1738–1743. Eleonora Czartoryska bogato uposażyła kościół w srebrne paramenta, relikwiarze i aparaty, m.in. ufundowała puszkę, na którą z inicjatywy księżnej przerobiono w Gdańsku pamiątkowy srebrny puchar z nakrywą, zdobyty przez Stanisława Poniatowskiego w turnieju strzeleckim zorganizowanym przez Augusta II i odebrany z rąk króla.
W latach 1738-1743 powstała też nowa, murowana plebania po wsch. stronie cmentarza kościelnego.
W dniu 21 lipca 1743 r. biskup łucki i brzeski Franciszek Antoni Kobielski konsekrował kościół pod wezwaniem Najświętszej Trójcy, Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny i św. Stanisława, biskupa i męczennika.
W 1753 r. w krypcie pod ołtarzem pochowano 11-letniego Antoniego Czartoryskiego, a przed 1754 r. Józefa Horaina.
19 listopada 1761 r. w kościele odbyły się tu śluby członków rodziny właścicieli Wołczyna – Adama Kazimierza Czartoryskiego z Izabellą z Flemmingów oraz Aleksandry z Czartoryskich 1° voto Sapieżyny z Michałem Kazimierzem Ogińskim, których udzielił biskup poznański Teodor Kazimierz Czartoryski.
W latach 1777-80, gdy Wołczyn należał do Adama Kazimierza i Izabeli Czartoryskich, wraz z pracami remontowymi prowadzonymi przy pałacu, przeprowadzono również restaurację kościoła. Całokształt prac nadzorował nadworny architekt Joachim Hempel, ale większość robót wykonywali miejscowi majstrowie. Wymieniono wówczas strop, pokryto dach nową blachą, pomalowaną po położeniu na kolor biały i zielony. Odnowiono też elewacje i poprawiono sztukaterie wewnątrz. Prace sztukatorskie wykonywał N. Judycki, a pozłotnicze – Ptaszyński.
W 1798 r. parafia znalazła się w diecezji wileńskiej. W ramach represji po powstaniu styczniowym, w 1866 r. władze carskie odebrały świątynię Kościołowi katolickiemu w 1873 r. rozpoczęto jej przebudowę na cerkiew. Wyrwano marmurową podłogę, rozebrano kruchtę, ołtarz i chór, wywieziono dzwony i ławki. Dla spełnienia wymogów kultu świątynia została przeorientowana, co wymusiło zmianę lokalizacji głównego wejścia. Ikonostas został umieszczony na ścianie wschodniej. Zamurowano więc oryginalne wejście od strony południowej i rozebrano kruchtę, a wybito nowe, w ścianie zachodniej, jednocześnie dobudowując do niego nową kruchtę o cechach stylu rusko-bizantyjskiego. Zwieńczenie latarni zastąpioną cebulastą kopułką. Na osi nowego wejścia, od strony drogi, wzniesiono murowaną, dwukondygnacyjną bramę – dzwonnicę. 30 sierpnia 1876 r. cerkiew konsekrowano pod wezwaniem Trójcy Świętej, podległą cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy w Wołczynie. W okresie funkcjonowania jako cerkiew nie przeprowadzano większych remontów i przeróbek.
W 1918 r. budynek zwrócono katolikom. Do kościoła nie powróciły jednak oryginalne sprzęty i obrazy, nie została odtworzona ambona, a rolę chóru pełniła dawna loża kolatorska. W 1925 r. naprawiono tynki, wykonano piec, wzmocniono konstrukcję wieży, wmontowano nowe drzwi, stolarkę okienną oraz wyremontowano dach. W 1924 r. w pobliżu świątyni wybudowano neobarokową plebanię. Rezultat w postaci częściowego remontu świątyni przyniosło niespodziewane wydarzenie, jakim stał się pochówek szczątków Stanisława Augusta, przeniesionych tu z Leningradu w lipcu 1938 r. Wszelkie dalsze prace przerwał wybuch wojny.
Kościół przetrwał działania wojenne 1939 i 1941 r. W r. 1944, podczas wycofywania się oddziałów niemieckich utrzymujących w nim punkt obronny, postrzelano dach. Wkrótce został splądrowany przez wojsko radzieckie, zrabowano trumnę królewską, jednak po ustaniu działań frontowych wstawiono ją na powrót do niszy. W kwietniu 1945 r. ostatni proboszcz, Antoni Czyszewicz, repatriując do Polski zdołał zabrać ze sobą archiwum kościelne (w tym metrykę urodzin Stanisława Augusta) i część paramentów, które znalazły się w Gnojnie (pow. Biała Podlaska). Po 1991 r. trafiły one do Archiwum diecezjalnego w Drohiczynie.
Po 1945 r. kościół został wyłączony z kultu, splądrowany, pozbawiony wystroju sakralnego i zamieniony na magazyn nawozów miejscowego kołchozu. W 1953 r. został skreślony z listy zabytków Białoruskiej SRR. W końcu lat 80. w. XX, po zawaleniu się dachu, świątynię opuścił kołchozowy magazyn. W 1987 r., w związku z inicjatywą przebadania pochowanych w kościele szczątków Stanisława Augusta, konserwatorzy z muzeum w Grodnie dokonali częściowego uporządkowania ruin. W 1989 r. na zlecenie Fundacji Kultury Polskiej przeprowadzono badania archeologiczne oraz wykonano podstawowe prace zabezpieczające we wnętrzu kościoła. Dokonano również pomiarów fotogrametrycznych budowli i zachowanych elementów wystroju architektonicznego i rzeźbiarskiego wnętrza. lewo|mały|Ruiny kościoła w 2008 r.
Na początku lat 90. XX w. odrodziła się tutejsza parafia, a wierni rozpoczęli przygotowania do odnowienia świątyni. Kościół w stanie pół-ruiny stał zamknięty. W 2007 roku podjęto decyzję o przekazaniu zniszczonego budynku diecezji pińskiejУлады перадалі каталікам паўразбураны Воўчынскі касцёл. W latach 2009–2013 kościół odbudowano z zewnątrz pod kierunkiem arch. konserwatora Wiktora Wilka z Zamościa. Przywrócono oryginalną orientację, poprzez wybicie wejścia od strony południowej, rozebrano pozostałości cerkiewnej kruchty (od strony zachodniej), przywrócono dawną kolorystykę elewacjom. Dzięki wsparciu fundacji Polska Miedź z Lubina świątynię przykryto dachem i wzniesiono wieżyczkę z zegarem. W kolejnych latach przeprowadzono prace restauracyjne nie zgodne ze sztuką konserwatorską, m.in. skuto sztukaterie elewacji i zastąpiono je odlewami z tworzywa, powtarzającymi dawną formę czy zamontowano plastikowe okna o szprosach nie odpowiadających pierwotnym podziałom.
22 listopada 2020 roku biskup piński Antoni Dziemianko ponownie konsekrował odrestaurowaną świątynię, a następnie odprawił w niej mszę świętąБіскуп Антоні Дзям’янка нанава благаславіў адбудаваны касцёл у Воўчыне, дзе быў ахрышчаны і пахаваны апошні польскі кароль.
Miejsce pochówku Stanisława Augusta Poniatowskiego mały|Krypta z sarkofagiem króla Stanisława Augusta