Graptolity (Graptolithina, z gr. graptos – pisany + lithos – kamień) – podgromada lub gromada zwierząt zaliczanych do typu półstrunowców. Tradycyjnie uznawano je za wyłącznie wymarłe, żyjące w okresie od kambru do wczesnego karbonu; w takim przypadku wydzielano je w randze gromady. Nowsze badania pozwoliły na zaliczenie do graptolitów współczesnego rodzaju Rhabdopleura: w związku z tym zasięg stratygraficzny tej grupy obejmuje okres od kambru do dziś, a pod względem systematycznym uznaje się je za podgromadę w obrębie gromady pióroskrzelnych.
Opis Szkielet tych zwierząt zbudowany był z substancji białkowej ułożonej w półpierścieniowate pasemka tzw. fuzellusy. Tworzyły kolonie zwane rabdozomem, pojedyncze osobniki w rabdozomie osłonięte były zewnętrznym szkieletem chitynowym w kształcie rurek zwanych tekami. Pierwsza taka kolonia, tzw. sikula, mieściła osobnika, który powstawał na drodze płciowej. Kolejne osobniki kolonii rozwijały się przez pączkowanie. Teki poszczególnych osobników układały się w gałązki, tworząc kolonie o różnych kształtach – proste lub powyginane czy spiralne wstęgi, kolonie siateczkowate, liściaste lub drzewkowate.
Dwa główne rzędy graptolitów to dendroidy i graptolity właściwe. Dendroidy tworzyły wielogałązkowe, przypominające koronę drzew (stąd nazwa) kolonie osiadłe (bentos osiadły) i występowały od kambru po wczesny karbon. Ich znaczenie jako skamieniałości przewodnich jest znikome, z wyjątkiem dolnego ordowiku, dla którego są główną grupą przewodnią (obok konodontów). Graptolity właściwe występowały od ordowiku do wczesnego dewonu, miały kolonie utworzone przez niewielką liczbę gałązek, przy czym w czasie ewolucji widać tendencję do ich redukcji (od 32 we wczesnym ordowiku do 1 w sylurze i dewonie). U zwierząt tych nie obserwuje się stoloteki i biteki. Były organizmami planktonicznymi, zasiedlającymi górne partie otwartych mórz i oceanów i są główną skamieniałością przewodnią przez cały okres swego istnienia. Jednocześnie ich masowe nagromadzenia sugerują warunki głębokowodne dla osadów, w których występują.
Systematyka mały|Thallograptus sphaericola Graptolity początkowo zaliczane były do jamochłonów, jednak w 1948 roku polski paleontolog Roman Kozłowski badając ordowickie graptolity z krzemieni (chalcedonitów) występujących w Górach Świętokrzyskich, wykazał pokrewieństwo graptolitów z żyjącymi obecnie pióroskrzelnymi i zaliczył do typu półstrunowców.
Graptolity obejmują następujące wymarłe rzędy : Dendroidea (dendroidy) Tuboidea Camaroidea Stolonoidea Crustoidea Graptoloidea (graptolity właściwe) a ponadto współczesną rodzinę Rhabdopleuridae, nie zaliczaną do żadnego rzędu (incerti ordinis).
Przypisy
*