mały|Biblioteka Główna UMK, widok ogólny - budowa 1970 r. mały|Biblioteka Główna UMK, widok ogólny filarów pod przyszły gmach - 1969 r. mały|Wejście do budynku Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu – główna biblioteka Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz jedna z największych książnic w Polsce.

Lokalizacja Biblioteka znajduje się w zachodniej części miasta, w dzielnicy Bielany, przy ul. Gagarina 13.

Siedziba

Charakterystyka Biblioteka UMK została powołana w 1945 r., a otwarta 10 maja 1947 r. W latach 1945–1947 siedzibą Biblioteki był gmach Towarzystwa Naukowego w Toruniu, w 1947 r. otrzymała samodzielny budynek przy ul. Chopina 12Budynek, którego budowa rozpoczęła się przed II wojną miał być przeznaczony na Muzeum Ziemi Pomorskiej. Obecnie mieści się tutaj Wydział Fizyki i Informatyki, a w 1973 r. została przeniesiona do nowego budynku w miasteczku akademickim na Bielanach. Od 1947 r. otrzymuje egzemplarz obowiązkowy. W 2002 r. uhonorowana medalem Bibliotheca Magna Perennisque przyznawanym przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Obecnie wraz z Biblioteką Medyczną Collegium Medicum w Bydgoszczy oraz bibliotekami wydziałowymi i instytutowymi, Biblioteka UMK tworzy sieć biblioteczno-informacyjną uniwersytetu. W strukturze biblioteki działa również powołane do życia w 2005 r. Muzeum Uniwersyteckie w Toruniu.

Specjalizacje: regionalia, Toruniensia, Pomeranica, Baltica, Vilniana, Copernicana i zbiory emigracyjne.

Historia Historia Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu wiąże się ściśle z utworzeniem Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Obie jednostki zostały powołane do życia dekretem wydanym 24 sierpnia 1945 r. Formalnie utworzona 1 września 1945 r. dzieliła gmach z Książnica Kopernikańską znajdujący się przy ul. Wysokiej. Początkowo biblioteki łączył także jeden dyrektor. Wówczas funkcję tę pełnił dr Stefan BurhardtDunajówna, M. Z działalności Książnicy Miejskiej i Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu za 1945r., Przegląd Biblioteczny, 1946, R. 14, s. 116.. By przystosować zbiory Książnicy do potrzeb Uniwersytetu rozbudowano czytelnie główną, w poszczególności dział bibliograficzny. Ponadto utworzono czytelnie profesorską i gabinet sztuki oraz zapoczątkowano dział muzyki i kartografii. Wspólne były też katalogi i wypożyczalnia. Biblioteki prowadziły osobne księgi akcesji, inwentarze oraz miały osobny budżetDunajówna, M. Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu, Bibliotekarz, 1946 R. 13, nr 10, s. 210-21..

Warto wspomnieć, iż przedwojenny dyrektor Książnicy Kopernikańskiej – Zygmunt Mocarski, widział w bibliotece publicznej bibliotekę uniwersytecką i przez całą kadencje przygotowywał ją do tego. Nie zrealizowano także projektu połączenia obu bibliotek opracowanego przez rektora Ludwika Kolankowskiego oraz profesorów Tadeusza Czeżowskiego oraz Karola Koranyego. Nie dokonano również przeniesienia Książnicy Kopernikańskiej do gmachu Biblioteki UniwersyteckiejPuciatowa, M. Biblioteka Główna [w:] Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1945 – 1955, Warszawa, 1957 s. 312 - 313..

Gmachy

W latach 1945–1947 biblioteka nie posiadała własnego budynku. Bibliotekarze zajmowali się ratowaniem opuszczonych księgozbiorów. Księgozbiory poniemieckie i zabezpieczone stały się zaczątkiem księgozbioru Biblioteki Uniwersyteckiej oraz podstawą bibliotek zakładowych. Po otrzymaniu własnego budynku przy ul. Chopina 12/18 w styczniu 1947 r. nastąpił intensywny rozwój biblioteki. Gmach otwarto uroczyście 10 maja 1947 r. Pracownicy biblioteki skupili się na opracowaniu powiększającego się księgozbioru. Od 1948 r. książki napływały także w ramach egzemplarza obowiązkowego. Zarysowała się struktura organizacyjna bibliotekiRyszewski, B. Zarys dziejów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu w latach 1945 – 1985 [w:] Studia o działalności i zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika Cz. V, Toruń, 1990, s. 9..

Kolejne lata działalności to zmiany w bibliotece. W tym czasie jednostka włączała się w popularyzowanie kultury, powołano do życia oddział informacyjno–bibliograficzny, opracowywano bibliografie zalecające katalogi wyborowe, organizowano wystawy itp. W 1952 r. zostaje nadana struktura organizacyjnaPuciatowa, M. Biblioteka Główna [w:] Uniwersytet Mikołaja Kopernika 1945 – 1955, Warszawa, 1957 s. 314.. Następne lata to czas stabilizacji i rozwoju Biblioteki. Jednakże ciągle powiększający się księgozbiór zaczął zapełniać przestrzeń magazynową. Problem rozwiązał się po przeprowadzce w 1973 r. do nowego gmachu na terenie miasteczka akademickiego przy ul. Gagarina 13. Toruń w związku z obchodami rocznicy kopernikańskiej otrzymał zgodę na budowę nowoczesnego kampusu uniwersyteckiego. Bibliotekę zbudowano w samym jego sercu. W skład gmachu Biblioteki Głównej wchodzą:

Czytelnia Główna Przestrzeń pracy, w której użytkownicy mogą korzystać ze zbiorów w wolnym dostępie, materiałów udostępnianych na miejscu (książek i czasopism), czasopism elektronicznych oraz baz danych dostępnych w sieci uniwersyteckiej za pośrednictwem stanowisk komputerowych. W czytelni dostępny jest także terminal Cyfrowej Wypożyczalni Publikacji Naukowych, a materiały pozyskiwane w ramach wypożyczeń międzybibliotecznych mogą być udostępniane na miejscu. Do dyspozycji użytkowników pozostają również czytnik mikroform i skanerBiblioteka Uniwersytecka w Toruniu". "Czytelnia główna - Czytelnia Głowna Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu - Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". (data dostępu: 11.05.2026).

Czytelnia Pomorzoznawcza Utworzona w 1975 roku czytelnia specjalistyczna, gromadząca podręczny księgozbiór poświęcony historii, kulturze, nauce i życiu społecznemu regionów Pomorza historycznego, Warmii i Mazur, Pomorza Gdańskiego (w tym ziemi chełmińskiej), dawnych Prus Wschodnich do Kłajpedy, a także Litwy, Łotwy, Estonii i krajów skandynawskich. W ramach Pracowni Pomorzoznawczej opracowywane są specjalistyczne bibliografie regionalne, w tym bibliografie historii Pomorza oraz miasta ToruniaBiblioteka Uniwersytecka w Toruniu". "Czytelnia pomorzoznawcza - galeria - Czytelnia Pomorzoznawcza - Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". (data dostępu: 11.05.2026).

Czytelnia Zbiorów Specjalnych Przestrzeń udostępniania zbiorów specjalnych Biblioteki, obejmujących rękopisy, stare druki, zbiory graficzne, kartograficzne, muzyczne oraz dokumenty życia społecznego. Materiały te są udostępniane wyłącznie na miejscu; użytkownicy mogą zamawiać kopie dokumentów lub wykonywać zdjęcia własnym sprzętem"Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". "Czytelnia pomorzoznawcza - galeria - Czytelnia Pomorzoznawcza - Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". (data dostępu: 11.05.2026).

Akademicka Strefa Relaksu Strefa przeznaczona dla członków społeczności akademickiej, umożliwiająca pracę indywidualną i zespołową, naukę oraz wypoczynek. Wyposażona jest m.in. w aneks kuchenny, sofy, fotele, stanowiska do pracy oraz telewizor. Przestrzeń ta zajmuje dwie kondygnacje i oferuje łącznie około 80 miejsc pracy"Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". "Relaks w Bibliotece" https://portal.umk.pl/pl/article/relaks-w-bibliotece (data dostępu: 11.05.2026).

Społeczna Pracownia Digitalizacji Pracownia umożliwiająca bezpłatne skanowanie własnych materiałów użytkowników (np. archiwów rodzinnych, dokumentów czy publikacji). Po spełnieniu warunków prawnych zeskanowane materiały mogą zostać zdeponowane i udostępnione w Kujawsko‑Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej"Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". "Społeczna Pracownia Digitalizacji - Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu". (data dostępu: 11.05.2026).

Komputeryzacja W latach 1993–1997 przeprowadzono komputeryzację procesów opracowania i udostępniania zbiorów. Od 2002 r. BU współtworzy katalog centralny polskich bibliotek naukowych i akademickich - NUKAT.

2 grudnia 2005 r. oficjalnie otwarto Kujawsko-Pomorską Bibliotekę Cyfrową. Opisy bibliograficzne dokumentów cyfrowych KPBC można wyszukiwać przez serwis Federacji Bibliotek Cyfrowych. W 2012 r. uruchomiono natomiast repozytorium instytucjonalne UMK, które gromadzi i upowszechnia bieżącą produkcję naukową UMK.

Członkostwo i wyróżnienia Biblioteka Uniwersytecka jest członkiem Konsorcjum Bibliotek Naukowych Regionu Kujawsko-Pomorskiego oraz Konsorcjum Polskich Bibliotek Cyfrowych.

W 2002 r. Biblioteka została uhonorowana medalem „Bibliotheca Magna Perennisque” za wkład w dzieło polskiego bibliotekarstwa.

28 grudnia 2023 r. podczas uroczystej sesji Rady Miasta Torunia, zorganizowanej w 790. rocznicę uzyskania przez Toruń praw miejskich, Biblioteka Uniwersytecka UMK została uhonorowana medalem okolicznościowym wydanym z okazji 550. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika.

Udogodnienia dla czytelników Biblioteka zapewnia czytelnikom nowoczesny system biblioteczny umożliwiający jednoczesne przeszukiwanie zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej oraz wybranych zasobów online, w tym łącznie ponad 25 milionów rekordów m.in. z Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej. Użytkownicy mają dostęp do zasobów elektronicznych zdalnie, mogą korzystać z bezprzewodowej sieci EDUROAM oraz bezpłatnego skanera. Do dyspozycji czytelników pozostają indywidualne i grupowe miejsca pracy rozmieszczone na kilku piętrach budynku, a także wolny dostęp do kolekcji dziedzinowych. Biblioteka jest czynna przez siedem dni w tygodniuStrona internetowa Biblioteki Uniwersyteckiej https://www.bu.umk.pl/niepelnosprawni (data dostępu: 11.05.2023).

Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu podejmuje działania na rzecz znoszenia barier w dostępie do swoich zbiorów i usług dla osób ze szczególnymi potrzebami. Budynek Biblioteki Głównej jest wyposażony w podjazd, automatycznie otwierane drzwi, windy oraz platformy umożliwiające dostęp do wyższych kondygnacji, a także w toalety przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową. Biblioteka udostępnia specjalistyczny sprzęt i oprogramowanie wspierające osoby z niepełnosprawnościami, w tym m.in. drukarkę brajlowską, skanery, stanowiska komputerowe z oprogramowaniem powiększającym i czytnikami ekranu oraz urządzenia wspomagające odczyt tekstu. Udogodnienia te dostępne są w przestrzeniach Biblioteki Głównej i czytelniach specjalistycznych.

Zbiory

mały|Tydzień bibliotek 8 - 15 maja 2010 r. w Bibliotece Uniwersyteckiej w Toruniu mały|Modlitewnik księżnej Doroty, pierwszej żony księcia Albrechta Hohenzollerna z 1536 r. (sygn. Ob.6.II4489) Biblioteka posiada kolekcje zbiorów specjalnych: rękopisów i starych druków, muzycznych, graficznych, kartograficznych oraz dokumentów życia społecznego.

Zbiory Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu (stan na 31.12.2023 roku)"Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu" (2023-12-31). "Sprawozdanie biblioteki główneh za 2023 r." (pdf). Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu (data dostępu: 11.05.2026)"Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu" (2023-12-31). "Sprawozdanie bibliotek wydziałowych za 2023 r." (pdf). Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu (data dostępu: 11.05.2026) Zbiory specjalne 15.243 rękopisów; 57.655 starych druków; 89.398 druków muzycznych; 252.015 dokumentów życia społecznego; 87.568 dokumentów graficznych; 8.553 materiałów audiowizualnych.

Zasoby elektroniczne Biblioteka Uniwersytecka udostępnia szeroki zakres zasobów cyfrowych na podstawie licencji, obejmujących:

62 bazy danych 613.968 książek elektronicznych 31.518 tytułów czasopism elektronicznych.

Digitalizacja zbiorów

ponad 257.000 zdigitalizowanych zbiorów, które dostępne są w Kujawsko-Pomorskiej Bibliotece Cyfrowej

ponad 6.600 publikacji zdeponowanych w Repozytorium instytucjonalnym

Udostępnianie zbiorów

57.387 zarejestrowanych użytkowników 161.000 odwiedzających ponad 215.000 udostępnień zbiorów (na miejscu i poza teren Biblioteki) ponad 400.000 woluminów udostępnionych w wolnym dostępie ponad 1.190.000 sesji w licencjonowanych zasobach elektronicznych +Rodzaj zbiorówBiblioteka GłównaBiblioteki wydziałoweBiblioteka Medyczna