József Carl Dobos (ur. 18 stycznia 1847 w Peszcie, zm. 10 października 1924 w Budapeszcie) – węgierski cukiernik, restaurator i autor książek kulinarnych, znany przede wszystkim jako twórca nazwanego jego imieniem tortu.

Życiorys Urodził się w Peszcie, w drobnomieszczańskiej, kucharskiej rodzinie. Jego ojcem był András Dobos, kucharz, a matką Rozália Gogola. Fachu uczył się u swojego ojca, a następnie u rodziny Andrássych. W 1878 r. otworzył w Budapeszcie delikatesy, w których sprzedawał również potrawy własnego wyrobu. W 1884 r. wymyślił, a w 1885 r. na wystawie zaprezentował tort, który później stał się znany na świecie jako tort Dobosa (Dobosza). Oprócz tego na tej samej wystawie prowadził ekskluzywną restaurację z bardzo wysokimi cenami. Wśród artykułów spożywczych zaprezentował również żywność konserwowaną: szparagi, groszek cukrowy, trufle, gęsią wątróbkę i balatońskiego sandacza oraz ocet tokajski i ocet do dziczyzny.

Był również znakomitym pisarzem fachowym. Jednym z najbardziej znanych dzieł jest wydana w 1881 r. Magyar-francia szakácskönyv (Węgiersko-francuska książka kucharska), będąca wiernym odzwierciedleniem swoich czasów. Zaprezentował w niej prawdziwie francuskie metody: gotowanie na parze, używanie dużej ilości warzyw, sposoby przygotowania i podawania dań. Na początku autor podał nazwy potraw w obu językach, a następnie przeszedł do praktyki, dzięki której takie pojęcia jak rolady, antrykoty, frytki, sosy i wiele innych przeszły do powszechnego użytku na Węgrzech.

Dobos miał swój pawilon na wystawie milenijnej w 1896 r. w Budapeszcie. Z działalności gospodarczej wycofał się w 1906 r. Większość swego majątku zainwestował w pożyczkę wojenną i zmarł w biedzie. Dzięki swojemu wykształceniu cieszył się powszechnym szacunkiem i miał wielu sławnych przyjaciół. Posiadał też bogatą bibliotekę.

Tort Dobosa thumb|Tort Dobosza pokryty słynnym lukrem Słynny tort zaprezentowano na węgierskiej Wystawie Krajowej w 1885 r. wzbudzając entuzjazm budapeszteńskich smakoszy i cukierników. Zarówno czekoladowy krem jajeczny, jak i ciasto, były pomysłem Dobosa. Według tradycji, chłopiec zajmujący się zwykle wyrabianiem masła do kremu jajecznego, zamiast soli dodał do maselnicy cukier. Z tego "zepsutego" masła cukiernik stworzył swoje słynne dzieło.

Wielu cukierników próbowało go naśladować, ale bez powodzenia, dopóki 1906 roku nie przekazał oryginalnego przepisu Branżowemu Stowarzyszeniu Cukierników i Piernikarzy (Fővárosi Cukrász és Mézeskalácsos Ipartestület).

Główne dzieła thumb|right|250px|Książka kucharska Józsefa Dobosa (wydanie z 1883 r.) thumb|right|250px|Grób Józsefa C Dobosa w Budapeszcie. Cmentarz Farkasréti: 1/6-1-62. Magyar–franczia szakácskönyv (Budapest, 1881) Die Phantasie auf der Reise (Budapest, 1904) Curiosa der Küche (Budapest, 1909) Geheimnis für Frauen (Budapest, 1912) Die Frau als irdischer Engel (Budapest, 1914)

Przypisy

Kategoria:Autorzy książek kucharskich XIX wieku Kategoria:Autorzy książek kucharskich XX wieku Kategoria:Cukiernicy Kategoria:Kucharze Kategoria:Kuchnia węgierska Kategoria:Ludzie urodzeni w Budapeszcie Kategoria:Węgierscy restauratorzy Kategoria:Urodzeni w 1847 Kategoria:Węgierscy przedsiębiorcy Kategoria:Zmarli w 1924 Kategoria:Węgierscy pisarze XIX wieku Kategoria:Węgierscy pisarze XX wieku