Klasztor katarzynek w Krokach – klasztor Zgromadzenie Sióstr św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy założony w 1645 roku w Krokach z inicjatywy biskupa żmudzkiego Jerzego Tyszkiewicza.
Historia Klasztor katarzynek w Krokach został ufundowany w 1645 roku przez biskupa żmudzkiego Jerzego Tyszkiewicza. Nie jest do końca wiadome, w jaki sposób uwagę biskupa przykuł właśnie ten zakon żeński z oddalonego o ponad 300 km Braniewa. Przyczynić się mogły do tego m.in. dobre kontakty, jakie utrzymywali ze sobą wileńscy i braniewscy jezuici. Zamiar biskupa Tyszkiewicza dopełniła jego wizyta na Warmii w 1645 roku. Wkrótce potem przybyła do diecezji żmudzkiej nieznana dziś z imienia katarzynka z Warmii, której biskup powierzył klasztor w Krokach. Pierwszy drewniany klasztor wraz z kaplicą został zbudowany nakładem proboszcza i parafian w okresie od lipca do grudnia 1645 roku. Posiadał on 14 cel zakonnych i wspólny refektarz (jadalnię)Gerarda Śliwińska Dzieje Zgromadzenia Sióstr Świętej Katarzyny Dziewicy i Męczennicy w latach 1571-1772, Olsztyn 1998.
Reguła zakonna przyjęta przez klasztor w Krokach w 1673 roku niewiele się różniła od reguły katarzynek podlegających pod dom generalny w Braniewie. Katarzynki w Krokach przyjęły ten sam charyzmat, strukturę organizacyjną, zasady przyjmowania do klasztoru, rozkład dnia oraz rozkład nabożeństw. Dostosowano do lokalnej tradycji tylko kilka elementów, np. święci z parafii z Braniewa zostali zastąpieni świętymi z tutejszej parafii w Krokach. Kolejną istotną kwestią był również język używany w klasztorze. Biskup żmudzki Kazimierz Pac wprowadził do reguły obowiązek modlenia się katarzynek w języku polskim, a księdza kapelana katarzynek reguła zobowiązywała do głoszenia kazań nie w języku żmudzkim, a w polskim. (Ta wzmianka o języku żmudzkim wskazywała, że musiał być on wówczas używany w Kościele na Żmudzi.) Dla porównania w domu macierzystym w Braniewie językiem modlitwy był wówczas język niemiecki. Klasztor w Krokach stał się ośrodkiem polskiej kultury szlacheckiej Wielkiego Księstwa Litewskiego. Do klasztoru mogły być przyjmowane tylko córki szlacheckie.
Nadto ostatni 27 paragraf reguły, mówiący o zwierzchnictwu przełożonej generalnej w Braniewie nad wszystkimi domami katarzynek w diecezji warmińskiej zastąpiono zapisem o zwierzchności biskupa żmudzkiego.
W okresie rozbiorów Polski dom macierzysty w Braniewie i klasztor w Krokach znalazły się pod panowaniem różnych zaborców – Braniewo pod zwierzchnictwem Prus od 1772, a Kroki w wyniku trzeciego rozbioru w 1795 roku znalazły się w zaborze rosyjskim. Doprowadziło to do zerwania kontaktów klasztoru z domem macierzystym w Braniewie aż do końca pierwszej wojny światowej.
Po I wojnie światowej klasztor w Krokach znalazł się w granicach Republiki Litewskiej. Katarzynki w Krokach musiały się dostosować do zmienionej sytuacji politycznej. Język polski obecny od początku w klasztorze stawał się źródłem konfliktów i napięć na tle narodowo-patriotycznym. Siostrom zakazano pracy w szkołach i przedszkolach, a także kształcenia dzieci. Aby nie potęgować nacjonalistycznych antagonizmów, katarzynki przekierowały swoją posługę na inne tory. Bardziej poświęcały się działalności dobroczynnej oraz zajmowały się opieką nad osobami chorymi i niepełnosprawnymi, gdzie kwestie języka nie były aż tak dzielące. Chociaż katarzynki w Krokach sprzeciwiały się lituanizacji klasztoru, to uczyły się języka litewskiego i w latach 20. i 30. stopniowo przechodziły od używania języka polskiego do języka litewskiego, aby się asymilować ze społeczeństwem i móc pozyskiwać więcej kandydatek do zakonu z lokalnej społeczności.
Po I wojnie światowej nawiązano również, po wieloletniej przerwie, kontakt i współpracę katarzynek z domem generalnym w Braniewie. 19 września 1921 roku matka generalna Zgromadzenia św. Katarzyny Dziewicy i Męczennicy – Valeria Fuerske – napisała list do katarzynek w Krokach z pozwoleniem na ponowne przyłączenie się z domem generalnym w Braniewie. 19 marca 1922, uzyskawszy zgodę biskupów żmudzkiego i warmińskiego, w klasztorze w Krokach została uroczyście przyjęta odnowiona reguła i nowy Przewodnik duchowy. Siostry włożyły nowe zreformowane habity i odnowiły śluby zakonne według nowej formuły (z wyjątkiem jednej siostry). Rozpoczęły się wyjazdy sióstr z Krok do Braniewa, które umacniały więzi katarzynek litewskich z niemieckimi. Katarzynki z Braniewa dzieliły się wiedzą zarówno z zakresu pielęgniarstwa, jak i edukacji, a także w zakresie wielu innych spraw niezbędnych w codziennym życiu zakonnymMarian Surdacki Działalność charytatywna zakonów żeńskich w Polsce do końca XVIII wiekuVaida Kamuntavičienė Problem języka w klasztorze sióstr katarzynek w Krokach w pierwszej połowie XX wieku.
We wrześniu 1933 roku matka Arcadia Schmalenbach, przełożona generalna zgromadzenia katarzynek, przyjechała z wizytą do klasztoru w Krokach. Przy tej okazji mianowała siostrę Elenę Otylię Bogdanowicz (Elena Otilija Bagdonavičiūtė), wieloletnią przełożoną miejscowego konwentu, pierwszą matką prowincjonalną sióstr katarzynek prowincji litewskiejRelinde Meiwes, Klosterleben in bewegten Zeiten. Die Geschichte der ermlӓndischen Katharinenschwestern (1914–1962), Paderborn 2016, s.146.
W 1948 klasztor został przez władze sowieckie zamknięty, a siostry wydalone. Klasztor w Krokach został ponownie otwarty dopiero w 1997 roku, po przemianach ustrojowych na Litwie.
Przypisy
Kategoria:Klasztory katolickie na Litwie Kategoria:Klasztory i domy zakonne katarzynek